Lê Đạt on Thụy Khuê

Thơ tạo sinh: Lê Ðạt

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Cái tôi trong thơ hiện đại

Như chúng ta đã biết dòng mạch siêu thực ra đời những năm 20 với phong trào "Ða Ða" từ Zurich, sang Paris - New-York. Ðối với thi ca, André Breton, Jean Cocteau chối bỏ cấu trúc cổ điển, dựa trên nguyên lý song song: Song song trong vần điệu, song song trong điệp âm, điệp ý, song song trong đối âm, đối ngẫu, ... để mở ra một phong cách sắp xếp chữ nghĩa khác, trong đó cấu trúc du dương không còn giữ địa vị độc tôn như xưa nữa. Cấu trúc mới còn gọi là cấu trúc không vần "non vers", phát hiện ngay từ đầu thế kỷ với ý hướng giải thoát câu thơ từ hình thức thẳng sang hình thức nổi, hay hình thức âm thanh, hoặc đảo lộn ngữ pháp từ thời kỳ Ða Ða. Guillaume Apollinaire là một trong những người tiên phong bước vào thể loại vô hình thức.

Cấu trúc cách ly trong Ngó Lời của Lê Ðạt

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ở Sénégal, với mẩu gỗ mun, người ta có thể tạo ra trăm nghìn hình tượng nghệ thuật. Trong tranh thủy mạc, chỉ với vài nét, họa sĩ có thể phác cả vũ trụ càn khôn. Dường như đó là những bí quyết tiết kiệm của nghệ thuật nhà nghèo và là bửu bối của những ai đã từng chán ngấy xài sang: Xài sang chất liệu, xài sang thời gian, xài sang chữ nghĩa... Thơ Ðường, với những chữ tầm thường, số chữ giới hạn mà có thể tạo sinh những biến ảo vô hạn giữa cảnh và tình.

Từ tình Epphen, nỗi nhớ thương không còn như xưa

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Lê Ðạt trong tập Ngó Lời có bài May Sau

Ðôi câu thơ may
Vướng gấu áo em
Hồn cỏ may lưu lạc
Rệ ngày mây kiếp bạc tóc lau lay

Bài thơ buồn, thật buồn, vậy mà vẫn lóe lên những tia vui, nhờ một chữ may gieo hi vọng: Chữ may ấy, trượt nghĩa từ một may khác, i ngắn, chữ mai. Và mai sau lại dẫn đến dù có bao giờ, đến ba trăm năm sau, đến những niềm hi vọng không tên, đến những điểm hẹn và người hẹn trong tương lai, trong vô thức của lòng mong, nỗi nhớ. Từ Tình Epphen nằm trong vô thức ấy như nỗi u hoài ngủ quên trong rừng mộng, bất ngờ tỉnh giấc khi nhà thơ tiếp xúc với xương thịt của một thành phố lạ, với những thùy lệ của lá, những úa vàng của tuổi tác, với mầu lưu ly trong biển biếc Ðịa Trung, thì những cảm xúc thức dậy từ và bỗng ngộ tình biến thành từ tình giáng sinh gửi cho những điểm hẹn: Hẹn với cây, hẹn với lá, hẹn với métro, với quá khứ... hẹn với biển, hẹn với người xưa, với hoa, với tháp, hẹn với hẹn hò, với chia biệt, hẹn với kiếp này và với cả kiếp sau.

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Dec 2009 00:00:00 +0100

Lê Đạt

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Câu chuyện văn nghệ đêm giao thừa với nhà thơ Lê Đạt

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Đêm giao thừa Bính Tuất chúng tôi có dịp nói chuyện văn nghệ tản mạn với nhà thơ Lê Đạt, và như thường lệ, nhà thơ luôn luôn có những ý kiến độc đáo, những kinh nghiệm thực tiễn, những nhận định sâu sắc về tình hình văn học nói chung và những người viết trẻ nói riêng. Chúng tôi ghi lại buổi nói truyện này (đã phát thanh trên đài RFI ngày, 28/1/2006) để gửi đến bạn đọc Hợp Lưu.

Tưởng niệm nhà thơ Lê Đạt ( 1929-2008)

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Nhà thơ Lê Đạt tên thật là Đào Công Đạt, sinh ngày 10/9/1929 tại tỉnh lỵ Yên Bái. Cha là nhân viên công ty hoả xa Yên Bái, mẹ người làng Đình Bảng, tỉnh Bắc Ninh. Ông mất ngày 21/4/2008 tại Hà Nội, vài giờ sau khi bị ngã cầu thang. Lê Đạt theo kháng chiến rất sớm, hoạt động trong ngành tuyên huấn. Thời kỳ Nhân Văn Giai Phẩm, ông là người duy nhất ở trong nội bộ của Đảng đứng lên đòi hỏi tự do dân chủ. Hoạt động của Lê Đạt dựa trên hai bình diện: chính trị qua những bài tham luận và thể hiện sự đổi mới thi ca qua những bài thơ.

U75 từ tình, tác phẩm mới nhất và cuối cùng của Lê Đạt

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Nhà thơ Lê Đạt tới Paris mùa thu năm 1997 và mười năm sau, cũng vào cuối thu, ông gửi Paris tập U75 từ tình¹ như một hạnh ngộ giữa người và thành phố, giữa chữ và tình, như một giã ngộ thi ca:

Sân bay Pari cửa về Hà Nội

Cúi đầu tình chân ngỡ lối tha hương

Lời thơ xuất thần dẫn vào nguyên khởi những cuộc tình, giữa chia và nối, giữa đi và về, giữa tha hương và hồi cố, như chưa ai từng viết như thế bao giờ, chưa ai từng kết nối hai cực của cuộc sống, hai cực địa dư, địa hình thành chiếc cầu lơ lửng trên mây, tựa như cánh bay đi về giữa Paris-Hà Nội không bao giờ tới, bởi tới Paris là đã tha hương Hà Nội và tới Hà Nội là lại tha hương Paris. Không một thủ pháp nghệ thuật cổ điển hay hiện đại nào có mặt, không tu từ, ẩn dụ, hoán dụ, chỉ còn chữ và tình. Đó là nguyên khởi của tình, là nhịp cầu giữa hai cực lưỡng nguyên của đời sống.

Lê Ðạt nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Dự định tìm lại dấu vết phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, đã đến với chúng tôi từ cuối năm 1984, khi trở Hà Nội lại lần đầu, sau 30 năm xa Hà Nội. 1984, lúc ấy tôi chưa hề cầm bút, và 1954, khi rời Hà Nội, tôi mới lên mười. Như phần lớn học sinh miền Nam, tôi đã thuộc lòng, không chỉ những câu thơ nổi tiếng của Trần Dần:

Nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Những buổi nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm về cuộc đời văn học của ông từ thời trẻ qua thời cách mạng kháng chiến đến thời kỳ đổi mới, được thu thanh qua điện thoại viễn liên Paris-Hà Nội và đã được phát thanh làm nhiều kỳ, trong những dịp khác nhau trên đài RFI. Ở đây chúng tôi ghi lại những phần ông nói từ Nhân Văn Giai Phẩm đến thời kỳ đổi mới, phát thanh những ngày14/1/96, ngày 21 và 28/2/98 và 3 và 10/1/2004. Phần còn lại sẽ in vào một dịp khác.

Nói chuyện với ông Nguyễn Hữu Ðang

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Thụy Khuê: Thưa ông Nguyễn Hữu Ðang, trước hết xin ông cho biết thực chất của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm là gì?

Lê Ðạt: Tôi nhớ có một lần Lê Ðạt nói chuyện với bà đấy, nói rằng là đó là một cố gắng đối thoại đầu tiên giữa những đảng viên, cán bộ, trí thức, để tìm một giải phóng tốt đẹp hơn cho xã hội. Kết cục cuộc đối thoại đó không có kết quả. Thực chất phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, nếu đứng về mặt chính trị, thì đó là một cuộc đấu tranh của một số người trí thức, văn nghệ sĩ và một số đảng viên về chính trị nữa, là chống -không phải chống đảng cộng sản đâu, mà đấy là chống- cái chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Sự thâm nhập của chủ nghĩa Statline và chủ nghĩa Mao Trạch Ðông đưa đến nhiều hiện tượng -nói là chuyên chính thì chưa đủ- phải nói là cực quyền toàn trị, nó gay gắt ghê lắm. Nó gay gắt ghê lắm! Ðảng cộng sản đã phạm sai lầm trong Cải cách ruộng đất, rồi thì Chỉnh huấn, Chấn chỉnh tổ chức, Ðăng ký hộ khẩu v.v... Tất cả những cái đó đều do những cái quá tả, từ phương Bắc nó xâm nhập vào, chứ không phải chờ đến bây giờ nó mới đem cái tả khuynh hữu trí vào nước Việt Nam. Cái thời mà cụ Hồ chưa về nước và ông Trần Phú làm Tổng bí thư đó, thì làm cái cuộc gọi là Sô Viết Nghệ Tĩnh, đua ra cái khẩu hiện rất quái gở tức là "Trí, phú, địa, hào đánh tận gốc, trốc tận rễ". Nó quá tả như thế thì còn làm sao giành được độc lập! Như thế là chia rẽ dân tộc. Lúc bấy giờ chúng tôi cũng cảnh giác, chúng tôi theo đảng cộng sản nhưng chống chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Nhưng rất tiếc là lúc bấy giờ, thế lực của Liên Sô rất mạnh, áp lực của Trung Quốc cũng rất mạnh cho nên cái đối thoại không có kết quả.

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

Lê Đạt on Thụy Khuê

Thơ tạo sinh: Lê Ðạt

Cái tôi trong thơ hiện đại

Cấu trúc cách ly trong Ngó Lời của Lê Ðạt

Từ tình Epphen, nỗi nhớ thương không còn như xưa

Nhân Văn Giai Phẩm

Lê Đạt

pdf: MyflareMediafire

epub: MyflareMediafire

Câu chuyện văn nghệ đêm giao thừa với nhà thơ Lê Đạt

Tưởng niệm nhà thơ Lê Đạt ( 1929-2008)

U75 từ tình, tác phẩm mới nhất và cuối cùng của Lê Đạt

Lê Ðạt nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm

Nói chuyện với ông Nguyễn Hữu Ðang

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

pdf: MyflareMediafire

epub: MyflareMediafire

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire