Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long on Thụy Khuê

Trước khi vào sách

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Trước khi vào sách

Phúc hay Phước

Vấn đề kỵ huý được Ngô Đức Thọ nghiên cứu cặn kẽ trong cuốn Chữ Huý Việt Nam qua các triều đại (bản song ngữ Việt-Pháp do Emmanuel Poisson dịch, Văn Hoá, 1997), ông cho biết: Sự kiêng húy ở Đàng Trong, là hiện tượng tự phát của người dân, tên chúa, tên hiệu của chúa được đọc trại đi: Hoàng đọc là Huỳnh (tránh tên Nguyễn Hoàng), Nguyên đọc là Nguôn (tên Nguyễn Phúc Nguyên), Nhân đọc là Nhơn (Nhân Chiêu Vương Nguyễn Phúc Lan), Dũng dọc là Dõng (Dũng lễ hầu Nguyễn Phúc Tần)... Các thành phố cũng bị sửa tên như Quãng Nghiã thành Quảng Ngãi, Quy Nhân thành Quy Nhơn... Đó là dấu hiệu đặc biệt của Đàng Trong, chứng tỏ sự kính trọng của dân miền Nam đối với chúa Nguyễn, mà chúa Trịnh hay vua Lê ở Bắc không có.

Nội dung tác phẩm

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Bộ sử Nguyễn Văn Tường của Nguyễn Quốc Trị

Bộ sách lịch sử "Nguyễn Văn Tường (1824-1886) và cuộc chiến chống đô hộ Pháp của nhà Nguyễn" xin gọi tắt là Nguyễn Văn Tường của Nguyễn Quốc Trị, do tác giả xuất bản năm 2013 tại Maryland, Hoa Kỳ, đáp ứng đúng nhu cầu nhìn lại và viết lại lịch sử.

Chúa Nguyễn chạy vào Gia Định

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Tóm tắt giai đoạn lịch sử 1777- 1802

Trước khi tìm hiểu công trạng của những người Pháp đến giúp vua Gia Long, chúng ta cần nhìn lại bối cảnh chung của cuộc nội chiến Nguyễn Ánh-Tây Sơn trong 25 năm, từ 1777 đến 1802. Chúng tôi tóm lược toàn cảnh qua lăng kính của Đại Nam Thực Lục và Đại Nam Liệt Truyện. Tuy gọi Tây Sơn là ngụy, là giặc, nhưng sử thần triều Nguyễn ghi chép rất kỹ về giai đoạn này. Trong hành trình tìm kiếm sự thực ở những chương sau, chúng ta luôn luôn phải trở lại những mốc thời gian của lịch sử và do đó, chương này sẽ giúp ta định được vị trí của mỗi bối cảnh, mỗi sự kiện.

Barrow và cuốn A Voyage to Cochinchina

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Tác phẩm của John Barrow (1764-1848)

Barrow và cuốn *A Voyage to Cochinchina*

Một trong những cuốn sách sớm nhất do người ngoại quốc viết về giai đoạn Gia Long dựng nghiệp là tác phẩm của John Barrow (1764-1848), in tại Luân Đôn, năm 1806, tựa đề -theo lối của thời ấy, tên sách rất dài- như sau: A Voyage to Cochinchina in the years 1792 and 1793: containing a general view of the valuable productions and the political importance of this flourishing Kingdom; and also of such European settlements as were visited on the voyage; with sketchs of the Manners, Character and Condition of their several inhabitants, to which in annexed an Account of a Journey made in the year1801 and 1802 to the Residence of the Chief of the Booshuana nation... (London, 1806).

Nguyễn Huệ diệt chúa Nguyễn, theo Thực Lục

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Ai cứu Nguyễn Ánh khỏi sự lùng bắt của Nguyễn Huệ, tháng 9-10/1777

Về công trạng của Bá Đa Lộc đối với vua Gia Long, có hai điểm được hầu hết các sử gia thuộc địa hết sức đề cao:

1- Mặc dù Pháp hoàng không thi hành hiệp ước cầu viện 1787, nhưng Bá Đa Lộc đã tự xoay sở kiếm tiền mua khí giới và mộ binh giúp Nguyễn Ánh.

Nguyễn Ánh gặp Bá Đa Lộc lần đầu

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Chân dung vua Gia Long

Để có những hình ảnh đáng tin cậy về vị vua sáng lập lại nhà Nguyễn, chúng ta cần nhiều ống kính khác nhau, từ những nguồn khác nhau. Những điểm đồng quy của các tư liệu này, sẽ tạo nên chân dung vua Gia Long.

Liệt Truyện chỉ viết về các quan, không viết gì về các vua nhà Nguyễn; tuy nhiên chỉ với vài dòng, đã phác họa một chân dung đậm nét về Quang Trung: "Tiếng nói như tiếng chuông lớn, mắt sáng nhoang nhoáng như chớp, giảo hoạt khôn ngoan, hay đánh nhau, người đều sợ cả (...) Ra trận tất thân đi trước tướng sĩ, hiệu lệnh nghiêm ngặt, rõ ràng, bộ khúc đều có lòng mến phục cả"¹. Về Gia Long, Thực Lục chỉ viết gọn một câu: "Vua chăm làm mọi việc, suốt ngày không lúc nào rỗi. Sai Thị thư viện sung chức khởi cư chú (chức quan ghi chép những lời nói việc làm của vua), phàm vua làm công việc gì đều chép hết"². Và trong một đoạn khác, Thực Lục mô tả sự trung thành tuyệt đối của Nguyễn Ánh đối với Định Vương: luôn luôn kề cận, kiên trì bảo vệ vị chúa cuối cùng đến phút chót. Chúng tôi nghĩ rằng những thông tin này có thể do một vị đại thần nào đưa ra (như Tống Phước Khuông chẳng hạn), kể chuyện Nguyễn Ánh phò Định Vương đến Long Xuyên³ để chứng minh Ánh có lòng trung quân và có chân mạng đế vương (cá sấu cản thuyền), xứng đáng trở thành nhà lãnh đạo chính thức của triều Nguyễn. Vì thế, muốn biết vua Gia Long là ai? Là người như thế nào? Ta không thể trông vào chính sử, mà phải tìm ở những nguồn khác.

Nhận xét kiến trúc Việt và cung điện Phú Xuân

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Montyon và cuốn Thuyết trình thống kê về Bắc Hà

Tại sao khảo sát bộ sách này?

Nam tước Jean-Baptiste de Montyon (1733-1820) là một nhà hảo tâm và kinh tế gia Pháp¹. Năm 1789, cách mạng Pháp bùng nổ, Montyon phải sang Anh tỵ nạn chính trị, ông trở về Pháp năm 1814, dưới thời Vương chính trùng hưng (Restauration). Trong giai đoạn tỵ nạn, năm 1811, Montyon cho in ở Luân Đôn một bộ sách tựa đề đầy đủ như sau: Exposé statistique du Tunkin, de la Cochinchine, du Camboge, du Tsiampa, du Laos, du Lac-Tho, par M. M-N sur la Relation de M. de la Bissachère, missionnaire dans le Tunkin². Dịch: Thuyết trình thống kê về Bắc Hà, Nam Hà, Cao Miên, Chiêm Thành, Lào, Lạc Thổ, của ông M-N về Ký sự của ông de La Bissachère, thừa sai ở Bắc Hà.

Lịch trình diễn biến sự việc

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Hịch vua Quang Trung

Sau khi đại phá quân Thanh năm 1789, uy thế Quang Trung lừng lẫy, nhưng sự kiện anh em bất hoà từ 1787 vẫn còn hằn vết. Giang sơn chia hai, Nguyễn Huệ giữ từ Phú Xuân ra Bắc, Nguyễn Nhạc từ Quảng Nam tới Quy Nhơn. Đất Phú Yên, Khánh Hoà, Bình Thuận, trên nguyên tắc của Nguyễn Nhạc, nhưng là vùng tranh chấp thường xuyên. Nguyễn Ánh giữ miền Nam. Họ xưng là "ba nước".

Bissachère, thủy tổ việc bóp méo lịch sử

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Ký sự Bissachère, thuỷ tổ sự bóp méo lịch sử

Sử gia Charles B. Maybon và linh mục Léopold Cadière là hai người có công đầu trong việc "xây dựng sự nghiệp" những người Pháp đến giúp Gia Long. Cadière sưu tầm tài liệu, văn bản, thư từ, dấu vết, dịch văn bằng, tước vị, xác định nơi cư ngụ, mộ phần... của những người Pháp, Maybon viết lại giai đoạn lịch sử này. Sự nghiên cứu của học giả chủ bút Cadière và các tác giả trong tập san Đô Thành Hiếu Cổ (Bulletin des Amis du Vieux Huế, BAVH) về những nhân vật này thực cặn kẽ, ví dụ: tìm kiếm từng chi tiết nhỏ trong đời sống Chaigneau để chiếu tỏ lên, thượng diễn ông như một vị đại thần, có vai trò chủ yếu trong triều đại Gia Long.

Xuyên tạc thứ nhất: 250 lính Pháp và Dayot lái tầu đưa Bá Đa Lộc về Việt Nam

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Bài Introduction của Sainte-Croix

Maybon không chỉ cho in lại bản Ký sự của Bissachère với nội dung xuyên tạc Quang Trung, Gia Long, phỉ báng dân Việt, như chúng ta đã thấy trong chương 9, ông còn đưa vào cuốn sách này hai văn bản "inédits" (chưa đăng ở đâu cả) là bài Avant-Propos (Tựa) và Introduction (Nhập đề) của Ste-Croix, viết để giới thiệu Ký sự Bissachère, nhưng sau ông bỏ ý định in riêng tập ký sự, cho nên chúng vẫn nằm trong Văn khố Bộ ngoại giao Pháp. Bài Introduction này đã được một số người tham khảo và sử dụng trước Maybon, nhưng không đề xuất xứ. Đến năm 1920, khi Maybon cho xuất bản và giới thiệu như những "tài liệu giá trị", chúng mới chính thức trở thành "tài liệu lịch sử" và được những người đi sau như Taboulet, khuếch trương, phổ biến và Tạ Trí Đại Trường tiếp nối, dùng trong cuốn Lịch sử nội chiến ở Việt Nam.

Alexis Faure và cuốn Bá Đa Lộc

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Alexis Faure và cuốn Bá Đa Lộc

Gabriel Aubaret dịch Gia Định Thành Thông Chí

I. Alexis Faure và cuốn Monseigneur Pigneau de Béhaine

Năm 1891, Alexis Faure, bí thư của Bộ trưởng Hải quân Pháp Chasseloup-Laubat, xuất bản ở Paris cuốn Monseigneur Pigneau de Béhaine évêque d'Adran¹ (Đức Giám Mục Bá Đa Lộc), sẽ dẫn là Faure, Bá Đa Lộc, trong đó, Faure xác nhận Bá Đa Lộc cầm đầu cuộc chiến Nguyễn Ánh-Tây Sơn, Puymanel và Dayot xây dựng nên quân đội Nguyễn Ánh, Puymanel và Le Brun là thuỷ tổ xây dựng các "thành Vauban" ở Việt Nam. Đó là lý do khiến chúng ta khảo sát cuốn sách này.

De Guignes đặ t chuyện Puymanel và Le brun xây thành

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Huyền thoại Le Brun và Puymanel xây thành Gia Định và Diên Khánh

Trong chương này, chúng tôi khảo sát những nguồn mà các sử gia thuộc địa dựa vào để "chứng minh" Puymanel và Le Brun "xây" thành Gia Định và Diên Khánh. Nguồn phát xuất thông tin này không nhiều, chỉ có hai:

1- Bản báo cáo của de Guignes do Faure đưa ra trong cuốn Bá Đa Lộc.

Tôn Thất Hội (1757-1798)

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Gia Định kinh

I- Những người đắp thành Gia Định và Diên Khánh

Trong chương 12, chúng tôi đã chứng minh Le Brun và Puymanel không thể là tác giả xây các thành Gia Định và Diên Khánh, vì những lời của de Guignes và Lavoué mà các tác giả Pháp đưa ra để biện minh điều này không thể đứng vững được. Vậy ai là những người thực sự đắp thành Gia Định và Diên Khánh? Các sử gia triều Nguyễn rất kiệm lời, có lẽ vì cho là không quan trọng, các quan chỉ thi hành nhiệm vụ của mình; cho nên phải rò kỹ mới tìm thấy vài câu trong Liệt Truyện:

Maybon "chứng minh" Bá Đa Lộc có tài trợ

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Maybon và cuốn Histoire moderne du pays d'Annam

Hai vị học giả Pháp có những công trình nghiên cứu văn hoá Việt đáng trọng là Maybon và Cadière; tiếc thay, cũng lại là những người, đã tế nhị và sâu sắc, tìm cách thay thế công lao thống nhất và dựng nước của Gia Long cùng tướng sĩ, quần thần, bằng công trạng của Bá Đa Lộc và những "sĩ quan" Pháp.

Học giả Cadière

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Học giả Cadière và tập san Đô Thành Hiếu Cổ

Linh mục Léopold Cadière, chủ bút tập san Đô Thành Hiếu Cổ Bulletin des Amis du Vieux Huế (BAVH), là một trong những học giả Pháp nổi bật nhất trong giới nghiên cứu lịch sử và văn hoá Việt đầu thế kỷ XX tại Hà Nội. Những công trình nghiên cứu của ông như: Le mur de Đồng Hới (Luỹ Đồng Hới) in trong tập san Trường Viễn Đông Bác Cổ Bulletin de l'École Française d'Extrême Orient (BEFEO), số 6, 1906, (t. 87-254), hoặc Le quartier des Arènes - Jean de la Croix et les premiers Jésuites (Khu Thợ Đúc - Jean de la Croix và những linh mục dòng Tên đầu tiên), BAVH, 1924, IV, (t. 307-332), đã góp phần xây dựng nên tên tuổi và uy tín của ông và sự kính trọng của người Việt đối với tập san Đô Thành Hiếu Cổ, qua những bài nghiên cứu về Huế và những gì liên quan đến cố đô, trong quá trình văn hoá và lịch sử.

Chúa Nguyễn đuổi quân Hoà Lan và quân Anh

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Chúa Nguyễn đuổi quân Hoà Lan và quân Anh

Trước khi khảo sát công trạng của những người Pháp đến giúp Nguyễn Ánh, chúng ta cần biết sơ qua về tình trạng tầu thuyền, khí giới của quân đội Nam Hà, về việc chúa Nguyễn đánh đuổi quân Hoà Lan ở Cửa Việt, năm 1585, ở cửa Thuận An, năm 1644 và Trương Phước Phan đuổi quân Anh ở Côn Lôn, năm 1703.

I- Con số lính Pháp đến giúp Nguyễn Ánh

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Những người Pháp đến giúp Nguyễn Ánh

I- Con số lính Pháp đến giúp Nguyễn Ánh

Có bao nhiêu người Pháp trong quân đội Nguyễn Ánh? Câu hỏi này có những giải đáp khác nhau, tuỳ theo vị trí, quan niệm và mục đích của người trả lời. Vì vậy cần phải điều tra cặn kẽ để thử tìm ra một con số gần gụi với sự thực hơn cả.

De Forçant và Le Brun

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

De Forçant vàLe Brun

I- De Forçant (Forçanz)

De Forçant (hay de Forçanz) quê miền nam Bretagne. Không có tên trong danh sách 369 người lính đào ngũ do Faure cung cấp. Tên ông chỉ xuất hiện năm 1800, ông là người tham dự các trận đánh lớn từ 1801, và ở lại triều sau chiến tranh, cùng Chaigneau và Vannier.

Jean-Marie Dayot (1759-1809)

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Jean-Marie Dayot (1759-1809)

Trong thời đại Internet, mục từ Jean-Marie Dayot trên Wikipédia được phổ biến qua nhiều thứ tiếng, bản tiếng Anh tóm tắt tiếng Pháp, bản tiếng Việt dịch lại tiếng Anh...

Wikipédia Pháp chỉ định "chức tước" của Jean-Marie Dayot: "Grand amiral de la flotte annamite et commandant des bâtiments français de l'Annam" (Đại đô đốc của hạm đội An Nam và tư lệnh những tầu Pháp của nước Nam), và ghi những "chiến công" lừng lẫy của Dayot như sau:

Chính sách đối ngoại của vua Gia Long

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Chính sách đối ngoại của vua Gia Long

Trước khi viết bốn chân dung chót của Olivier, Barisy, Vannier và Chaigneau, chúng tôi muốn tìm hiểu việc giao dịch của vua Gia Long trong thập niên 1790-1800, qua thư từ ông để lại. Đó là cách trực tiếp và trung thành để trình bầy:

Việc mua bán vũ khí và các tầu, thuyền, của Gia Long.

Trình độ học vấn

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Olivier de Puymanel (1788-1799)

Olivier de Puymanel và Laurent Barisy là hai người Pháp đã giúp Nguyễn Vương trong việc mua vũ khí ở nước ngoài, phục vụ đến khi từ trần và không phản bội. Nhưng sự tôn vinh đồng loạt và tột đỉnh của các sử gia thuộc địa về nhân vật Olivier de Puymanel, như vị "kỹ sư đầu tiên" của nước Việt, xây dựng các "thành đài Vauban", "thành lập bộ binh" Nam Hà, đã tạo ra một Olivier khác hẳn, không giống với con người đích thực, thể hiện qua thư từ, tài liệu gia đình, và những việc Olivier đã làm trong lúc ở Việt Nam. Olivier tân tạo này, được Wikipédia Pháp thăng chức Tướng (Général) với lời tổng kết: "Olivier de Puymanel (1768-1799) là, một người Pháp, một nhà xây dựng và một nhà tổ chức quân đội Việt Nam dưới triều Nguyễn". "Công trạng" này sẽ được gắn bó với "thành tích" xây hai thành Gia Định và Diên Khánh.

Nguồn gốc gia đình

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Laurent Barisy (1769-1802)

Laurent-André-Estiennet-Marie Barisy, là một người phiêu lưu mạo hiểm có đời sống thăng trầm như một nhân vật tiểu thuyết kiếm hiệp. Trong đoạn đời ngắn ngủi ở Nam Hà, từ 1793 đến 1802, khi qua đời, Barisy đã giúp vua Gia Long rất nhiều trong việc giao thương với nước ngoài: bán gạo và các sản phẩm để mua vũ khí. Trước đây, người ta không biết gì về nguồn gốc Barisy hay Barizy. Alexis Faure cho biết ông đã dò kỹ các sổ ghi quân viễn chinh ở Ấn Độ và Ile de France, và thủy thủ đoàn của những chiến hạm hoạt động trong vùng Ấn Độ Dương nhưng vô hiệu, không tìm thấy tên Laurent Barisy. Cosserat cũng không thấy chỗ nào ghi tên Barisy trước 1798, khi tầu Armide do Barisy điều khiển bị tầu Anh Non-Such bắt. Nhưng từ khi André Salles tìm được một số thư từ và giấy tờ của gia đình Barisy ở Groix, rồi Cosserat biên tập, in trong bài Documents Salles, Laurent Barisy, BAVH, 1939, III, sau khi Salles qua đời, thì một số chi tiết hộ tịch về Barisy được rõ ràng hơn.

Tóm tắt tình hình

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Barisy tường thuật trận Chủ Sơn, Thị Nại, Phú Xuân và vua Gia Long vào Huế

Về những trận chiến lớn giữa Nguyễn Ánh và Tây Sơn, ngoài những điều ghi trong chính sử nhà Nguyễn, có rất ít tư liệu của các chứng nhân khác, vì lý do: giới giáo sĩ không tham dự còn tướng lãnh, binh sĩ không quen viết hồi ký, mà nếu viết cũng bị thất lạc, do sự bảo tồn di sản văn hoá của chúng ta rất kém. Vì vậy, ngoài Thực Lục, Liệt Truyện, những lá thư của Barisy có một giá trị riêng, bởi đó là cái nhìn của một người ngoại quốc. Tuy Barisy có thể thiên vị, vì là một bầy tôi trung thành, hết sức khâm phục vua Gia Long, nhưng lối trình bầy trận địa của anh rất sống động, chi tiết, cặn kẽ, cho ta thấy bối cảnh: hai bên đánh nhau như thế nào, với những vũ khí gì? Cung cách của vua Gia Long ở mặt trận ra sao?... Ngoài ra, Barisy còn kê khai con số chiến thuyền, khí giới, số quân hai bên, điều này Thực Lục thường không ghi rõ. Tất nhiên độ chính xác vẫn cần được kiểm chứng, nhưng trong chừng mực nào đó, thư Barisy góp phần không nhỏ vào việc tìm hiểu chiến tranh. Hiềm một nỗi, văn Barisy rất khó đọc, thường viết liền một hơi, không chấm, phẩy, chia động từ bừa bãi, chữ viết hoa tùy hứng, nên dịch không dễ dàng.

Lý do đến Nam Hà

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Philippe Vannier Nguyễn Văn Chấn (1762-1842)

Philippe Vannier Nguyễn Văn Chấn và Jean-Baptiste Chaigneau Nguyễn Văn Thắng là hai nhân vật đã ở lại Việt Nam lâu nhất, tới đầu đời Minh Mạng.

Về tiểu sử Vannier, André Salles, tìm thấy những chi tiết sau đây:

Philippe Vannier sinh ngày 6/2/1762, ở Locmariaquer (Morbihan, Bretagne), con của François Vannier và Vincente Joannis. Ngày 12/11/1811 Vannier cưới cô Nguyễn Thị Sen (1791-1878), gia đình công giáo ở Phường Đúc (hay Thợ Đúc) gần Huế, do giám mục Véren (Labartette) làm lễ. Có 7 con, 5 người sinh tại Huế¹. Philippe Vannier mất ngày 6/6/1842 và bà Nguyễn Thị Sen mất ngày 6/4/1878 tại Lorient. Khi phái đoàn Phan Thanh Giản sang Pháp, bà Nguyễn Thị Sen lên Paris yết kiến và dự lễ mừng sinh nhật vua Tự Đức².

I. Chaigneau dưới thời Gia Long

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Jean-Baptiste Chaigneau Nguyễn Văn Thắng (1769-1832)

I. Chaigneau dưới thời Gia Long

Chaigneau là người được giới nghiên cứu Pháp trong tập san Đô Thành Hiếu Cổ (Bulletin des Amis du Vieux Huế, BAVH) dành cho những bài nghiên cứu tương đối nghiêm túc¹. André Salles, thanh tra thuộc địa về hưu, đã bỏ công sưu tầm tài liệu hộ tịch nhiều đời của các nhân vật chính trong số lính Pháp đến giúp Nguyễn Ánh. Bài Jean-Baptiste Chaigneau et sa famille được ông viết xong lúc còn sống, nên đầy đủ nhất, nhưng lại có những lời bình chủ quan, một chiều. Về Vannier, Barisy, ông mới tìm xong hồ sơ hộ tịch, sau được Cosserat biên tập, gọi là Documents Salles, in sau khi ông qua đời, khách quan hơn.

Sứ bộ Roberts, 1803-1804

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Các sứ bộ Anh Pháp đến Việt Nam

Thế kỷ XVII, người Âu đã đến buôn bán ở Phố Hiến (Hưng Yên) ngoài Bắc, và Hội An là một hải cảng sầm uất, ở miền Trung; các chúa Trịnh Nguyễn cho phép người Bồ, Hoà Lan... mở thương điếm tại Phố Hiến, Hội An, tương đối dễ dàng. Nhưng từ khi Gia Long lên ngôi, Anh và Pháp nhiều lần đến xin thông thương, Gia Long và Minh Mạng đều dứt khoát từ chối. Tại sao? Chúng ta cần tìm hiểu chính sách này.

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Lời đầu và lời cuối cho một cuốn sách

Là người ngoại đạo đối với sử học, khi định viết cuốn sách này, những gì tôi biết về thời Gia Long không quá những điều đã học trong Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim, còn những kiến thức thu lượm được qua sự đọc về sau, cũng không xoá nổi cái án người Việt dành cho nhà vua qua công thức: "Gia Long cõng rắn cắn gà nhà".