Truyền giáo và quốc ngữ on Thụy Khuê

Một thế kỷ quốc ngữ

Wed, 01 Nov 2023 00:00:00 +0100

Một thế kỷ quốc ngữ

Thử đặt giả thuyết: Nếu người Pháp bị một thế lực ngoại bang bắt buộc phải viết lại chữ Pháp bằng một ngữ tự khác, không phải ngữ tự La tinh (ngữ tự Ả Rập chẳng hạn), và thứ chữ Pháp mới này, sẽ là chữ quốc ngữ Pháp, do người ngoại quốc sáng chế ra mà không cần tới sự hướng dẫn của một người Pháp nào. Người ngoại quốc này có thể là ông Nguyễn Văn Mỗ, tương tự như ông Alexandre de Rhodes, chẳng hạn. Thì người Pháp sẽ nghĩ sao? Họ có tin được việc này không?

Bối cảnh lịch sử Đàng trong

Fri, 01 Dec 2023 00:00:00 +0100

Bối cảnh lịch sử Đàng Trong

Những nhà nghiên cứu chữ quốc ngữ, thường tránh đả động tới vấn đề truyền giáo, dường như vì ngại đụng chạm tới một vấn đề "nhạy cảm", ra ngoài địa hạt ngôn ngữ. Thực ra, hai chủ đề này liên quan mật thiết với nhau: Để tìm hiểu lịch sử chữ quốc ngữ, chúng ta không thể bỏ qua lịch sử truyền giáo, và để tìm hiểu lịch sử truyền giáo, ta không thể không biết đến, dù chỉ sơ lược, bối cảnh lịch sử Đàng Trong thế kỷ XVI và XVII, khi người Âu đến nước ta.

Dòng Tên đến Việt Nam

Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 +0100

Các giáo sĩ Dòng Tên đầu tiên đến Đàng Trong

Từ thế kỷ XV, hai nước đứng đầu về hàng hải là Bồ Đào Nha và Y Pha Nho đã phát triển việc đánh chiếm thuộc địa, dưới sự bảo trợ của Tòa Thánh. Bồ Đào Nha trở thành cường quốc mạnh nhất thế giới, đẩy lui đạo Hồi, mở rộng địa bàn Thiên chúa giáo và được coi là "con trưởng" của Giáo hội.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -1

Fri, 01 Mar 2024 00:00:00 +0100

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

I. Đất nước và con người Đàng Trong

Tác phẩm Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri¹nguyên bản tiếng Ý, được viết để đệ lên Giáo Hoàng Urbain VIII (1623-1644), theo truyền thống các văn bản của giáo sĩ tường trình với Đức Thánh Cha và Tòa thánh về hiện tình đất nước mà họ đã đến truyền giáo, cũng là cuốn sách đầu tiên của người Âu viết về Đàng Trong, in năm 1631*,* cung cấp những thông tin giá trị trên ba mặt: lịch sử, tôn giáo và ngôn ngữ. Và ông đã ghi lại những chữ quốc ngữ đầu tiên trong tác phẩm Ký sự Đàng Trong.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -2

Wed, 01 May 2024 00:00:00 +0200

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

II. Minh Đức Vương Thái Phi và cơ sở đạo Chúa đầu tiên

Kỳ trước, chúng tôi đã trình bày Đời sống thế tục ở Đàng Trong theo sách Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri. Kỳ này, xin giới thiệu Đời sống tôn giáo ở Đàng Trong qua ngòi bút của Borri, về giai đoạn đầu tiên đạo Chúa được truyền vào nước ta, từ 1615 đến 1622, dưới thời chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -3

Wed, 01 May 2024 00:00:00 +0200

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

III. Quan Khám lý Trần Đức Hòa và cơ sở Nước Mặn

Cristoforo Borri dành hai chương III và IV, trong Phần II của Ký Sự Đàng Trong để viết về nhân vật mà ông quý trọng và tôn vinh: quan Khám lý Trần Đức Hoà -ân nhân thứ hai của đạo Chúa (sau Minh Đức Vương Thái Phi)- là người đã cứu sống cha Buzomi và mời các giáo sĩ về vùng ông cai trị, năm 1618, trong cơn sóng gió, các giáo sĩ phải lẩn tránh, ông đã cấp nhà ở và dựng nhà thờ cho họ ở Quy Nhơn, tạo ra cơ sở đạo Chúa ở Nước Mặn.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -4

Wed, 01 May 2024 00:00:00 +0200

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

IV. Phương pháp truyền giáo của Borri

Trong bốn nhà truyền giáo Dòng Tên đầu tiên đến Đại Việt: Francesco Buzomi (Ý), Francesco de Pina (Bồ), Pedro Marques (Bồ lai Nhật) và Cristoforo Borri (Ý), chỉ có Borri ghi lại phương pháp truyền đạo của mình trong sách Ký sự Đàng Trong, nhờ đó, ta có thể hiểu được phần nào chính sách truyền giáo của La Mã, đối với Á châu, một châu lục lớn, có nền văn minh lâu đời, với những tín ngưỡng, phong tục cổ truyền, khó có thể một sớm một chiều lay chuyển được.

Ký Sự Đàng Ngoài của Giuliano Baldinotti

Sat, 01 Jun 2024 00:00:00 +0200

Giuliano Baldinotti (?-1630), người Ý, sinh tại Pistoia (gần Florence), là giáo sĩ Dòng Tên đầu tiên đến Đàng Ngoài. Ông đi cùng với thày giảng Giulio Piani, người Nhật từ Macao ngày 2-2-1626 và tới Tunquim (Đông Kinh tức Thăng Long) ngày 7-3-1626. Ngày 18-8-1626, ông rời Thăng Long, về đến Macao ngày 16-9-1626.

Baldinotti ở Thăng Long hơn năm tháng, nhưng ông không biết có vua Lê. Người mà ông gọi là roi, chính là chúa Trịnh Tráng (1623-1657) con của Trịnh Tùng (1570-1620).

Alexandre de Rhodes - I

Mon, 01 Jul 2024 00:00:00 +0200

Alexandre de Rhodes - 1

Hai bộ sách nghiên cứu xuất bản trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa, xác nhận và vinh danh Alexandre de Rhodes là người dẫn đường cho quân Pháp đến Việt Nam, là tập san Le Bulletin des Amis du Vieux Huế BAVH (Đô thành hiếu cổ) và bộ lịch sử La Geste Française en Indochine (Huân trạng của người Pháp ở Đông Dương).

Alexandre de Rhodes - II De Rhodes đến Đại Việt

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Alexandre de Rhodes

II. De Rhodes đến Đại Việt

Trong lời mở đầu cuốn Du hành và truyền giáo (Voyages et Missions) Alexandre de Rhodes xác định hai việc: Sự đạt đích của đời ông và Mục đích việc ông in sách.

1- Về Sự đạt đích của đời ông:

"Tôi muốn nói về ba mươi nhăm năm du hành, đó là cách hành xử nhân hậu trong việc hoán cải những tâm hồn, đó là sự toàn thắng của đức tin vinh hiển trên lầm lỗi và sự thiết lập cơ sở Giáo hội trên nhiều mảnh đất mới mà quỷ thần đã được tôn thờ**.**»¹

I II. Chuyện André Phú Yên tử đạo

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Alexandre de Rhodes

III- Chuyện André Phú Yên tử đạo

Chuyện André tử đạo hay Anrê Phú Yên tử đạo là «chứng cớ» đầu tiên về việc «giết đạo» ở Đại Việt do một giáo sĩ người Âu công bố trước thế giới, đã để lại dấu ấn nặng nề về «tội ác» của chúa Nguyễn đối với đạo Gia-Tô.

Trong 360 năm nay, chúng ta chấp nhận «tội ác» này mà không kiểm chứng, ít nhất một lần, xem hư thực thế nào.

I V . Thư xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Alexandre de Rhodes

IV- Thư xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông

Chương này giới thiệu ba bài Tựa sách quan trọng, đó là ba bức thư Alexandre de Rhodes cầu xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông:

- Thư gửi Pháp Hoàng Louis XIV, cũng là bài Tựa sách Histoire du Royaume du Tonkin (Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài), bản tiếng Pháp, in ở Lyon, năm 1651¹.

Hội Thừa Sai Paris

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Hội Thừa Sai Paris

Antão Gonçalves, lái buôn nô lệ đầu tiên được ghi tên trong sử sách, từ 1441 đến 1445, ba lần đưa người da đen từ châu Phi về Bồ Đào Nha, khai trương nền "thương mại phồn thịnh" của người Âu, được gọi là La Traite des Noirs, tức là Buôn người da đen hay Buôn nô lệ.

Nguồn lợi «béo bở» này, sẽ được bồi dưỡng bằng một học thuyết mang tên Chủ nghiã con buôn (Mercantilisme) do Antoine de Montchrestien sáng chế năm 1615, làm «nền tảng tư tưởng» cho chính sách đánh chiếm thuộc địa và buôn người để kiếm lời, kéo dài từ thế kỷ XV đến thế kỷ XX, cung cấp cho người Âu đầy đủ tài nguyên và nhân lực để xây dựng nền khoa học và kỹ nghệ tân tiến của họ, khiến họ trở thành văn minh vô địch trên tất cả các màu da, chủng tộc khác.

Louis Chevreuil và sự xuyên tạc việc tàn sát đạo Chúa ở Đàng Trong

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Louis Chevreuil và sự xuyên tạc việc tàn sát đạo Chúa ở Đàng Trong

Trong bộ sách nổi tiếng La Cochinchine Religieuse (Đạo giáo ở nước Nam), linh mục Louis-Eugène Louvet cho biết việc truyền giáo ở Việt Nam đạt kỷ lục năm 1883, tức là một năm sau khi vua Tự Đức ký hòa ước Nhâm Tuất (1882), phải nhường đứt ba tỉnh Biên Hòa, Gia Định và Định Tường cho Pháp và để các giáo sĩ Pháp và Y Pha Nho tự do vào giảng đạo.

I Đạo Gia Tô dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền - Việc truyền giáo ở Đàng Ngoài

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

I -Việc truyền giáo ở Đàng Ngoài

Vấn đề Nghi lễ

Người công giáo không được phép tôn thờ bất cứ vị thánh nào ngoài Đức Chúa Trời và Đức Chúa Giê-Su. Những thực thể « thần, phật, thánh» khác, đều bị xếp vào loại Ngẫu tượng sùng bái (Idolâtrie), không có chỗ đứng trong lòng đạo Chúa, điều này ghi rõ trong Thánh kinh. Nhưng Nghi lễ là đối tượng cấm đoán chính thức của Toà Thánh, lại có nghiã khác hẳn.

C hương 8- II Truyền giáo ở Đàng Trong - Những vụ đầu độc - Lambert de la Motte tới Đàng Trong lần thứ nhất

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Đạo Gia Tô dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

II- Truyền giáo ở Đàng Trong

Những vụ đầu độc

Lambert de la Motte tới Đàng Trong lần thứ nhất

Tình hình ở Đàng Trong

Cuộc tranh luận về Nghi lễ (La querelle de Rites) kéo dài hàng thế kỷ, đối chất các dòng tu với nhau về vấn đề Nghi lễ Trung Hoa, Ấn Độ và Châu Mỹ La tinh, là các nền văn minh lâu đời, khác biệt với văn minh châu Âu. Thái độ chính thống của Tòa thánh là độc tôn truyền đạo Gia-Tô, loại trừ tất cả các hệ thống tư tưởng và tôn giáo của các nền văn minh khác, trong đầu người công giáo, qua các sắc lệnh của Giáo hoàng, lập lại nhiều lần, từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX (xem kỳ trước).

C hương 8-IV Chúa Hiền cho phép tự do giảng đạo: Lữ Y Đoan và Sấm truyền ca

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

IV- Lữ Y Đoan và Sấm truyền ca

Nhóm đạo Chúa Quảng Ngãi

Gần đây, Claude Gendre, một nhà nghiên cứu lịch sử người Pháp, viết:

"Nhưng sự xung đột giữa đạo công giáo và nền văn minh bản địa không chỉ về văn hoá: khi chủ trương lật đổ mọi tín ngưỡng địa phương để thay vào đó tín điều của riêng mình, Giáo hội Công giáo đã đánh vào nền móng chính trị và xã hội của vương quốc Việt Nam và trở thành kẻ thù số một. Các giáo sĩ không hề giấu diếm: sự tàn phá tư tưởng Khổng Mạnh là điều kiện cần thiết cho tất cả mọi sự truyền giảng Phúc Âm"¹.

C hương 9 Đạo Gia-Tô dưới thời Võ Vương, Định Vương và nhà Tây Sơn

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Đạo Gia-Tô dưới thời Võ Vương, Định Vương và nhà Tây Sơn

Trong chương tám, chúng tôi đã trình bày việc truyền giáo ở Đại Việt, dưới thời chúa Trịnh Tạc (1657-1682) ở Đàng Ngoài, chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên (1613-1635) và chúa Hiền Nguyễn Phước Tần (1648-1687) ở Đàng Trong.

Dụ cấm đạo của chúa Trịnh Tráng (1623-1657) năm Canh Dần 1650, nay không còn dấu vết, là sắc lệnh cấm đạo đầu tiên của Việt Nam trả lời nghị quyết cấm Nghi lễ của Vatican, ra đời 5 năm trước, 1645, được lập lại nhiều lần dưới thời các giáo hoàng kế tiếp nhau:

C hương 10 Vua Gia Long và Giám mục Bá Đa Lộc

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Vua Gia Long và Giám mục Bá Đa Lộc

Vua Gia Long

Khi Giám mục Bá Đa Lộc đưa hoàng tử Cảnh từ Pháp về tới Gia Định, vấn đề đạo Gia Tô được đề ra, trầm trọng và dứt điểm, chỉ vì một sự kiện nhỏ, nhưng có tấm vóc lớn: Tháng 7-1789, trong buổi lễ long trọng đón tiếp hoàng tử từ Pháp trở về, cậu bé chín tuổi, người sẽ nối nghiệp cha làm vua nước Việt, không chịu lạy trước bàn thờ tổ tiên.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-1

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.1

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

Bối cảnh lịch sử

Nửa đầu thế kỷ XIX, Việt Nam dười triều Gia Long và Minh Mạng, giai đoạn quan trọng trong lịch sử cận đại: Gia Long hoàn tất việc thống nhất đất nước, Minh Mạng xây dựng một quốc gia hùng mạnh ở Đông Á khiến các nước Tây phương không thể xâm phạm.

Về tình hình truyền giáo, quyết định cấm đạo Gia Tô của Nguyễn Vương khởi sự từ tháng 7-1789¹ kéo dài qua các triều Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức. Tùy theo nguy cơ ngoại xâm hay nội loạn, việc cấm đạo và cấm thừa sai trốn vào, có lúc nhẹ nhàng, có lúc khắc nghiệt, và đó là lý do chính đưa đến sự căm hận của giới thừa sai, khiến họ tìm đủ cách «tố cáo sự tàn sát dã man» đạo Chúa của nhà Nguyễn.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-2

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.2

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

II- Sự phục hồi tên tuổi Trương Vĩnh Ký

Sau cái chết bất ngờ của Thống sứ Paul Bert ngày 11-11-1886, Trương Vĩnh Ký gần như bị loại khỏi môi trường thuộc địa. Ông sống những ngày còn lại trong nghèo túng bệnh hoạn và quên lãng của chính quyền thực dân cho đến khi qua đời.

Thời gian đầu, một số bạn bè có nhã ý đưa ông vào quốc tịch Pháp, nhưng ông từ chối. Trong thư viết ngày 15-9-1888, cho Pène Siefert (cộng sự viên của Paul Bert) làm việc với ông tại Huế, và đã rời Việt Nam sang Tân Gia Ba¹, Trương Vĩnh Ký nói rõ những lý do khiến ông không nhập Pháp tịch:

C hương11 Trương Vĩnh Ký-3

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.3

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

III- Vinh dự lầm than

Cuốn sách tựa đề Un savant et un patriote cochinchinois - Petrus J.B Truong Vinh Ky (1837-1898) (Một nhà bác học và nhà ái quốc Nam Kỳ - Petrus J.B Trương Vĩnh Ký 1837-1898) của Jean Bouchot, xin gọi tắt Petrus J.B Trương Vĩnh Ký, là tác phẩm duy nhất đầy đủ mà người ta cần đến để nghiên cứu về Trương Vĩnh Ký, đồng thời cũng là cuốn sách nguồn cội của những sai lầm, được viết với chủ đích tôn sùng một nhân vật, rồi những người sử dụng cũng chọn trích dẫn những câu, những đoạn «thích hợp» với quan điểm của họ về Trương Vĩnh Ký, cho nên không hẳn đã phục vụ sự thực lịch sử.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-4

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.4

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

IV- Phạm Quỳnh

và

Chính sách phục hồi chữ quốc ngữ của Pháp

Trương Vĩnh Ký Phạm Quỳnh

Cuốn sách Trương Vĩnh Ký nhà văn hoá của giáo sư Nguyễn Văn Trung, trong tiểu đoạn tựa đề: Giành lại Trương Vĩnh Ký về phiá Việt Nam, ông cho biết: ông viết sách này với mục đích sửa lại «lỗi lầm» trước 1975 ông đã từng phê phán Phạm Quỳnh và Trương Vĩnh Ký là «bán nước». Sau hai mươi năm nhìn lại, ông thấy chỉ có Phạm Quỳnh «bán nước», còn Trương Vĩnh Ký bị oan. Thậm chí ông còn nghĩ rằng người Pháp đã «kéo» Trương Vĩnh Ký, Phan Thanh Giản, kể cả vua Gia Long về phe họ, vậy nếu ta chống lại những người này, tức là ta «mắc mưu» thực dân!¹

C hương11 Trương Vĩnh Ký-5 Huỳnh Tịnh Của và Gia Định Báo

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.5

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

V- Huỳnh Tịnh Của và Gia Định Báo

Tượng Huỳnh Tịnh Của (1830-1908)

Như chúng ta đã biết, Thống đốc de la Grandière quyết định việc sử dụng chữ quốc ngữ ở Nam Kỳ bằng hai động tác quan trọng:

Thành lập các trường tiểu học dạy quốc ngữ ở Nam kỳ từ ngày 16-7-1864.
Phát hành Gia Định Báo, tờ báo quốc ngữ đầu tiên, ngày 15-4-1865.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-6 Tác phẩm

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.6

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

VI- Tác phẩm

Vần đề văn bản Trương Vĩnh Ký

Ngày nay, nhờ Internet, tác phẩm của Trương Vĩnh Ký được truyền bá rộng rãi hơn trước, riêng Thư Viện điện tử của Hội Ái Hữu Petrus Trương Vĩnh Ký Úc châu (petruskyaus.net) lưu trữ gần đủ những cuốn sách chính của ông, vì vậy, việc nghiên cứu Trương Vĩnh Ký không còn nhiều trở ngại như trước.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-7 Cuộc xâm lăng của Pháp dưới ngòi bút Trương Vĩnh Ký

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.7

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

VII: Cuộc xâm lăng của Pháp dưới ngòi bút Trương Vĩnh Ký

Jean Bouchot, tác giả cuốn chân dung nổi tiếng về Trương Vĩnh Ký «Un savant et un patriote cochinchinois Petrus J.B. Trương Vĩnh Ký (1837-1898) (Một nhà bác học yêu nước người Nam kỳ: Trương Vĩnh Ký)¹, viết về công lao của Trương Vĩnh Ký, nhấn mạnh đến sự giảng dạy tiếng Pháp, viết sách sử địa để giáo dục thiếu niên và phục vụ những người Pháp đầu tiên đến cai trị Nam kỳ, qua thành quả vượt bực của những tác phẩm mà ông Trương là tác giả:

C hương12

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Vua Minh Mạng (1820-1840)

Thời kỳ Minh Mạng trị vì cũng là giai đoạn thực dân bành trướng: hai cường quốc Anh, Pháp đã bắt đầu xâm chiếm các nước Á đông từ đầu thế kỷ XIX. Họ dùng đủ mọi thủ đoạn: xin buôn bán, xin một mảnh đất để mở thương điếm, xin cứu một giáo sĩ (đã được tha), hoặc xin tự do truyền giáo..., tất cả mọi lý do đều có thể dùng để thâm nhập vào nước ta, thậm chí cả sự hăm dọa sẽ đem quân trừng trị nếu những yêu cầu không được thoả mãn. Những việc này bắt đầu xẩy ra từ năm 1802, khi vua Gia Long lên ngôi, và nhà vua đã có những biện pháp đối đầu trong những năm trị vì (1802-1819). Vua Minh Mạng tiếp tục chặn đứng tham vọng ấy, bằng cách xây dựng một nhà nước hùng mạnh về mọi mặt, đặc biệt củng cố các vị trí phòng thủ trọng yếu, cải tổ quân đội, kiến tạo thành trì, khiến Việt Nam trở thành một nước lớn, không thể xâm phạm được.

C hương13 Vua Thiệu Trị

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Vua Thiệu Trị

Phần I

Giám mục Lefèbvre

«Sức đã không đủ giữ nước mà lại cứ làm điều tàn ác. Đã không cho người ngoại quốc vào buôn bán, lại đem làm tội những người đi giảng đạo, bởi thế cho nên nước Pháp và nước Y Pha Nho mới nhân cớ ấy mà đánh nước ta vậy».¹

Đó là lời buộc tội nhà Nguyễn đã gây ra cuộc chiến xâm lược của Pháp của sử gia Trần Trọng Kim. Những lời này được phổ biến từ năm 1920, trong Việt Nam Sử Lược, bộ sử quốc ngữ duy nhất được dùng làm sách giáo khoa cho tới thời hiện đại (ở miền Nam, tới năm 1975), đã in vào đầu óc nhiều thế hệ dấu ấn khó nhòa.

C hương13 Vua Thiệu Trị - Phần II

Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 +0100

Vua Thiệu Trị

Phần II

Trận Đà Nẵng 1847

Trận Đà Nẵng 15-4-1847, theo họa đồ của Pháp.

Ngày 15-4-1847, hai tầu chiến Pháp la Gloire và la Victorieuse, do Đại tá Edouard de Lapierre và Trung tá Charles Rigault de Genouilly điều khiển, tấn công tiêu diệt năm tầu chiến bọc đồng của hạm đội triều đình đậu trong vịnh Đà Nẵng, trong lúc vua Thiệu Trị còn đang ngần ngại chưa quyết định cho tự do giảng đạo, bởi nếu để giáo sĩ (Pháp) tự do vào giảng đạo, thì Anh cũng sẽ đòi quyền tự do đem nha phiến vào bán.

C hương14 Vua Tự Đức

Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 +0100

Vua Tự Đức

Phần 1

Chiêu bài “khai hóa” và “cứu đạo”

Vua Tự Đức lên ngôi ngày 10-11-1847, trị vì 36 năm (1847-1883), vương nghiệp dài nhất triều Nguyễn và cũng là giai đoạn Pháp đánh chiếm và hoàn tất cuộc chinh phục nước ta. Cuộc chiến ấy bắt đầu như thế nào? Nước Pháp mượn cớ gì để cất quân chinh phục Việt Nam? Đó là những điều chúng tôi muốn tìm hiểu trong chương này.

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

III – Chúa Hiền cho phép tự do giảng đạo

Vai trò của Lữ Y Đoan

Xin sơ lược nhắc lại một số sự kiện đã nói đến trong kỳ trước: Hai linh mục Mahot và Vachet tháp tùng Giám mục Tông toà Lambert de la Motte, tức Bérithe trong chuyến đi Đàng Trong lần thứ nhất (1671-1672). Tới Lâm Tuyền, Giám mục để Mahot ở lại quản trị vùng họ đạo Lâm Tuyền, Nha Trang, Nha Phu, đó cơ sở đầu tiên của Giám mục tại Đàng Trong. Tại Công Đồng Hội An 1672, Giám mục phong cho linh mục Guyart [được gửi vào Đàng Trong từ trước] làm Tổng đại diện Đàng Trong. Guyart qua đời ngày 24-5-1673, tại Bau-nghe [Bầu Nghệ] Quảng Ngãi, nhưng cái chết đầy nghi vấn của ông hầu như không được ai nhắc tới, trừ vài dòng tường thuật của Vachet.