Thụy Khuê

Một thế kỷ quốc ngữ

Wed, 01 Nov 2023 00:00:00 +0100

Một thế kỷ quốc ngữ

Thử đặt giả thuyết: Nếu người Pháp bị một thế lực ngoại bang bắt buộc phải viết lại chữ Pháp bằng một ngữ tự khác, không phải ngữ tự La tinh (ngữ tự Ả Rập chẳng hạn), và thứ chữ Pháp mới này, sẽ là chữ quốc ngữ Pháp, do người ngoại quốc sáng chế ra mà không cần tới sự hướng dẫn của một người Pháp nào. Người ngoại quốc này có thể là ông Nguyễn Văn Mỗ, tương tự như ông Alexandre de Rhodes, chẳng hạn. Thì người Pháp sẽ nghĩ sao? Họ có tin được việc này không?

Một sự vu khống Nhất Linh Nguyễn Tường Tam

Tue, 01 Sep 2020 00:00:00 +0200

Trong khi tìm hiểu về Tự Lực văn đoàn, chúng tôi đã đọc được một số thông tin về Nhất Linh Nguyễn Tường Tam hoàn toàn vô căn cứ, trong đó có việc vu khống Nguyễn Tường Tam hâm mộ Hitler, không thể chấp nhận được.

Chúng tôi thấy cần phải đưa vụ việc này ra trước, mong sớm ngăn chặn được những tác hại của loại "thông tin" này. Trích đoạn dưới đây là một phần trong chương 14 của cuốn sách "Tự Lực văn đoàn, văn học và cách mạng" mà chúng tôi đang soạn.

Hành trình đưa tranh Lê Thị Lựu về nước

Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200

Hành trình đưa tranh Lê Thị Lựu về nước

Dự định viết lại hành trình hội họa của Lê Thi Lựu và đưa tranh bà về nước, đối với tôi, đã bắt đầu cách đây ba mươi năm, khi họa sĩ từ trần, năm 1988.

Nước ta chưa có truyền thống tìm hiểu sự nghiệp văn nghệ sĩ, cả đến những nghệ sĩ lớn, sống gần chúng ta như Nguyễn Gia Trí, nhưng cuộc đời hoạt động của ông, hầu như không mấy ai biết rõ. Hồ Xuân Hương, ta vẫn chưa xác định được là ai, là tác giả tập Lưu Hương Ký mà Hoàng Xuân Hãn đã khám phá ra hay là người viết những bài thơ oái oăm, phóng túng được truyền tụng? Một tình trạng như vậy không thể xẩy ra với Lê Thị Lựu, nữ họa sĩ tài hoa đầu tiên và duy nhất của Việt Nam.

Trước khi vào sách

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Trước khi vào sách

Phúc hay Phước

Vấn đề kỵ huý được Ngô Đức Thọ nghiên cứu cặn kẽ trong cuốn Chữ Huý Việt Nam qua các triều đại (bản song ngữ Việt-Pháp do Emmanuel Poisson dịch, Văn Hoá, 1997), ông cho biết: Sự kiêng húy ở Đàng Trong, là hiện tượng tự phát của người dân, tên chúa, tên hiệu của chúa được đọc trại đi: Hoàng đọc là Huỳnh (tránh tên Nguyễn Hoàng), Nguyên đọc là Nguôn (tên Nguyễn Phúc Nguyên), Nhân đọc là Nhơn (Nhân Chiêu Vương Nguyễn Phúc Lan), Dũng dọc là Dõng (Dũng lễ hầu Nguyễn Phúc Tần)... Các thành phố cũng bị sửa tên như Quãng Nghiã thành Quảng Ngãi, Quy Nhân thành Quy Nhơn... Đó là dấu hiệu đặc biệt của Đàng Trong, chứng tỏ sự kính trọng của dân miền Nam đối với chúa Nguyễn, mà chúa Trịnh hay vua Lê ở Bắc không có.

Tựa

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Chúng ta có một nền văn học, nhưng chưa có một nền phê bình, đó là điều bất hạnh đầu tiên. Ðiều bất hạnh thứ nhì là nền văn học này, qua những xâu xé của chính trị và chiến tranh, đã bị cắt đứt thành nhiều mảnh. Và cho đến nay, bất cứ người nào, dù thiết tha với văn học Việt đến đâu, cũng không thể có phương tiện tra cứu toàn bộ những tác phẩm và tác giả giá trị của Việt Nam trong thế kỷ XX.

Tính văn chương trong tác phẩm văn học, tựa

Sun, 01 Jul 2001 00:00:00 +0200

Một câu hỏi mà người đọc thường hay đặt ra cho người phê bình: Viết phê bình như thế nào? Theo quan niệm nào? Trường phái nào? Phê bình cũ hay phê bình mới? Chủ nghĩa nào? Trào lưu nào? Trước hiện đại, hiện đại hay sau hiện đại? Tôi nghĩ không nên đặt vấn đề như thế. Tại sao? Bởi vì mọi quan niệm, mọi trường phái, ... đều có cái hay cái dở của nó. Ðều có những điểm dùng được và những chỗ không thể nhắm mắt theo liều. Ví dụ quan niệm độc tôn văn bản của phê bình mới: Chỉ dựa trên văn bản mà không cần biết đến tác giả, coi như tác giả "đã chết", một thời được tôn sùng nay cũng đã "lỗi thời". Với những tác gia như Kafka, như Proust hoặc những nhà văn trong nhóm Nhân Văn Giai Phẩm như Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Ðạt, Ðặng Ðình Hưng... hoặc trong nhóm "Xét lại chống đảng" như Bùi Ngọc Tấn, Vũ Thư Hiên... người phê bình không thể "lờ đi" hoặc không biết gì đến cuộc đời tác giả khi nhận định tác phẩm của họ. Bởi bệnh tật hoặc bi kịch cuộc đời họ gắn liền với tác phẩm. Sự độc nhất hóa một quan niệm phê bình, dù cũ, dù mới, đều đưa đến những kết quả cực đoan, một chiều, đôi khi tai hại. Nếu tất cả mọi nguồn thông tin đều tốt cho con người, thì tất cả mọi trường phái, khuynh hướng đều có chỗ đứng trong lòng một tác phẩm phê bình. Chúng ta sẽ trở lại vấn đề này trong một dịp khác.

Sóng từ trường

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Sắp xếp lại một số bài viết trong khoảng mười năm để in tập tiểu luận phê bình, tôi rất phân vân.

Những bài viết tản mạn, không có "hệ thống", lựa chọn như thế nào? Phân loại thế nào? Theo "tiêu chuẩn" gì? Ðó là những câu hỏi không dễ giải đáp. Sau cùng, tính cách tản mạn, phi hệ thống, phá tiêu chuẩn đã được giữ lại như một hình thức sóng tự do giao thoa trong từ trường nghệ thuật.

Thay lời tựa

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Một câu hỏi thường đến với người đọc: Thơ hay, thế nào là hay? Và dở, thế nào là dở? Áng chừng phần đông khách yêu thơ đều tiếp nhận thi ca bằng trực giác mẫn cảm của mình và ít nhiều, đồng ý với nhau là có những câu, ví dụ như "Dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng" (Kiều), đọc lên thấy hay, nhưng không hiểu tại sao hay mà vẫn thích.

Chương 1: Sơ lược tiến trình phê bình trong thế kỷ XX

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Những nét đại cương

Nhìn vào diện mạo phê bình văn học Âu châu thế kỷ XX, những khuynh hướng khác nhau trong nửa đầu thế kỷ, gần như đã phát triển một cách độc lập, ít có điều kiện trao đổi hoặc phối hợp với nhau, vì hai lẽ: Đại chiến thứ nhất và cuộc Cách mạng tháng Mười Nga đưa đến hậu quả phân chia thế giới, lãnh địa. Việc dịch thuật chưa mở rộng kể cả ở những nước có truyền thống văn học lâu đời như Pháp, Đức... Vì vậy, phê bình Nga và Đức, trong nửa đầu thế kỷ XX, hầu như không "biết" nhau. Thêm nữa, thể chế độc tài của Hittler và Stalin thống trị trên sự đàn áp tư tưởng, tác phẩm nghiên cứu của nhiều nhà phê bình bị vùi dập, bản thân nhà phê bình bị đe dọa. Để trốn tránh chế độ độc tài, một số nhà phê bình Nga và Đức phải chạy ra nước ngoài. Rồi đại chiến thứ hai gây thêm đổ vỡ, tan nát, làm khựng việc giao lưu tư tưởng một lần nữa. Đó là những lý do khiến những khuynh hướng phê bình nửa đầu thế kỷ XX, tuy phong phú, nhưng không liên lạc mật thiết với nhau. Mỗi cá nhân, mỗi xu hướng làm việc riêng rẽ, ít có sự kết hợp tư tưởng một cách "toàn cầu" như hiện nay.

Ghi lại lời nói của Hoàng Xuân Hãn

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Ghi lại lời nói của Hoàng Xuân Hãn

Những buổi nói chuyện với hai học giả Hoàng Xuân Hãn và Tạ Trọng Hiệp mà chúng tôi ghi lại trong quyển sách này -phản ánh hai nhân cách độc đáo trong nghiên cứu văn học, một tình nghĩa thầy trò hiếm có ở thời đại này- là để xác lập sự thật trước những "tam sao thất bản" ngay trong bối cảnh mà "bài ghi" vừa ra đời chưa được một năm.

TỰA

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Dự định tìm lại dấu vết phong trào Nhân Văn Giai Phẩm đã đến với tôi từ cuối thu 1984, khi trở lại lần đầu, sau ba mươi năm xa Hà Nội. 1984, lúc ấy tôi chưa cầm bút, và 1954, khi rời Hà Nội, tôi mới lên mười. Như phần lớn học sinh miền Nam, tôi đã thuộc lòng không chỉ những câu thơ nổi tiếng của Trần Dần:

Bối cảnh lịch sử Đàng trong

Fri, 01 Dec 2023 00:00:00 +0100

Bối cảnh lịch sử Đàng Trong

Những nhà nghiên cứu chữ quốc ngữ, thường tránh đả động tới vấn đề truyền giáo, dường như vì ngại đụng chạm tới một vấn đề "nhạy cảm", ra ngoài địa hạt ngôn ngữ. Thực ra, hai chủ đề này liên quan mật thiết với nhau: Để tìm hiểu lịch sử chữ quốc ngữ, chúng ta không thể bỏ qua lịch sử truyền giáo, và để tìm hiểu lịch sử truyền giáo, ta không thể không biết đến, dù chỉ sơ lược, bối cảnh lịch sử Đàng Trong thế kỷ XVI và XVII, khi người Âu đến nước ta.

Cuộc đời Lê Thị Lựu

Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200

Cuộc đời Lê Thị Lựu¹

Thiết tưởng không ai biết Lê Thị Lựu rõ hơn tôi, người đã sống sát cánh cùng Lựu trên nửa thế kỷ, nên tôi xin ghi lại đây những quãng đời của Lựu.

Ngô Thế Tân

Lê Thị Lựu sinh ngày 19-1-1911 (19 tháng Chạp năm Canh Tuất). Lựu kém sức khỏe từ thuở nhỏ, lọt lòng đã sài lên sải xuống đến nỗi gia đình nản, định đem cho². May sau gặp một ông lang ở Quảng Yên dùng ngoại khoa chữa khỏi. Đến tuổi trưởng thành, quãng 1936-1938 bị bệnh nặng³, báo đã đăng bài khóc người nữ họa sĩ xấu số. Rồi từ năm 1979, tim đập không đều (arythmie), thỉnh thoảng lên cơn đau đớn vô cùng. Đến khi mắt kém, phải đeo kính, vẽ chân dung khó khăn và không lái xe được nữa. Từ năm 75 tuổi (1986), Lê Thị Lựu không muốn chấp nhận những suy nhược hao mòn, thay đổi quá nhanh trên cơ thể, may trí óc vẫn tinh tường. Tay tuy run nhưng vẫn vẽ, vẽ đến những ngày cuối đời. Hai ngày trước khi vào bệnh viện còn phác thảo tranh. Vào đây cốt chỉ để bác sĩ xem kỹ lại bệnh tim, không ngờ đêm mùng 4/6/1988 bị xuất huyết não. Ngày mùng 6/6/1988 vĩnh viễn từ giã cõi đời. Toại ý nguyện. Lựu thường mong ước được ra đi như thế, thể xác khỏi đau đớn và không gây trở ngại, vất vả cho những người phải chăm nom mình trước khi nhắm mắt. Nhưng Lựu ra đi đột ngột, để cho người ở lại một mối đau thương vô hạn.

Thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng-1: Những thăng trầm trong nghề vẽ

Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200

Những lá thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng

1- Sự thăng trầm trong nghề vẽ

Nguyễn Gia Trí Phạm Tăng

Vườn xuân Trung Nam Bắc, Nguyễn Gia Trí

Thiên thai, Phạm Tăng

Lời mở đầu

Sau năm 2000, họa sĩ Phạm Tăng có trao cho tôi một số tài liệu liên quan tới ông và hội họa. Trong những tài liệu này, có hai loại đáng chú ý: những lá thư của Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng từ 1960 đến 1974 và những bài báo tiếng Ý và tiếng Pháp viết về hội họa Phạm Tăng trong thời kỳ sáng tác sung mãn nhất (1965-1975), ông thường đem tranh đi triển lãm ở nhiều tỉnh trong và ngoài nước Ý.

Nội dung tác phẩm

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Bộ sử Nguyễn Văn Tường của Nguyễn Quốc Trị

Bộ sách lịch sử "Nguyễn Văn Tường (1824-1886) và cuộc chiến chống đô hộ Pháp của nhà Nguyễn" xin gọi tắt là Nguyễn Văn Tường của Nguyễn Quốc Trị, do tác giả xuất bản năm 2013 tại Maryland, Hoa Kỳ, đáp ứng đúng nhu cầu nhìn lại và viết lại lịch sử.

Tìm hiểu phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Sat, 26 Jul 2008 00:00:00 +0200

Nhân Văn Giai Phẩm là phong trào tranh đấu cho tự do dân chủ của văn nghệ sĩ và trí thức miền Bắc có tầm vóc lớn lao, khởi xướng đầu năm 1955 và bị chính thức dập tắt tháng 6 năm 1958. Hai tư liệu sớm nhất về Nhân Văn Giai Phẩm (NVGP) là Trăm hoa đua nở trên đất Bắc của Hoàng Văn Chí do Mặt Trận Bảo Vệ Tự Do Văn Hoá in ở Sài Gòn năm 1959, và Bọn Nhân Văn Giai Phẩm trước toà án dư luận do nhà xuất bản Sự Thật¹ in ở Hà Nội, cùng năm.

Phạm Duy Khiêm, nhà văn của miền thanh lãng

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

nhà văn của miền thanh lãng

Trong số rất ít nhà văn người Việt viết tiếng Pháp, có hai khuôn mặt nổi trội: Phạm Duy Khiêm và Nguyễn Tiến Lãng. Cả hai đều sinh trưởng trong những năm đầu thế kỷ XX và đã sống qua hai giai đoạn lịch sử: An Nam và Việt Nam. Tên An Nam, xuất phát từ An Nam đô hộ phủ, do vua Cao Tông nhà Đường đặt cho nước ta từ năm 679 dưới ách đô hộ của nhà Đường. Khi người Pháp đến, họ lấy lại tên An Nam này để ngầm xác định dấu ấn nô lệ trên cái tên nước, đồng thời gọi người Việt là annamite, để hạ thấp nhân phẩm kẻ bị trị thêm một lần nữa. Giai đoạn thứ nhì, nước Việt độc lập, lấy lại tên cũ Việt Nam do vua Gia Long đặt. Và người Việt trong tiếng Pháp trở thành vietnamien, một danh từ bình đẳng hơn. Với chữ vietnamien, dân Việt không còn dấu ấn đô hộ, trở thành một dân tộc bình thường như tất cả các dân tộc khác. Tựu trung, hai thời kỳ lịch sử có thể tóm gọn lại trong hai chữ: An Nam - Việt Nam, annamite và vietnamien.

Tiểu sử Hoàng Xuân Hãn

Tue, 07 May 1996 00:00:00 +0200

Hoàng Xuân Hãn sinh ngày 8 tháng 3 năm 1908, (tức ngày mùng 7 tháng giêng năm Mậu Thân) -trên giấy căn cước ghi sai, đề ngày 3 tháng 3 năm 1909-, tại thôn Yên Phúc, làng Yên Hồ, huyện La Sơn tỉnh Hà Tĩnh. Con cụ Hoàng Xuân Úc , tú tài Hán học, và cụ bà Lê Thị Ấu.

1914-1917: Học chữ Hán và chữ quốc ngữ trong gia đình.
1917-1921: Vào trường tiểu học Vinh (học tiếng Pháp).
1921-1922: Học lớp nhất bậc tiểu học, và đỗ bằng tiểu học ở Thanh Hóa.
1922-1926: Học trường Quốc Học Vinh (trung học đệ nhất cấp, tương đương với lớp 6 đến lớp 9 hiện giờ).

Nguồn gốc thi ca: Những tác phẩm đầu tiên

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Thơ có từ bao giờ? Ðến nay chưa ai biết rõ. Những thi phẩm đầu tiên của nhân loại còn lưu đến ngày nay, ở Ðông phương là Kinh Thi, gồm 311 bài (sự thật có 305 bài và 6 đề mục, không có lời) xuất hiện từ đầu Tây Chu đến giữa Xuân Thu (tức là từ thế kỷ XI đến thế kỷ VI trước Công Nguyên). Hiện nay, theo nhiều nhà nghiên cứu, Kinh Thi là tập thơ do các quan âm nhạc triều Chu sưu tập, dựa trên công trình tìm kiếm của nhạc công các nước chư hầu. Bên cạnh số lớn ca dao còn có sáng tác của thi nhân và quý tộc soạn để phổ nhạc. Kinh Thi kết hợp với âm nhạc (thơ phổ nhạc), về sau chỉ ghi lại được phần lời là 305 bài thơ còn lại đến ngày nay. Trong quá trình biên soạn và sử dụng Kinh Thi, các quan âm nhạc và các nhà quý tộc, trong đó có Khổng Tử, đã chỉnh lý, sắp xếp ít nhiều về nội dung cũng như hình thức. Kinh Thi đã từng bị Tần Thủy Hoàng tiêu hủy, đến đời Hán mới sưu tập lại. Bản dùng hiện nay là của Mao Hanh, thường được gọi là Mao Thi. Lối thơ trong Kinh Thi rất tự do, không bị gò ép trong niêm luật, lời lẽ mộc mạc, tự nhiên, không đẽo gọt, trau chuốt:

Thái Thanh, tiếng hát lên trời

Mon, 01 Jan 1990 00:00:00 +0100

Trong những phút giây thiếu vắng trống trải nhất hay những nhớ nhung tha thiết nhất của cuộc đời, mọi hiện diện hữu hình đều vô nghĩa; ta chờ đợi một đổi trao, khát khao một giao cảm thì bỗng đâu, một hiện diện vô hình lóe lên tựa nguồn sáng, tựa tri âm: sự hiện diện của tiếng hát.

Nếu thơ là một ngôn ngữ riêng trong ngôn ngữ chung, theo Valéry, hay thi ca là tiếng nói của nội tâm không giống một thứ tiếng nói nào của con người, theo Croce, thì âm nhạc hẳn là tiếng nói của những trạng thái tâm hồn và nhạc công hay ca sĩ là nguồn chuyển tiếp, truyền đạt những rung động từ hồn nhạc sĩ đến tâm người nghe.

Tô Thùy Yên, thời gian, tồn tại, cô đơn và đá

Thu, 01 Jan 1987 00:00:00 +0100

Hành giả của cô đơn, Tô Thùy Yên đáp chuyến tốc hành "cánh đồng con ngựa chuyến tầu", năm 56, vào vòng khắc biệt của thời gian, nghiền nát hình hài, đập tan bão tố, giã vụn tâm tư, biến tất cả thành hư vô, trừ đá: Ðá ở lại. Ðá ở lại, trong ánh tàn dư, khiến cho thời gian, đá và con người trở thành tương quan tồn tại.

Chương 2:Thi học Aristote

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Từ thế kỷ IV trước Tây lịch, Aristote (384-322) đã phân tích và mổ xẻ bản chất của nghệ thuật, xác định nguồn cội và những nguyên tắc chính của sáng tạo trong cuốn Poétique (Thi học).

Chữ poiesis của Hy Lạp có nghiã rộng hơn chữ poésie trong tiếng Pháp và chữ thi ca hay thơ trong tiếng Việt, vì nó bao trùm lên tất cả các ngành nghệ thuật nói chung. Thi học của Aristote, do đó, đồng nghiã với nghệ thuật học.

Dòng Tên đến Việt Nam

Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 +0100

Các giáo sĩ Dòng Tên đầu tiên đến Đàng Trong

Từ thế kỷ XV, hai nước đứng đầu về hàng hải là Bồ Đào Nha và Y Pha Nho đã phát triển việc đánh chiếm thuộc địa, dưới sự bảo trợ của Tòa Thánh. Bồ Đào Nha trở thành cường quốc mạnh nhất thế giới, đẩy lui đạo Hồi, mở rộng địa bàn Thiên chúa giáo và được coi là "con trưởng" của Giáo hội.

Thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng-2:

Thu, 01 Oct 2020 00:00:00 +0200

Những lá thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng

2- Nguyễn Gia Trí đương đầu với Mai Thọ Truyền

Trong lá thư dưới đây, Nguyễn Gia Trí cho biết ông đã dự định chỉ vẽ những bức tranh nằm trong kế hoạch nghệ thuật của ông chứ không vẽ tranh theo đơn đặt hàng của khách, nhưng liệu họa sĩ có thực hiện được ý mình hay không?

Tài liệu 4

Kính tặng chị Lựu

Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200

Lê Thị Lựu, ấn tượng hoàng hôn

Viết được trung thực về một người không quen biết đã khó, nhưng viết về một họa sĩ thân thương quen thuộc trên 25 năm trời, hẳn là khó hơn: Bao năm gần gũi họa sĩ Lê Thị Lựu, nhưng áng chừng đối với bà, việc cầm bút là lẽ tự nhiên, như ta cần ăn, cần thở, bà không bao giờ giảng cho tôi nghe những lý thuyết hay qui luật hội họa. Bức nào vẽ gần xong, vừa ý hay chưa, bà chỉ vắn tắt: "Cháu trông có được không? Chỗ này còn phải sửa nữa, v.v...". Dường như: ánh sáng ấy thì phải đi với màu sắc này. Lẽ tự nhiên là thế, như không có định luật: họa sĩ đạt được thành công trong niềm giao cảm giữa nhãn quan và nghệ thuật.

Chúa Nguyễn chạy vào Gia Định

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Tóm tắt giai đoạn lịch sử 1777- 1802

Trước khi tìm hiểu công trạng của những người Pháp đến giúp vua Gia Long, chúng ta cần nhìn lại bối cảnh chung của cuộc nội chiến Nguyễn Ánh-Tây Sơn trong 25 năm, từ 1777 đến 1802. Chúng tôi tóm lược toàn cảnh qua lăng kính của Đại Nam Thực Lục và Đại Nam Liệt Truyện. Tuy gọi Tây Sơn là ngụy, là giặc, nhưng sử thần triều Nguyễn ghi chép rất kỹ về giai đoạn này. Trong hành trình tìm kiếm sự thực ở những chương sau, chúng ta luôn luôn phải trở lại những mốc thời gian của lịch sử và do đó, chương này sẽ giúp ta định được vị trí của mỗi bối cảnh, mỗi sự kiện.

Nguyễn Tiến Lãng

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

trên những nẻo đường nổi dậy

Tiểu sử

Nguyễn Tiến Lãng sinh ngày 9/9/1909 tại huyện Văn Lãng, tỉnh Thái Nguyên (nguyên quán làng Hội Xá, phủ Mỹ Ðức, tỉnh Hà Ðông) trong một gia đình có truyền thống nho học. Cha làm tri huyện. Anh cả là Nguyễn Mạnh Bổng (bút hiệu Mân Châu). Anh rể là thi sĩ Tản Ðà. Các bút hiệu khác: Hán Thu, Thượng Uyển. Học trường Bưởi, lycée Albert Sarraut rồi đại học Luật khoa Hà Nội. Ngay khi còn ở trường Bưởi, Nguyễn Tiến Lãng đã nổi tiếng xuất sắc về văn chương, những bài luận văn của ông được thày trao cho toàn quyền Robin đọc. Robin cảm mến tài nghệ người học trò nghèo nên cố gắng giúp đỡ cấp học bổng vào lycée Albert Sarraut.

Tiểu sử Tạ Trọng Hiệp

Mon, 10 Mar 1997 00:00:00 +0100

Tạ Trọng Hiệp sinh ngày 18/10/1933 tại làng Thụy Khuê (làng Giấy), cạnh Hồ Tây, Hà Nội; từ trần hồi 21 giờ ngày 25 tháng 10 năm 1996, vì bệnh ung thư, tại bệnh viện Kremlin Bicêtre, ngoại ô Paris. Hưởng thọ 63 tuổi.

Xuất thân từ một gia đình văn học. Quê cha ở Hưng Yên, quê mẹ Nam Định.

Cha là Tạ Đình Bính, một trong hai chủ bút của Hà Thành Ngọ Báo, và mẹ là Phùng Thị Vị, đã từng viết trong Hà Thành Ngọ Báo dưới bút hiệu Mỹ Chân những năm 30. Tạ Trọng Hiệp cùng với anh là Tạ Mạnh Thường đã thấm nhuần không khí văn học trong sách vở gia đình. Ông ngoại là cụ Phùng Gia Tấn, cử nhân Hán học, bà ngoại là cụ Trần Thị Nhị, cũng người hay chữ, thông thuộc văn thơ cổ điển.

Những điều đã viết

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Bài tiểu luận bằng quốc ngữ đầu tiên phân tích bản chất thơ có lẽ là bài "Thơ ta và thơ tây" của Phạm Quỳnh, xuất hiện năm 1917 trên Nam Phong Tạp Chí. Phạm Quỳnh đưa ra một định nghĩa rất đơn giản về thơ: "Ta coi thơ tức là vẽ, và vẽ tức là thơ; thơ là vẽ bằng lời, bằng thanh âm, vẽ là thơ bằng hình, bằng màu sắc [...].
Muốn làm bài thơ, trong trí phải tưởng tượng ra một cái cảnh, hoặc là cảnh thiên nhiên, hoặc là cảnh trong tâm giới, rồi dùng những âm hưởng thích đáng mà gọi, mà kêu nó lên, khiến cho người nghe cũng phải tưởng tượng như thế. Hai đàng cùng là vẽ cả, một đàng là vẽ cách trực tiếp, một đàng là vẽ cách gián tiếp, nhưng đều là muốn khêu gợi ra một mối tư tưởng cảm tình trong tâm trí người ta vậy."

Nỗi buồn chiến tranh

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Nỗi Buồn Chiến Tranh hay Thân Phận Tình Yêu, hai tựa đề, một tác phẩm. Dường như tác giả đã lưỡng lự lâu lắm giữa *Nỗi Buồn Chiến Tranh(*1) và Thân Phận Tình Yêu. Sau cùng, tuy lựa Nỗi Buồn Chiến Tranh nhưng vẫn lưu lại Thân Phận Tình Yêu nơi bìa sau. Một sự phân vân dễ hiểu và hợp lý, vì trong nỗi buồn chiến tranh nổi trôi thân phận tình yêu. Vả qua bao gian nan, khốc liệt, tình yêu vẫn sống, vẫn tiếp tục là nguồn sống trước chiến tranh, trong chiến tranh và ngoài chiến tranh. Trong khi chiến tranh đã kết thúc, đã chết mà tàn tích - tức nỗi buồn - vẫn còn tiếp tục hủy diệt tâm hồn và thể xác con người.

Tiếng Kèn của Nhật Tiến

Thu, 01 Jan 1987 00:00:00 +0100

Từ khi đọc Những Vì Sao Lạc, Thềm Hoang của Nhận Tiến đến nay đã trên hai mươi năm. Mới đây (1), tôi tình cờ tìm được Tiếng Kèn trong một hàng sách. Tiếng Kèn, tác phẩm thứ hai mươi của Nhật Tiến là tập truyện ngắn viết tại trại tỵ nạn Songkhla, Thái Lan, và những ngày đầu tiên trên đất Mỹ (1980-1981). Song những sách xuất bản bên Mỹ tới tay người đọc bên Pháp là cả một hành trình, tuỳ theo hên xui, may rủi, có khi một vài tháng, đôi lúc vài năm, rất có thể không bao giờ.

Chương 3: Phê bình cũ - phê bình mới

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Trước khi tìm hiểu thực chất của phê bình văn học thế kỷ XX, chúng ta cần phân biệt thế nào là phê bình cũ và phê bình mới. Ở đây chúng tôi không đề cập lại những lối phê bình quá xưa, như phê bình luân lý của các cụ Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng... nhân danh đạo đức buộc tội Kiều và Nguyễn Du, để kết án Phạm Quỳnh. Hay lối phê bình tâm lý giáo khoa thư: gán cho tác giả dùng tác phẩm của mình để "tâm sự" điều này điều kia, thí dụ cho rằng Nguyễn Du viết Kiều để "nói lên" tâm sự hoài Lê, hoặc Nguyễn Gia Thiều viết Cung Oán để "nói lên" tâm sự bầy tôi bị trói buộc. Lập luận này không thể đứng vững, vì ta không biết gì về tác giả, làm sao ta có thể gán cho tác giả điều này điều kia, không có trong chữ nghiã của tác phẩm. Nguyễn Văn Trung nói hơi phũ nhưng đúng, rằng: ngay cả khi Nguyễn Du có viết trong hồi ký rằng ông dùng truyện Kiều để nói lên tâm sự của mình, thì cũng không tin được, có thể ông bịa. Một phương pháp nữa, là phê bình mác-xít, phát xuất từ thế kỷ XIX, đã thịnh hành trong nửa đầu thế kỷ XX như một phương pháp phê bình khoa học, nhưng nay cũng đã bị vượt qua, vì lý thuyết này dựa trên nền đấu tranh giai cấp, ngày nay không còn thích hợp nữa.

Lịch trình Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Lịch sử NVGP gắn bó với các chính sách văn hoá, chính trị của Đảng Cộng sản.

Chúng ta thử nhìn lại lịch trình này:

27/10/1943, Trường Chinh hoàn thành Đề cương văn hoá Việt Nam*,* văn kiện chính thức đầu tiên của đảng Cộng sản Đông Dương về văn hóa văn nghệ. Xác định sự lãnh đạo về tư tưởng, học thuật và nghệ thuật của Đảng Cộng sản.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -1

Fri, 01 Mar 2024 00:00:00 +0100

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

I. Đất nước và con người Đàng Trong

Tác phẩm Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri¹nguyên bản tiếng Ý, được viết để đệ lên Giáo Hoàng Urbain VIII (1623-1644), theo truyền thống các văn bản của giáo sĩ tường trình với Đức Thánh Cha và Tòa thánh về hiện tình đất nước mà họ đã đến truyền giáo, cũng là cuốn sách đầu tiên của người Âu viết về Đàng Trong, in năm 1631*,* cung cấp những thông tin giá trị trên ba mặt: lịch sử, tôn giáo và ngôn ngữ. Và ông đã ghi lại những chữ quốc ngữ đầu tiên trong tác phẩm Ký sự Đàng Trong.

Thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng-3:

Thu, 01 Oct 2020 00:00:00 +0200

Những lá thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng

3- Số phận bức tranh lớn nhất của Nguyễn Gia Trí

Ba lá thư cuối cùng dưới đây cho ta cái nhìn khái quát về tình trạng sống của họa sĩ Nguyễn Gia Trí năm 1970 và 1974, và những dòng tâm sự của ông về nghệ thuật của chính mình.

Lá thư ngày 22/6/70 cho biết Nguyễn Gia Trí đã có những khó khăn tài chính trong năm 1970, việc tiền bạc trở nên cấp thiết, nên ông phải bán tranh cho Phạm Tăng và và giục bạn phải quyết định ngay.

Thơ Lê Thị Lựu

Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 +0100

Thơ Lê Thị Lựu

Ðầu cá kho¹

Tặng bạn Mai Thứ

Xưa Thứ nghèo sơ nghèo sác
Cơm cá muối vừng dưa chua
Nay Thứ giầu không tưởng tượng
Muối vừng cơm cá vẫn ưa

Tới chơi vừa hôm cô Lựu
Kho cá bỏ đầu ném đi
Nhặt lên Thứ còn mắng với
Cô này ngu hơn giống gì

Ðầu kho vừa bùi vừa béo
Không đầu còn gì là ngon
Cá kho chỉ moa là thánh
Bởi moa kho cá cả con.

Barrow và cuốn A Voyage to Cochinchina

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Tác phẩm của John Barrow (1764-1848)

Barrow và cuốn *A Voyage to Cochinchina*

Một trong những cuốn sách sớm nhất do người ngoại quốc viết về giai đoạn Gia Long dựng nghiệp là tác phẩm của John Barrow (1764-1848), in tại Luân Đôn, năm 1806, tựa đề -theo lối của thời ấy, tên sách rất dài- như sau: A Voyage to Cochinchina in the years 1792 and 1793: containing a general view of the valuable productions and the political importance of this flourishing Kingdom; and also of such European settlements as were visited on the voyage; with sketchs of the Manners, Character and Condition of their several inhabitants, to which in annexed an Account of a Journey made in the year1801 and 1802 to the Residence of the Chief of the Booshuana nation... (London, 1806).

Hồ Hữu Tường và Chủ nghĩa dân tộc

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

và chủ nghĩa dân tộc

Tiểu sử

Hồ Hữu Tường sinh ngày 8 tháng 5 năm 1910 tại làng Thường Thạnh, huyện Cái Răng, tỉnh Cần Thơ, con ông Hồ Văn Sây và bà Võ Thị Nữ, cháu nội ông Hồ Văn Điểu.

Xuất thân trong một gia đình nghèo, cha mẹ làm tá điền cho người cậu là điền chủ và hội đồng. Tại nhà cậu, sáu tuổi, Hồ đã đọc Nam Phong. Cha đặt cho cái tên cúng cơm là thằng Thuộc vì đọc đâu nhớ đấy. Hồ cho rằng mình đã bị Nam Phong "đầu độc", gieo và đầu chất "tân hủ nho" từ nhỏ, sau phải nhờ Phan Văn Hùm "gột rửa". Lớn hơn chút nữa, đọc và chịu ảnh hưởng tinh thần yêu nước của Đông Pháp Thời Báo. Tại trung học Cần Thơ, cùng các bạn tổ chức nội san. Báo tiếng Việt, nhưng Hồ viết bài tham luận bằng tiếng Pháp để "cho Tây nó đọc", ký tên Pierre Vutren, do chữ Ventru nói lái, dịch từ biệt hiệu Tường Bụng (Tường bụng to). Ký như thế chẳng khác "lậy ông tôi ở bụi này", lại thêm việc tổ chức bãi khóa nhân vụ xử Nguyễn An Ninh, cả bọn bị đuổi. Lúc ấy là năm 1926, Tường 16 tuổi, gia đình cho sang Pháp du học.

Nguyên Sa (1932-1998)

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Những năm 54-60, miền Nam chào cờ phải hát bài Suy Tôn Ngô Tổng Thống, miền Bắc phải học thơ Bác Hồ, thì ở sân trường miền Nam, học trò tình tự với nhau bằng thơ Nguyên Sa. Cái khác nhau giữa nhà nước và nhà thơ là ở chỗ ấy: Một bên, người ta phải hát, phải học. Một bên khơi khơi đi vào lòng người, không thông hành, không gõ cửa và khi đã đột nhập vào rồi thì dù có tẩy não nó cũng chẳng đi.

Mùi đu đủ xanh, Trần Anh Hùng

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ðêm đã khuya. Tiếng dồn dập gõ cửa của một bé gái trước ngôi nhà cổ kính phá vỡ bản hòa ca rỉ rả của côn trùng trong giây lát. Rồi vài lời đối thoại ngắn gọn. Rồi tất cả những tiếng nói chìm đi, tiếng đàn chìm đi, chỉ còn lại bầu không khí tịch lặng của đêm khuya, của những nét mặt và những chiếc bóng thầm lặng ...

Nhận diện thơ

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Trên phương diện tinh thần, thơ là nguồn cảm thông chung của nhân loại (Hegel). Về cấu trúc, thơ là một ngôn ngữ riêng trong ngôn ngữ chung của loài người và làm thơ tức là làm thế nào cho ngôn ngữ trở thành một tác phẩm nghệ thuật (Paul Valéry). Về phương diện ngữ học, thơ là ngôn ngữ trong chức năng thẩm mỹ của nó (Jakobson).

Nói như thế, không có nghĩa các triết gia, nhà phê bình, nhà ngữ học trên đây đã định nghĩa thơ. Vì thơ, cũng như trí thông minh, hay Thượng Ðế ... là những ý niệm khó định nghĩa. Người ta chỉ có thể nhận diện: Ðâu là thơ? Ðâu chỉ là những câu văn vần? Và muốn nhận diện, trước hết phải tìm hiểu một số tính chất căn bản của thơ.

Giai Phẩm Mùa Xuân

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Giai Phẩm Mùa Xuân do Hoàng Cầm và Lê Đạt chủ trương. Hoàng Cầm trong bài Con người Trần Dần¹, và sau này, trả lời phỏng vấn RFI, đều xác nhận Trần Dần không biết gì về việc in bài thơ Nhất định thắng vì lúc đó đang tham gia Cải Cách Ruộng Đất ở xa. Có lẽ là để gỡ tội cho Trần Dần. Sự thực Trần Dần có tham gia Giai Phẩm Mùa Xuân: Sau khi bị bắt lần thứ nhất, bị cấm trại 3 tháng, Trần Dần và Tử Phác bị gửi đi tham gia Cải Cách Ruộng Đất. Trong lời "thú tội", Trần Dần viết: "Sau thời gian đó, trên có cho tôi đi tham quan cải cách ruộng đất để tự cải tạo. Song, tôi lại dựa vào cái thế tham quan, cứ đi lại Hà Nội, tiếp tục quan hệ với một người vợ chưa được phép. Hơn nữa lại quan hệ với Hoàng Cầm, Lê Đạt, ra Giai Phẩm Mùa Xuân. Tuy là họ đề ra, song sau khi thống nhất trước với nhau là: “Tự do lấy bài tôi đưa vào”, thì tôi hoàn toàn đồng tình. Mỗi lần gặp lại thúc đẩy, dục dã, ra cho nhanh. Việc tập hợp bài vở, tôi không rõ chi tiết. Bài Lão Rồng là do tôi viết. Tôi ví đồng chí Văn Phác như tên lý trưởng đã chà đạp Lão Rồng²".

Giấc mơ

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Chương4: Phê bình phân tâm học của Freud

Phê bình phân tâm học của Freud, thực ra, chỉ là một khuynh hướng rất nhỏ trong phê bình văn học, nay đã lỗi thời, nhưng vì tên tuổi của Freud và vì hai chữ phân tâm, nó đã được một số tác giả khuyếch trương lên. Hiện tượng này không chỉ xẩy ra ở Việt Nam, mà cả ở Pháp. Sự sai lầm này đã thâm nhập vào Việt Nam từ thập niên 1940: Không ít tác giả đã nói tới phân tâm học và sử dụng trong phê bình, như trường hợp Nguyễn Văn Hanh, Trương Tửu Nguyễn Bách Khoa... Tình trạng này kéo dài và trở nên rất thịnh hành trong giai đoạn văn học miền Nam (1954-1975). Thời ấy, Nguyễn Văn Trung đã hết sức cảnh báo sự kiện dùng phân tâm học để phê bình Hồ Xuân Hương trong bộ Lược Khảo Văn Học, tập 3, Nghiên cứu và phê bình văn học (Nam Sơn, 1968).

Tưởng niệm bác Hãn, bậc thầy Hán Nôm

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tạ Trọng Hiệp

1. Đọc và học qua tác phẩm của bác

Mỗi người trong chúng ta đến với bác một cách khác nhau. Riêng tôi là người được bác dẫn vào nghề nghiên cứu Hán Nôm từ 1953 trở đi, tôi bắt đầu biết bác bằng sách của bác.

Khi rời Việt Nam để sang Pháp, cuối năm 1951, năm 18 tuổi, với cái vốn văn hóa đơn sơ nhẹ nhàng như một tờ giấy trắng, tôi nhớ rõ là vài ngày trước hôm tôi xuống tàu (tôi đi tàu thủy), có đến nhà sách Vĩnh Bảo tìm xem có cái gì đáng mua, gọi là để làm hành trang cho chuyến du học của mình không, và có mua mấy cuốn phê bình của nhóm Chân Trời Mới (bộ ba tác giả Mác-xít Tam Ích, Thiên Giang, Thê Húc), mấy cuốn tiểu thuyết, truyện ngắn và thơ của Vũ Anh Khanh. Và cuốn Danh Từ Khoa Học (bản 1948 của nhà Vĩnh Bảo)! Tôi vẫn chưa hiểu tại sao. Chỉ nhớ rằng hình như mình có linh tính rằng thế nào, ở một lúc trình độ cá nhân sẽ cao hơn, sẽ cần và đủ sức dụng cuốn sách lúc ấy vượt quá khả năng lĩnh hội của mình.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -2

Wed, 01 May 2024 00:00:00 +0200

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

II. Minh Đức Vương Thái Phi và cơ sở đạo Chúa đầu tiên

Kỳ trước, chúng tôi đã trình bày Đời sống thế tục ở Đàng Trong theo sách Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri. Kỳ này, xin giới thiệu Đời sống tôn giáo ở Đàng Trong qua ngòi bút của Borri, về giai đoạn đầu tiên đạo Chúa được truyền vào nước ta, từ 1615 đến 1622, dưới thời chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên.

1. Ngòi bút đứng lên

Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100

1- Ngòi bút đứng lên

(cập nhật ngày 13/03/2022)

Chỉ cái chết của ý tưởng là đáng sợ...là đáng phàn nàn... Còn cái chết của người! ...

Khái Hưng

Khởi đầu, họ chỉ là những thanh niên yêu văn chương nghệ thuật, mới tập viết văn hoặc đang học vẽ, nhưng chỉ trong vài năm, họ đã trở thành những tên tuổi hàng đầu của nền văn học và hội họa nước nhà. Họ đã tạo được một phong trào đổi mới văn chương tư tưởng, cải tiến xã hội chưa từng thấy. Ẩn dưới chiều sâu của cuộc cải cách văn chương và xã hội là mục đích giải phóng dân tộc khỏi vòng nô lệ.

Mộng Trung phỏng vấn Lê Thị Lựu

Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200

Mộng Trung phỏng vấn Lê Thị Lựu

Đây là bài phỏng vấn duy nhất họa sĩ Lê Thị Lựu, đăng trên tạp chí Mai số 35, ra ngày 6/12/1962 tại Sài Gòn, do Mộng Trung thực hiện. Ở thời điểm này Lê Thị Lựu đã tìm ra con đường hội họa của mình. Bài phỏng vấn có nhiều thông tin hữu ích cho việc tìm hiểu sự nghiệp hội họa của Lê Thị Lựu, nhất là những ngày đầu bước chân vào nghiệp vẽ.

Nguyễn Huệ diệt chúa Nguyễn, theo Thực Lục

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Ai cứu Nguyễn Ánh khỏi sự lùng bắt của Nguyễn Huệ, tháng 9-10/1777

Về công trạng của Bá Đa Lộc đối với vua Gia Long, có hai điểm được hầu hết các sử gia thuộc địa hết sức đề cao:

1- Mặc dù Pháp hoàng không thi hành hiệp ước cầu viện 1787, nhưng Bá Đa Lộc đã tự xoay sở kiếm tiền mua khí giới và mộ binh giúp Nguyễn Ánh.

Hồ Dzếnh, vườn Thanh và nỗi sầu vạn cổ

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

vườn Thanh và nỗi sầu vạn cổ

Đất Thanh Hóa, vườn Thanh, quê ngoại Hồ Dzếnh, cũng là quê hương mối tình thứ nhất với người yêu Hồng Phúc biệt hiệu "người em gái", người mà Hồ Dzếnh đã phác họa chân dung bằng những nét:

Em ăn em nói em cười,

Kiếp này không có hai người như em

người mà Hồ Dzếnh nhắn nhủ:

Đừng mong ước cả Thiên Đường

Nói chuyện với bác Hãn

Tue, 07 May 1996 00:00:00 +0200

Cũng như mọi người, tôi học bác Hãn từ thuở nhỏ, từ khi mới ê a tập đọc: "i tờ có móc cả hai, i ngắn có chấm, tờ (t) dài có ngang ." Rồi vào trung học, tôi cũng phải dùng đến cuốn Danh Từ Khoa Học như mọi người. Những thuật ngữ khai tâm các môn toán, lý hóa như nguyên tử, tam giác, đại số, phương trình, hàm số, v.v... đều do bác mà ra cả. Cuốn Danh Từ Khoa Học theo tôi sang Pháp năm 1962, nay đã vàng, sờn. Lớn lên chút nữa, khoảng đệ tam, đệ nhị, tôi vào thư viện tìm đọc Chinh Phụ Ngâm Bị Khảo, một phần để biết thêm về Chinh Phụ Ngâm cho việc học Việt văn, và chắc cũng có ý lòe các bạn là mình kền hơn tụi nó. Còn La Sơn Phu Tử và Lý Thường Kiệt thì mãi đến 86, 87 tôi mới tìm đọc, bởi khi ấy tôi cần đọc thêm sử và văn để viết báo. Năm 88, bác nói chuyện về Hồ Xuân Hương, ở Paris, tôi có đi nghe (vì trước đó tôi đã đọc bài Hồ Xuân Hương Với Vịnh Hạ Long, trên báo Khoa Học Xã Hội). Từ ngày ấy, tôi mong có dịp được gặp bác để hỏi bác nhiều điều mình không biết, mà cũng không biết hỏi ai.

Nguyên nhân đưa đến cuộc cách mạng mùa thu của tư tưởng

Sun, 03 Sep 1995 00:00:00 +0200

Hiện nay, thời điểm chính thức xác định chính sách Đấu Tranh Giai Cấp theo đường lối Trung Quốc là tháng 1/1950, tại Đại Hội III của Đảng Cộng Sản, sau khi Hồ Chí Minh bí mật đi Liên Xô và Trung Quốc về.

Thời điểm quyết định và giải thích chính sách Cải Cách Ruộng Đất là bài diễn văn Hồ Chí Minh đọc tại Hội Nghị Nông Vận Và Dân Vận Toàn Quốc ngày 5/2/1953.

Marie Sến, Phạm Thị Hoài

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Phải thưa ngay với bạn đọc lạc quan hải ngoại rằng: Nếu ai bắt được Marie Sến, chớ vội hồ hỡi, chào mừng rằng đây "đích thực" là "văn chương hải ngoại", là tác phẩm chống cộng, "lột trần" đời sống xã hội cộng sản không thương tiếc, còn "chúng ta" (tại ngoại) vô can.

Và đối với bạn đọc bi quan trong nước, chưa có dịp đọc Marie Sến, mặc dù sách đã do Thanh Văn xuất bản tại Mỹ từ năm 1996, cũng không nên buồn, rồi các bạn sẽ được đọc và biết đâu các bạn sẽ chẳng hết mình lên án Marie Sến "bôi nhọ tổ tiên", "phỉ báng thánh hiền", "mạ lỵ dân tộc".

Cyclo, tiếng ru địa ngục

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Nếu có người không thích Cyclo của Trần Anh Hùng, chuyện đó dễ hiểu. Trần Anh Hùng là đạo diễn thực hiện cái tương phản của đời sống trong mức độ sâu xa nhất mà điện ảnh Việt Nam hiện nay chưa thể thực hiện được.

Tương phản: Một bên là niềm yêu mến, dịu dàng, âu yếm, trong đó tình gia đình, tình cha con, tình mẫu tử, tình đôi lứa -gọi chung là tình yêu, biểu hiện trong Tiếng ru và một bên là Tội ác. Gây tương phản chưa đủ. Trần Anh Hùng còn tìm cách nhập nhằng biên giới giữa có tội và vô tội. Một tác phẩm như thế sẽ bị những khuynh hướng muốn định ranh rõ ràng thiện ác, khó chấp nhận, nhất là khi những giá trị truyền thống "muôn đời" như Mẹ Việt Nam, Mẹ Âu Cơ có thể đột biến thành một tay Bố Già -parrain- xếp sòng băng đảng du đãng, buôn lậu, giết người.

Thơ, văn xuôi và văn vần

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Khái niệm về Thể (forme, khác với volume) đối với chúng ta thường mơ hồ, tuy rất cần thiết để nhận diện cái Ðẹp. Thể, đây không chỉ là hình thức mà gần gụi với kết cấu, Thể bao gồm cả hình thức lẫn nội dung: Tại sao cái bình này đẹp? Cái kia xấu? Tại sao miếng đá ong xù xì kia lại có gì quyến rũ ta trong khi viên thạch cao nhẵn nhụi, phẳng lì, không gợi cho ta một cảm xúc nào? Tại sao câu thơ này hay? Câu thơ kia dở? Ta nhận diện sự vật đầu tiên bằng trực giác qua Thể. Theo Valéry, "Nếu bạn là nhà thơ, thì bao giờ bạn cũng hy sinh ý tưởng cho Thể, vì Thể là cứu cánh và chính là động tác của sáng tạo."

Chương 5: Ngôn ngữ học

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Văn chương khởi đi từ một chữ. Với một chữ hay nhiều chữ, nhà văn, nhà thơ làm nên một câu. Câu là đơn vị nhỏ nhất trong ngôn ngữ thơ văn.

Nhiều câu làm nên một bài thơ, một truyện ngắn hay một truyện dài, tức là một tác phẩm và xác định ngôn ngữ (còn gọi là văn phong, hay phong cách, hay lối viết) của nhà văn nhà thơ.

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -3

Wed, 01 May 2024 00:00:00 +0200

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

III. Quan Khám lý Trần Đức Hòa và cơ sở Nước Mặn

Cristoforo Borri dành hai chương III và IV, trong Phần II của Ký Sự Đàng Trong để viết về nhân vật mà ông quý trọng và tôn vinh: quan Khám lý Trần Đức Hoà -ân nhân thứ hai của đạo Chúa (sau Minh Đức Vương Thái Phi)- là người đã cứu sống cha Buzomi và mời các giáo sĩ về vùng ông cai trị, năm 1618, trong cơn sóng gió, các giáo sĩ phải lẩn tránh, ông đã cấp nhà ở và dựng nhà thờ cho họ ở Quy Nhơn, tạo ra cơ sở đạo Chúa ở Nước Mặn.

2. Sự thành lập Tự Lực văn đoàn và Phong Hóa

Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100

2- Sự thành lập Tự Lực văn đoàn và Phong Hóa

(cập nhật ngày 24/03/2022)

I. Sự thành lập Tự Lực văn đoàn, theo Nhất Linh, Hoàng Đạo

Nhất Linh ít khi đem đời sống thực vào tác phẩm, ngược lại Khái Hưng viết một số tiểu thuyết, truyện ngắn phản ánh những sự việc đã xẩy ra, nhờ đó, chúng ta có thể tìm lại được những mảnh đời trôi nổi của ông và các bạn, trong đó có giai đoạn đầu tiên thành lập Tự Lực văn đoàn.

Ngô Thế Tân nói về Lê Thị Lựu và các bạn họa sĩ ở Pháp: Vũ Cao Đàm, Lê Phổ, Mai Thứ

Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 +0100

Ngô Thế Tân nói về Lê Thị Lựu và các bạn họa sĩ ở Pháp: Vũ Cao Đàm, Lê Phổ, Mai Thứ

Nhân dịp kỷ niệm giỗ thứ ba họa sĩ Lê Thị Lựu, chúng tôi phỏng vấn ông Ngô Thế Tân, về những kỷ niệm xưa với bà Lê Thị Lựu. Câu chuyện miên man dẫn đến những người bạn họa sĩ của bà, đến thời hàn vi sống trên đất Pháp của họ... Tất cả những chi tiết này đều đóng góp vào việc tìm hiểu cuộc sống của các họa sĩ bên trời Tây.

Nguyễn Ánh gặp Bá Đa Lộc lần đầu

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Chân dung vua Gia Long

Để có những hình ảnh đáng tin cậy về vị vua sáng lập lại nhà Nguyễn, chúng ta cần nhiều ống kính khác nhau, từ những nguồn khác nhau. Những điểm đồng quy của các tư liệu này, sẽ tạo nên chân dung vua Gia Long.

Liệt Truyện chỉ viết về các quan, không viết gì về các vua nhà Nguyễn; tuy nhiên chỉ với vài dòng, đã phác họa một chân dung đậm nét về Quang Trung: "Tiếng nói như tiếng chuông lớn, mắt sáng nhoang nhoáng như chớp, giảo hoạt khôn ngoan, hay đánh nhau, người đều sợ cả (...) Ra trận tất thân đi trước tướng sĩ, hiệu lệnh nghiêm ngặt, rõ ràng, bộ khúc đều có lòng mến phục cả"¹. Về Gia Long, Thực Lục chỉ viết gọn một câu: "Vua chăm làm mọi việc, suốt ngày không lúc nào rỗi. Sai Thị thư viện sung chức khởi cư chú (chức quan ghi chép những lời nói việc làm của vua), phàm vua làm công việc gì đều chép hết"². Và trong một đoạn khác, Thực Lục mô tả sự trung thành tuyệt đối của Nguyễn Ánh đối với Định Vương: luôn luôn kề cận, kiên trì bảo vệ vị chúa cuối cùng đến phút chót. Chúng tôi nghĩ rằng những thông tin này có thể do một vị đại thần nào đưa ra (như Tống Phước Khuông chẳng hạn), kể chuyện Nguyễn Ánh phò Định Vương đến Long Xuyên³ để chứng minh Ánh có lòng trung quân và có chân mạng đế vương (cá sấu cản thuyền), xứng đáng trở thành nhà lãnh đạo chính thức của triều Nguyễn. Vì thế, muốn biết vua Gia Long là ai? Là người như thế nào? Ta không thể trông vào chính sử, mà phải tìm ở những nguồn khác.

Trần Thị Ngh., Lạc đạn và mười truyện ngắn

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Nơi Trần Thị Ngh. vận tốc làm cho người đọc giật mình: "Mặt mụ ta thấy ghét thật. Da căng bóng, hai con mắt nhỏ, tóc chải xước ra sau túm lại thành cái búi củ hành chừa cái trán trống trên đó một mụt ruồi bằng đầu đũa đậu lửng lơ giữa đôi chân mày đã bị cạo trọc lóc để thay vào hai đường xăm vụng về. Đầu đít một mét tư, mụ ngồi thun lại còn có mấy tấc sau lưng ông xe ba bánh, hai tay bấu hai bên yên. Tưởng tượng từ đàng xa lao xe 100 phân khối tới mục tiêu, tôi có thể cày nát mụ không kịp ngáp. Chắc chắn lúc đó mụ đang nhìn kẻ sát nhân trong cự li gần."

Cổ dao Cung Trầm Tưởng

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Cung Trầm Tưởng gắn bó với giai đoạn đầu của thời chia đôi đất nước, qua thi tập Tình Ca, mười ba bài mà Phạm Duy đã phổ nhạc năm bài, đó là Mùa Thu Paris, Kiếp Sau, Về Ðây, Khoác Kín (Phạm Duy đổi là Chiều Ðông) và Chưa Bao Giờ Buồn Thế (Phạm Duy đổi thành Tiễn Em). Tất cả năm bài đều thuộc vào những bài thơ phổ nhạc tiêu biểu cho sự gặp gỡ giữa thi ca và âm nhạc ở cung cao sáng tạo.

Ẩn dụ trong thơ

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Nghệ thuật thi ca, theo Aristote(1) dựa trên hai tính chất cơ bản và tự nhiên của con người: bắt chước (imitation) và trình diễn (représentation).

Từ tuổi thơ ấu, con người đã biết và thích bắt chước. Khả năng bắt chước phân biệt con người với muôn loài và nhờ đó mà ngôn ngữ nẩy sinh.

Ngoài ra, chúng ta ưa nhìn, ngắm những hình ảnh đẹp, trên màn ảnh, trong tranh hơn là nhận diện thực trạng phũ phàng, khiếp đảm của thực tế trên những xác người; nhờ đó mà vũ điệu, ca kịch, điện ảnh... ra đời.

Thiều quang Lê Phổ

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Từ lâu, hội họa không chỉ mang bản sắc thuần túy nghệ thuật mà còn có tham vọng đi vào đời sống, với những kích thước khoa học, kỹ thuật và công nghiệp. Hội họa cực thực (hyper-réalisme) hợp kim những hóa chất, nhiên liệu và con người. Nghệ thuật tạo hình hiện đại muốn thám hiểm đời sống tinh thần và vật chất trong mọi khía cạnh với những sần sùi, thô bạo, rác rưởi, bão loạn, ác mộng, bệnh tật, ám ảnh.... Ðã xa rồi những giấc mơ, những cái đẹp phù ảo. Cho nên ngày nay, viết về Lê Phổ, Vũ Cao Ðàm, Lê Thị Lựu... là để ngoảnh lại quá khứ Ấn Tượng, một quá khứ đã phôi pha như tiếng thở dài vọng về từ một thời đại đang xa.

Anh Hiệp

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

"Một người lặng lẽ vừa ra đi", những chữ mà Tạ Trọng Hiệp bắt đầu bài viết về Đào Duy Anh, dường như cũng phần nào diễn tả sự lặng lẽ, âm thầm, tịch mịch (cũng chữ của anh) trong cuộc đời biên khảo.

Viết về anh rất khó. Vì anh khó và hầu như không bao giờ nói về mình, về lai lịch mình. Thậm chí anh ngại cả khi phải viết về người thầy trân kính là bác Hãn; anh cho rằng người ta hay mượn dịp tưởng niệm người khác để nói và viết về mình.

Chương6:Trường phái Hình Thức Nga

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Nhờ những bước tiến của ngôn ngữ học, phê bình tự nhận thấy bất cập trong phương pháp và buộc phải tìm những hướng đi mới. Từ sự tìm tòi này, nẩy sinh những khuynh hướng phê bình hiện đại trong thế kỷ XX, mà trường phái Hình thức Nga giữ vai trò tiên phong, vì đã áp dụng tức thời những khái niệm mới của ngôn ngữ học, loại bỏ hẳn những yếu tố phụ cận như tiểu sử, tâm lý, vv... của thế kỷ XIX, để đi vào thực chất của vấn đề là chữ và nghiã.

Nội bộ báo Nhân Văn

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Nhân Văn Giai Phẩm do hai nhóm bạn cùng chí hướng hợp tác điều hành.

Theo Hoàng Cầm, ngay từ đầu năm 1955, Hoàng Cầm, Văn Cao, Lê Đạt, Trần Dần, Tử Phác, Đặng Đình Hưng, thường họp nhau, khoảng 5 giờ chiều, ở quán trà Phúc Châu của người Tầu ở phố Hàng Giầy¹ để bàn chuyện văn nghệ. Chính tại quán này, họ đã bàn nhau ra một số báo Tết và đó sẽ là Giai Phẩm Mùa Xuân. Báo Nhân Văn không có trụ sở, "toà soạn" là căn nhà của Trần Thiếu Bảo thuê, rất lớn, có nhiều buồng để làm nhà xuất bản, ở 25 Phan Bội Châu, Nguyễn Hữu Đang ở gần đấy; tầng trệt để mấy máy in nhỏ, chỉ in lặt vặt, những tờ báo to như Nhân Văn, kể cả các tập Giai Phẩm cũng không in được, phải in ở nhà Xuân Thu của Đỗ Huân².

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -4

Wed, 01 May 2024 00:00:00 +0200

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

IV. Phương pháp truyền giáo của Borri

Trong bốn nhà truyền giáo Dòng Tên đầu tiên đến Đại Việt: Francesco Buzomi (Ý), Francesco de Pina (Bồ), Pedro Marques (Bồ lai Nhật) và Cristoforo Borri (Ý), chỉ có Borri ghi lại phương pháp truyền đạo của mình trong sách Ký sự Đàng Trong, nhờ đó, ta có thể hiểu được phần nào chính sách truyền giáo của La Mã, đối với Á châu, một châu lục lớn, có nền văn minh lâu đời, với những tín ngưỡng, phong tục cổ truyền, khó có thể một sớm một chiều lay chuyển được.

3. Khái Hưng xây dựng Phong Hóa

Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100

3- Khái Hưng xây dựng Phong Hóa

(cập nhật ngày 29/03/2022)

Đọc Phong Hóa chúng ta sẽ thấy từ số 1 (16-6-32) đến số 13 (8-9-32) bài vở do Khái Hưng phụ trách, từ số 14 (22-9-32) trở đi, Nhất Linh đổi mới tờ báo, mời thêm những người viết mới, đưa hội họa trào phúng vào, và ông trở thành Giám đốc.

Theo tiểu thuyết Những ngày vui của Khái Hưng, sở dĩ có sự cải tiến này là nhờ số tiền 10.000 đồng của ân nhân Nguyễn Văn Tiên Leung-Fat-Fa, trước khi qua đời, di tặng. Nói khác đi, số tiền Nhất Linh có để phát triển tờ báo là của một người Minh hương, trước chịu ơn Khái Hưng, tặng hoặc cho vay dài hạn.

Nói chuyện với họa sĩ Vũ Cao Đàm

Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 +0100

Nói chuyện với họa sĩ Vũ Cao Đàm

Buổi nói chuyện với họa sĩ Vũ Cao Đàm dưới đây, mở đầu cho những thông tin về Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương và các hoạ sĩ sống tại Pháp, được ghi âm bằng tiếng Pháp, chúng tôi chuyển ngữ sang tiếng Việt, phát thanh trên đài RFI ngày 24/3/1991. Vũ Cao Đàm không nói nhiều, nhưng sau cuộc phỏng vấn, ông cho biết thêm những thông tin về cuộc đời ông, và chúng tôi đã ghi chép lại ở dưới. TK

Nhận xét kiến trúc Việt và cung điện Phú Xuân

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Montyon và cuốn Thuyết trình thống kê về Bắc Hà

Tại sao khảo sát bộ sách này?

Nam tước Jean-Baptiste de Montyon (1733-1820) là một nhà hảo tâm và kinh tế gia Pháp¹. Năm 1789, cách mạng Pháp bùng nổ, Montyon phải sang Anh tỵ nạn chính trị, ông trở về Pháp năm 1814, dưới thời Vương chính trùng hưng (Restauration). Trong giai đoạn tỵ nạn, năm 1811, Montyon cho in ở Luân Đôn một bộ sách tựa đề đầy đủ như sau: Exposé statistique du Tunkin, de la Cochinchine, du Camboge, du Tsiampa, du Laos, du Lac-Tho, par M. M-N sur la Relation de M. de la Bissachère, missionnaire dans le Tunkin². Dịch: Thuyết trình thống kê về Bắc Hà, Nam Hà, Cao Miên, Chiêm Thành, Lào, Lạc Thổ, của ông M-N về Ký sự của ông de La Bissachère, thừa sai ở Bắc Hà.

Phòng triển lãm mùa đông của Thơ Thơ

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Phòng triển lãm mùa đông gồm mười bốn truyện ngắn, thì ít nhất có đến tám truyện đặc sắc, trường hợp đặc biệt đối với một tác phẩm đầu tay. Những nét đặc sắc này toát ra ở không khí khác thường của tác phẩm, như trong các truyện Vườn lan, Mùa hè ... từng đoạn ngắn, Phòng triển lãm mùa đông, Lời chia tay cuối, Một nơi để viết. Hoặc đến từ môi trường bình thường, gần như tầm thường của cuộc sống hàng ngày, mà tác giả đã vắt ra được những cái bất thường, như trong các truyện Sơn, Nhà trẻ, Độ đau của máy, v.v...

Bùi Ngọc Tấn Chuyện Kể Năm 2000

Fri, 17 Mar 2000 00:00:00 +0100

Bùi Ngọc Tấn sinh năm 1934 tại Câu Tử, Hợp Thành, Thủy Nguyên, Hải Phòng.

Ông bắt đầu viết văn, viết báo từ 1954. Cùng lớp với Lê Bầu, Lê Mạc Lân (là con của Lê Văn Trương nhưng không bao giờ dám nhắc đến cha), Vũ Thư Hiên, Nguyên Bình, Vũ Bão... Truyện ngắn đầu tay gửi dự thi báo Văn Nghệ, Chị Trúc, được Tô Hoài khen hay, nhưng không được in và cũng không được giải vì nói đến những mất mát của chiến tranh "hơi quá liều lượng".

Ẩn dụ và hoán dụ

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ẩn dụ và hoán dụ là hai phép tu từ giữ địa vị chủ yếu trong cấu trúc văn thơ. Nếu những tìm tòi về ngữ học không ngừng soi sáng bộ môn thi học, nghiên cứu đến ngành ngọn chức năng của ẩn dụ trong thơ, thì ngược lại, vai trò hoán dụ trong văn xuôi ít được chú ý. Vì sao? Lý do đơn giản: thơ lấy ngôn ngữ làm giá trị tự tại trong khi văn dùng ngôn ngữ như một phương tiện dẫn giải. Giá trị của thơ chủ yếu nằm trong lời, giá trị của văn cốt ngụ ở ý. Vai trò của ẩn dụ trong thơ đã được trình bày trong chương trước.

Vũ trụ Phạm Tăng

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Hội họa và thi ca, hai ngành nghệ thuật có những tương quan mật thiết, nhưng hiếm hoi là những nghệ sĩ làm sáng tỏ được mối tương quan đó trong tác phẩm của mình, từ Vương Duy.

Họa sĩ Phạm Tăng vào thơ, theo lời ông "chỉ để trò truyện tâm sự với mình". Ông làm thơ tài tử. Sau hành trình hội họa dài của một họa sĩ Việt Nam, gây nhiều tiếng vọng bên trời Tây, tập thơ Phạm Tăng đầu tiên ra đời, như một món quà muộn.

Chương 7: Những nhà cấu trúc Nga

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Cùng thời với những nhà Hình thức, còn có hai tên tuổi lớn khác của Nga, xuất thân từ ngữ học, hoạt động trong lãnh vực cấu trúc, đã đưa ra những khám phá độc đáo là Vladimir Propp, với cấu trúc cổ tích và Roman Jakobson, với cấu trúc thơ.

Thuyết cấu trúc hay cấu trúc luận (stucturalisme) là lý thuyết ngữ học coi tiếng nói như một tổ chức tự trị có cấu trúc riêng, với những thành tố chính: âm tố (phonème), từ tố (morphème) và câu (phrase).

Hoàng Xuân Hãn, bước đường nghiên cứu

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê: Thưa bác, chắc hẳn ngày nay rất nhiều người muốn biết tại sao giáo sư Hoàng Xuân Hãn đã bỏ ngành khoa học thuần túy để bước sang ngành nghiên cứu khoa học xã hội.

Hoàng Xuân Hãn: Với câu hỏi này, tôi xin trả lời tóm tắt sự ấy: Vì cuộc chiến tranh giữa Pháp với ta, tôi phải bỏ nghề dạy toán học; cho nên cũng là một cái cớ lớn làm cho tôi có thì giờ quay lại với một ý nguyện vốn có từ xưa. Vì từ khi còn trẻ, tuy đi học các trường Pháp rồi quay ra đến khoa toán học, nhưng về đường sử học hay ngôn ngữ học Việt Nam, từ lúc chừng 10 tuổi tôi đã hiểu biết qua sự ấy là vì làng tôi, làng lớn tên là Yên Hồ, thôn Yên Phúc, cách sông Lam, núi Hồng độ 3 cây số, chung quanh đấy khoảng đất nào cũng là đất lịch sử.

Trí thức và dân chủ tại Việt Nam trong thế kỷ XX - Từ Phan Châu Trinh, Hoàng Đạo đến Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Những bài viết chủ yếu in trên NVGP gồm hai loại: Loạt bài chính luận trực tiếp định hướng tư tưởng của các nhà trí thức và loạt bài sáng tác dấn thân nói lên khát vọng tự do của các văn nghệ sĩ. Hai thể loại này đan cài và bổ sung cho nhau, tạo nên làn sóng đấu tranh toàn diện cho tự do dân chủ và tự do tư tưởng. Trí thức trong vị trí dẫn đường, được xếp vào loại A. Văn nghệ sĩ*,* ít "nguy hiểm" hơn, được xếp vào loại B¹.

Ký Sự Đàng Ngoài của Giuliano Baldinotti

Sat, 01 Jun 2024 00:00:00 +0200

Giuliano Baldinotti (?-1630), người Ý, sinh tại Pistoia (gần Florence), là giáo sĩ Dòng Tên đầu tiên đến Đàng Ngoài. Ông đi cùng với thày giảng Giulio Piani, người Nhật từ Macao ngày 2-2-1626 và tới Tunquim (Đông Kinh tức Thăng Long) ngày 7-3-1626. Ngày 18-8-1626, ông rời Thăng Long, về đến Macao ngày 16-9-1626.

Baldinotti ở Thăng Long hơn năm tháng, nhưng ông không biết có vua Lê. Người mà ông gọi là roi, chính là chúa Trịnh Tráng (1623-1657) con của Trịnh Tùng (1570-1620).

4. Nhất Linh và Phong Hóa

Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100

4- Nhất Linh và Phong Hóa

Phong Hóa số 14, ra ngày 22-9-1932, được coi là tờ báo đầu tiên của Tự Lực văn đoàn. Tuy nhiên sự thay đổi, như ta đã thấy trong chương Khái Hưng và Phong Hóa, bắt đầu từ trước.

Ngay từ số 11 (25-8- 32), Phong Hóa đã đổi dạng từ tạp chí sang nhật trình, theo kiểu Phong Hóa số 14 (22-9-1932): Bỏ tranh bià, in 4 trang lớn, giá 8 xu. Trang nhất đăng bài quảng cáo sau đây:

Nói chuyện với họa sĩ Lê Phổ

Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 +0100

Nói chuyện với họa sĩ Lê Phổ

Hoạ sĩ Lê Phổ sống ở Paris, nên chúng tôi đã có nhiều dịp gần cận ông, tuy nhiên mãi đến năm 1993, mới thực hiện được buổi phỏng vấn đầu tiên, vì lý do sau đây: Năm 1990, chương trình Việt Ngữ RFI mới thành lập. Trước lễ Giáng sinh 1990, họa sĩ Lê Phổ bị tai nạn: ở tuổi 83, đang đi trên đường phố Paris, hơi nặng tai, không nghe tiếng xe máy đến gần. Bị xe đụng, họa sĩ ngã xuống đường gẫy răng và tím thâm một mắt. Chở vào nhà thương, bác sĩ khám nghiệm thấy không có triệu chứng nguy kịch lại cho về.

Lịch trình diễn biến sự việc

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Hịch vua Quang Trung

Sau khi đại phá quân Thanh năm 1789, uy thế Quang Trung lừng lẫy, nhưng sự kiện anh em bất hoà từ 1787 vẫn còn hằn vết. Giang sơn chia hai, Nguyễn Huệ giữ từ Phú Xuân ra Bắc, Nguyễn Nhạc từ Quảng Nam tới Quy Nhơn. Đất Phú Yên, Khánh Hoà, Bình Thuận, trên nguyên tắc của Nguyễn Nhạc, nhưng là vùng tranh chấp thường xuyên. Nguyễn Ánh giữ miền Nam. Họ xưng là "ba nước".

Biện pháp thanh trừng

Fri, 06 Aug 2010 00:00:00 +0200

● Tình hình từ tháng 12/1956 đến tháng 2/1958

Nhân Văn Giai Phẩm xuất hiện từ tháng 8/1956 đến tháng 12/1956. Cuối tháng 12/1956, tất cả những tờ báo có khuynh hướng theo NVGP, đều bị đình bản.

Từ 20 đến 28/2/1957, tại Đại Hội Văn Nghệ II, họp ở Hà Nội, có khoảng 500 đại biểu, Trường Chinh kêu gọi đấu tranh "đập nát" NVGP.

Tuy nhiên Trung Quốc chưa dẹp phong trào "Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng", cho nên Đảng Lao Động chưa thể mạnh tay với trí thức văn nghệ sĩ: đầu tháng 4/1957, Hội Nhà Văn chính thức thành lập thay Hội Văn Nghệ, Hoàng Cầm, Hoàng Tích Linh vẫn được bầu vào ban chấp hành. Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, 65 Nguyễn Du, do Tô Hoài, Hoàng Cầm, Đoàn Giỏi phụ trách. Hoàng Cầm đại diện miền Bắc, Đoàn Giỏi, nhà văn tập kết, đại diện miền Nam. Tô Hoài làm chủ nhiệm. Theo Hoàng Cầm, Tô Hoài thường lấy cớ đi sáng tác, để ông quán xuyến mọi việc, cho nên trong vòng mười tháng, ông đã in được tập Bài thơ trên ghế đá của Lê Đạt cùng với thơ Vĩnh Mai; tập thơ Quang Dũng và Trần Lê Văn. Vừa chuẩn bị xong tập thơ Hữu Loan, chưa kịp in, thì có lệnh đình chỉ để chuẩn bị cho một lớp học chính trị, nhưng thực chất là lớp học tập toàn thể văn nghệ sĩ để đấu -có thể nói là đấu hơn địa chủ nữa- đấu tư tưởng NVGP¹.

Con Nữ của Đỗ Quỳnh Dao

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Con nữ, giao điểm giữa nhà văn và thầy thuốc, giữa văn chương và y học. Với tác phẩm đầu tay, Đỗ Quỳnh Dao chọn con đường khó, với một bác sĩ, Đỗ Quỳnh Dao tìm cách chữa những bệnh nan y.

Con nữ tập hợp mười trường hợp bệnh lý mà nhà văn đem ra khảo sát, mổ xẻ bằng ngòi bút. Một ngòi bút thận trọng và chừng mực, can đảm giải phẫu nhiều lớp tuổi đời: từ tuổi thơ đến tuổi dậy thì, âge ingrat mà Đỗ Quỳnh Dao gọi là tuổi khó. Rồi tuổi trung niên, tuổi già, mỗi người, mỗi chặng đường đời đều có những khủng hoảng, những tai biến, những vết thương tinh thần, ngoài bệnh tình thể xác. Ống nghe tim mạch của người thầy thuốc nhạy cảm này, đã nắm bắt được phần tâm thần khép kín của những người muốn giấu nỗi đau, hoặc không thể thổ lộ với ai, riết rồi cũng không biết là mình đang đau, đang sống trong rạn vỡ thể xác và tâm hồn.

Hiện tượng Bùi Giáng

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Sinh thời, Bùi Giáng bảo: "Hãy để cho tôi yên, tôi dại. Ðừng ai nói đến tôi. Và nhất là đừng có ai bàn đến thơ tôi ." (1) Có lẽ vì tôn trọng nhà thơ, cho nên ít ai bàn đến thơ ông (2). Ca tụng Bùi Giáng thì nhiều, nhưng phê bình Bùi Giáng thì ít.

Như thơ, Bùi Giáng sống tiêu dao suốt cõi mù sa bên rừng, cả đời lục bát. Tại sao lục bát? Lục bát bởi vì, đối với Bùi Giáng: "Lục bát Việt Nam là cõi thi ca hoằng viễn nhất, kỳ ảo nhất của năm châu bốn biển, ba bẩy sông hồ." (3) Ðó là lộng ngôn Bùi Giáng.

Cấu trúc hình thức thi ca

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

I. Lựa chọn và kết hợp

Có thể nói từ trước đến nay, những nhà phê bình, triết gia như Valéry, J. P. Sartre... phần nào đã xác định bản chất thi ca dưới hình thức phân tâm học, phải đến những nhà ngữ học chủ yếu như Roman Jakobson mới thực sự xuất hiện sự phân tích khoa học về cấu trúc hình thức thi ca.

Ferdinand de Saussure (1857-1913), cha đẻ ngữ học hiện đại cho rằng: Ở trước, ở ngoài ngôn ngữ, tư duy chỉ là một khối hỗn loạn, vô hình thức, một đám mây u ám. Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu mà con người dùng làm phương tiện giao tiếp xã hội và biểu cảm(1).

Phạm Thị Hoài, thiên sứ

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Tập nói, bé Hon chỉ biết một câu duy nhất, "thơm nào". Nó chìa đôi môi bé xíu, hồng hồng, thỏ thẻ "thơm nào". Nhưng mọi người còn nhiều việc cần hơn những cái hôn. Mẹ gắt lên: "Ra chỗ khác, thơm với tho gì, không kịp mở mắt ra đây này."
Bố cáu: "Thôi, thôi, đủ rồi, ướt nhèm cả mặt người ta."
Anh cả quát: "Cút!"
Bé Hon lẫm chẫm, lủi thủi bước đi, bé Hon đi ngủ, rồi bé Hon ngủ luôn một giấc thiên thu, không bao giờ dậy nữa. Nó đã vĩnh viễn ra đi, vì ở đây người ta không thích hôn, người ta không thiết hôn, người ta không thèm hôn.

Chương8: Bakhtin và xã hội học văn chương

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Mihail-Mikhailovitch Bakhtin (1895-1975), triết gia và lý thuyết gia về tiểu thuyết, đứng riêng một cõi. Được coi là nhà phê bình Nga lớn nhất thế kỷ XX, Bakhtin là một trong những ngòi bút nền móng xây dựng khoa xã hội học văn chương. Đời ông là một chuỗi bất hạnh. Những công trình nghiên cứu của Bakhtin bị vùi dập trong vòng nửa thế kỷ, chỉ được công bố vào khoảng năm 1960, 15 năm trước khi ông qua đời.

Hoàng Xuân Hãn, chứng nhân lịch sử

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

chứng nhân lịch sử¹

Thụy Khuê: Song song với việc làm văn học, bác cũng đã có một thời kỳ tham chính. Bác đã có dịp tiếp xúc với các nhân vật lịch sử như Bảo Đại, Trần Trọng Kim, Hồ Chí Minh, Ngô Đình Diệm. Xin bác một cái nhìn về những nhân vật này.

Hoàng Xuân Hãn: Về phương diện ấy cũng hơi khó nói, nhưng thực ra tôi cũng là người sử học, có óc sử học nhiều, cho nên về các ông ấy, đối với các ông ấy tôi có gặp, người gặp nhiều, người gặp ít, đánh giá ngắn ngủi nhưng cũng có thể đúng một khía cạnh nào đấy.

Alexandre de Rhodes - I

Mon, 01 Jul 2024 00:00:00 +0200

Alexandre de Rhodes - 1

Hai bộ sách nghiên cứu xuất bản trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa, xác nhận và vinh danh Alexandre de Rhodes là người dẫn đường cho quân Pháp đến Việt Nam, là tập san Le Bulletin des Amis du Vieux Huế BAVH (Đô thành hiếu cổ) và bộ lịch sử La Geste Française en Indochine (Huân trạng của người Pháp ở Đông Dương).

Sự tiếp nhận Tự Lực văn đoàn

Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100

5- Sự tiếp nhận Tự Lực văn đoàn

Trương Chính là nhà phê bình đầu tiên có những nhận định sâu sắc, đầy chất sáng tạo về Tự Lực văn đoàn. Tác phẩm Dưới mắt tôi (1939), phần viết về Khái Hưng, Nhất Linh cũng đầy đủ và chân xác hơn nhiều người viết sau. Ông đã đánh giá Hồn bướm mơ tiên, Nửa chừng xuân, Gánh hàng hoa, Đời mưa gió, Đoạn tuyệt, Lạnh lùng, Trống mái, Gia đình, bằng cái nhìn của một nhà phê bình hiện đại. Những bài viết của ông đến nay vẫn không bị lỗi thời.

Tác phẩm của Lê Phổ và Lê Thị Lựu dành cho Bảo Tàng Viện Việt Nam

Mon, 01 Jan 2018 00:00:00 +0100

Tác phẩm của Lê Phổ và Lê Thị Lựu dành cho Bảo Tàng Viện Việt Nam

Lời mở đầu

Ba lớp đầu của trường Cao Đẳng Mỹ thuật Đông Dương phát xuất những họa sĩ Lê Phổ, Mai Thứ, Vũ Cao Đàm và Lê Thị Lựu, xuất ngoại và sinh sống tại Pháp từ những năm 1930. Họa sĩ Mai Thứ từ trần năm 1980 và Lê Thị Lựu, 1988. Hai họa sĩ Lê Phổ và Vũ Cao Đàm đều đã trên 85 tuổi; tình trạng sức khỏe rất mong manh. Vấn đề lưu lại cho bảo tàng viện nước ta những tác phẩm của thế hệ họa sĩ đầu tiên của Việt Nam là khó khăn và cấp thiết. Chúng tôi đã có dịp đề cập với họa sĩ Lê Phổ trên RFI tháng 3 năm 1993: họa sĩ đã bằng lòng cống hiến cho đất nước khoảng 20 tác phẩm của mình. Từ bấy đến nay, vẫn chưa thấy một dấu hiệu nào về phía các nhà hữu trách văn hóa trong nước. Hôm nay một lần nữa, chúng tôi trở lại vấn đề với ông bà Lê Phổ, đồng thời tiếp xúc với ông Ngô Thế Tân, người bạn đường của họa sĩ Lê Thị Lựu. Kỹ sư Ngô Thế Tân cũng là một họa sĩ nghiệp dư, một người tha thiết với văn hóa và nghệ thuật. Ông sẽ nói về các tác phẩm của họa sĩ Lê Thị Lựu và Vũ Cao Đàm mà ông sẵn sàng giữ lại cho bảo tàng viện Việt Nam, cùng với một số vấn đề liên quan đến việc bảo toàn di sản văn hóa.

Bissachère, thủy tổ việc bóp méo lịch sử

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Ký sự Bissachère, thuỷ tổ sự bóp méo lịch sử

Sử gia Charles B. Maybon và linh mục Léopold Cadière là hai người có công đầu trong việc "xây dựng sự nghiệp" những người Pháp đến giúp Gia Long. Cadière sưu tầm tài liệu, văn bản, thư từ, dấu vết, dịch văn bằng, tước vị, xác định nơi cư ngụ, mộ phần... của những người Pháp, Maybon viết lại giai đoạn lịch sử này. Sự nghiên cứu của học giả chủ bút Cadière và các tác giả trong tập san Đô Thành Hiếu Cổ (Bulletin des Amis du Vieux Huế, BAVH) về những nhân vật này thực cặn kẽ, ví dụ: tìm kiếm từng chi tiết nhỏ trong đời sống Chaigneau để chiếu tỏ lên, thượng diễn ông như một vị đại thần, có vai trò chủ yếu trong triều đại Gia Long.

Thụy An (1916-1987)

Wed, 15 Dec 2004 00:00:00 +0100

(1916-1987)

Thụy An là khuôn mặt nổi trội, bị kết án nặng nề nhất. Trường hợp của bà giống như một bi kịch Hy Lạp, cho đến nay, chưa mấy ai hiểu được những khúc mắc bên trong.

Thụy An là ai?

Là phụ nữ duy nhất, không viết bài cho NVGP, nhưng tên bà bị nêu lên hàng đầu trong "hàng ngũ phản động", bị quy kết là "gián điệp quốc tế", lãnh án 15 năm tù cùng với Nguyễn Hữu Đang. Những lời thoá mạ nhơ bẩn nhất dành cho bà "Con phù thủy xảo quyệt" cùng những lời lẽ độc địa nhất: "Như vắt ngửi thấy máu, Thụy An như rắn bò tới các câu lạc bộ Hội Nhà Văn phun nọc độc mạt sát chế độ ta bần cùng hoá nhân dân"¹.

Tạ Duy Anh, người đi tìm nhân vật

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

người đi tìm nhân vật

Mười năm. Kể từ truyện ngắn Bước qua lời nguyền viết tại Sông Đà tháng 4 năm 1989, đến truyện dài Lão Khổ (1992) rồi tiểu thuyết Đi tìm nhân vật (hoàn tất năm 1999). Mười năm. Tạ Duy Anh đã phát triển hai luận đề chính trong tiểu thuyết của mình: lời nguyền và tội ác, bằng những hướng khác nhau trong bút pháp cũng như trong cách biến thiên nhân vật. Từ lối viết hiện thực phê phán xã hội ở hai tác phẩm đầu, Tạ đã tiến tới lối viết đa âm trong Đi tìm nhân vật (nxb. Văn Hóa Dân Tộc, 2002; Tiếng Quê Hương tái bản tại Hoa Kỳ, 2003). Tác phẩm bị khai trừ ngay khi nó chào đời cùng với cuốn hồi ký Nhớ lại của Bùi Xuân Quý.

Sử thạch Nguyễn Huy Thiệp

Sun, 30 Apr 2000 00:00:00 +0200

Trong những hình thái văn học nghệ thuật mà tôi có dịp gặp gỡ hơn mười năm nay, Nguyễn Huy Thiệp là một sử thạch.

Bề ngoài có vẻ lạnh và khoảng cách. Nhưng khi đã bắt sóng rồi thì bên trong là cả một nham động chứa đầy phún thạch, chằng chịt những mạch tĩnh của cuộc đời, có khả năng nổ tung nhiều tầng địa đạo lịch sử, phát quang để bắt đầu.

Nguyên lý song song

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

I. Từ láy trong tiếng Việt

Tính chất song song hiện diện trong ngôn ngữ qua những từ kép, từ láy. Trong Khái Niệm Về Ngữ Pháp Việt Nam (Sài Gòn, 1963) Nguyễn Hiến Lê và Trương Văn Chình hợp láy với ghép vào một khái niệm chung, gọi là từ kép: "Tiếng đôi, tiếng ba, tiếng tư ta gọi là từ kép". Trong Sơ Thảo Ngữ Pháp Việt Nam (Sài Gòn, 1972), Lê Văn Lý gọi từ láy là "từ ngữ kép phản phúc! Ðó là những từ ngữ đơn được lắp đi lắp lại trong những yếu tố thành phần của chúng". Hoàng Văn Hành trong Từ Láy Trong Tiếng Việt (Hà Nội, 1985), đưa ra một nhận định hoàn chỉnh hơn: "Từ láy của tiếng Việt chịu sự chi phối của xu hướng hòa phối ngữ âm. Xu hướng này biểu hiện ở quy tắc điệp và quy tắc đối. Ðiệp và đối ở đây được hiểu với ngĩa rộng: Ðiệp là sự lặp lại, sự đồng nhất về âm, về nghĩa; còn đối là sự sai khác, sự dị biệt, cũng về âm, về nghĩa."

Phạm Thị Hoài trên sinh lộ mới của văn học

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Sau Thiên Sứ xuất bản năm 1989, Mê Lộ, năm 90, Từ Man Nương Ðến AK Và Những Tiểu Luận, (nxb Hợp Lưu, 1993, Hoa Kỳ) là một tác phẩm quan trọng trong tiến trình văn học của Phạm Thị Hoài và văn học Việt Nam hiện đại, xác định chủ đích đổi mới văn chương mà Phạm Thị Hoài đã mở đường bằng Thiên Sứ và Mê Lộ. Phong cách khai quang ấy xuất hiện dưới hai hình thức:

Chương9:Phê bình bác ngữ học Đức

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Khoảng 1915, một số nhà bác ngữ học người Đức chủ trương khảo sát văn chương Âu Châu như một khối văn học toàn diện có nguồn gốc tiếng La-tinh, không phân chia ranh giới quốc gia, từ thời La-Hy đến ngày nay. Đó là trường phái Bác ngữ học Rô-man (Philologie romane) hay là Bác ngữ học những tiếng có nguồn gốc La-tinh, quy tụ một số nhà nghiên cứu tên tuổi có kiến thức bách khoa, hoạt động trong lòng các đại học Đức như: Friedrich Gundolf (1881-1931), Ernst-Robert Curtius (1886-1956), Leo Spitzer (1887-1960) và Erich Auerbach (1892-1957).

Một nhà trí thức trong cách mạng và trong đổi mới - Stein Tonnesson phỏng vấn Phan Anh

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Phụ Lục A

Một nhà trí thức trong cách mạng và trong đổi mới

Stein Tonnesson

Ông Stein Tonnesson, một nhà sử học nước Na-Uy, khi chuẩn bị viết cuốn sách về Cách mạng tháng Tám Việt Nam, đã sang Hà Nội phỏng vấn một số nhân vật quan trọng nước ta. Dưới đây tóm tắt câu chuyện giữa ông với ông Phan Anh vào những ngày cuối năm 1989.

Alexandre de Rhodes - II De Rhodes đến Đại Việt

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Alexandre de Rhodes

II. De Rhodes đến Đại Việt

Trong lời mở đầu cuốn Du hành và truyền giáo (Voyages et Missions) Alexandre de Rhodes xác định hai việc: Sự đạt đích của đời ông và Mục đích việc ông in sách.

1- Về Sự đạt đích của đời ông:

"Tôi muốn nói về ba mươi nhăm năm du hành, đó là cách hành xử nhân hậu trong việc hoán cải những tâm hồn, đó là sự toàn thắng của đức tin vinh hiển trên lầm lỗi và sự thiết lập cơ sở Giáo hội trên nhiều mảnh đất mới mà quỷ thần đã được tôn thờ**.**»¹

Sự hình thành nền văn học quốc ngữ

Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100

6- Sự hình thành nền văn học quốc ngữ

Muốn hiểu Tự Lực văn đoàn đã làm được những gì cho nền văn học quốc ngữ, ta phải xem lại tình trạng nền văn học này, trước khi có Tự Lực văn đoàn, sau đó mới có thể trả lời câu hỏi: Tự Lực văn đoàn đã làm được gì cho nền văn học quốc ngữ.

Ai cũng biết, tiếng Việt là tiếng nói của dân tộc từ thời tiền sử đến ngày nay. Tiếng Việt còn được gọi là Quốc âm. Để ghi lại quốc âm, ta có hai cách: hoặc dùng chữ Nôm (mượn dạng chữ Hán) hoặc dùng chữ Quốc ngữ (mẫu tự La tinh).

Xuyên tạc thứ nhất: 250 lính Pháp và Dayot lái tầu đưa Bá Đa Lộc về Việt Nam

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Bài Introduction của Sainte-Croix

Maybon không chỉ cho in lại bản Ký sự của Bissachère với nội dung xuyên tạc Quang Trung, Gia Long, phỉ báng dân Việt, như chúng ta đã thấy trong chương 9, ông còn đưa vào cuốn sách này hai văn bản "inédits" (chưa đăng ở đâu cả) là bài Avant-Propos (Tựa) và Introduction (Nhập đề) của Ste-Croix, viết để giới thiệu Ký sự Bissachère, nhưng sau ông bỏ ý định in riêng tập ký sự, cho nên chúng vẫn nằm trong Văn khố Bộ ngoại giao Pháp. Bài Introduction này đã được một số người tham khảo và sử dụng trước Maybon, nhưng không đề xuất xứ. Đến năm 1920, khi Maybon cho xuất bản và giới thiệu như những "tài liệu giá trị", chúng mới chính thức trở thành "tài liệu lịch sử" và được những người đi sau như Taboulet, khuếch trương, phổ biến và Tạ Trí Đại Trường tiếp nối, dùng trong cuốn Lịch sử nội chiến ở Việt Nam.

Hoạ trường Lê Bá Đảng

Wed, 01 Jan 1997 00:00:00 +0100

Ðể thực hành quan điểm bình dân hóa và phổ biến hóa nghệ thuật của mình, Lê Bá Đảng luôn luôn tìm cách bội phân tác phẩm thành nhiều phiên bản, giá bán rẻ đi nhưng chất sắc và giá trị vẫn y như nguyên tác. Với Lebadangraphy, thập niên 70, ông chế tạo một thứ giấy riêng để in tranh từ những bản khắc trên đá, khiến tranh in của ông không chỉ là những phiên bản (reproduction) phẳng lì mà giữ trọn chiều sâu, nét gồ, nét trũng như những bức tranh thật.

Khánh Trường

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Rồi một ngày nào đó, người ta sẽ phải làm công việc tổng kết những tác phẩm viết về cuộc chiến hai mươi năm, sẽ tìm thấy những khác biệt sâu xa giữa những ngòi bút Bắc-Nam, hải ngoại-trong nước về cùng một đề tài. Biết đâu từ những khác biệt ấy, người ta có thể lần hồi vẽ lại được một thứ chân dung chiến tranh gần với sự thực hơn, gần với con người hơn những tấm bích chương phóng đại, tô màu, đã từng được dán trên tường, trên đường, khắp nơi, thời bình cũng như thời chiến.

Danh sách họa sĩ tốt nghiệp ba khoá đầu trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương

Sun, 24 Mar 1991 00:00:00 +0100

Danh sách họa sĩ tốt nghiệp ba khoá đầu trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương

Như ta đã biết: Năm 1925, họa sĩ Victor Tardieu (1870-1937) sáng lập Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương theo nghị định của toàn quyền Merlin ngày 27-10-1924, với mục đích đào tạo nghệ sĩ, giáo sư cho hai ngành:

Hội Họa (gồm cả Điêu Khắc và Trang Trí).
Và Kiến trúc.

Lịch sử trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương đã có nhiều người viết, đặc biệt chuyên luận của họa sĩ Quang Phòng (1924-2013) trong cuốn Các Hoạ Sĩ Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương, do nhà xuất bản Mỹ Thuật Hà Nội in năm 1997. Danh sách những họa sĩ tốt nghiệp ba khoá đầu tiên của trường, được ghi lại trong cuốn Trường Đại Học Mỹ Thuật Hà Nội 1925-1990 (NXB Mỹ Thuật, 1990). Ở đây, chúng tôi xin ghi lại những chi tiết thu thập được trong các buổi nói chuyện với hai họa sĩ, Vũ Cao Đàm, Lê Phổ và ông Ngô Thế Tân, để độc giả có thêm những dữ kiện khác về trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương, dưới cái nhìn của một người cùng thời và của hai họa sĩ tiên phong, tốt nghiệp khoá đầu và khoá thứ hai của trường. Những thông tin này có thể bổ sung và điều chỉnh những sai lầm, nếu có, vì do chính người đương thời hoặc đã tham dự, thuật lại.

Lê Thị Lựu, ấn tượng hoàng hôn

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Viết được trung thực về một người không quen biết đã khó, nhưng viết về một họa sĩ thân thương quen thuộc trên 25 năm trời, hẳn là khó hơn: bao năm gần gũi họa sĩ Lê Thị Lựu, nhưng áng chừng đối với bà, việc cầm bút là lẽ tự nhiên, như cần ăn, cần thở, bà không bao giờ giảng cho tôi nghe những lý thuyết hay qui luật hội họa. Bức nào vẽ gần xong, vừa ý hay chưa vừa ý, bà chỉ vắn tắt: "Cháu trông có được không? Chỗ này còn phải sửa nữa v.v...". Dường như: ánh sáng ấy thì phải đi với màu sắc này. Lẽ tự nhiên là thế, như không có định luật, họa sĩ đạt được thành công trong niềm giao cảm giữa nhãn quan và tác phẩm.

Phân tích bài Nguyệt Cầm của Xuân Diệu

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Nguyệt Cầm

A Trăng nhập vào dây cung nguyệt lạnh
Trăng thương, trăng nhớ, hỡi trăng ngần
Ðàn buồn, đàn lặng, ôi đàn chậm
Mỗi giọt rơi tàn như lệ ngân.
*
B Mây vắng, trời trong, đêm thủy tinh
Lung linh bóng sáng bỗng rung mình
Vì nghe nương tử trong câu hát
Ðã chết đêm rằm theo nước xanh.
*
C Thu lạnh càng thêm nguyệt tỏ ngời,
Ðàn ghê như nước, lạnh, trời ơi ...
Long lanh tiếng sỏi vang vang hận
Trăng nhớ Tầm Dương, nhạc nhớ người ...
*
D Bốn bề ánh nhạc: biển pha lê,
Chiếc đảo hồn tôi rợn bốn bề.
Sương bạc làm thinh, khuya nín thở
Nghe sầu âm nhạc đến sao Khuê.
Xuân Diệu

Chương 10: Leo Spitzer và văn phong học hiện đại

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Leo Spitzer (1887-1960) cùng Ernst-Robert Curtius (1886-1956) và Erich Auerbach (1892-1956), là ba nhà phê bình lớn của Đức trong thế kỷ XX, họ đều tự nhận là những nhà nhân văn học cổ điển, tức là thuộc học phái Nhân văn (Humanisme) chủ trương phục hồi những giá trị cổ điển. Học phái này xuất hiện từ thời Phục Hưng và Rabelais được coi là khuôn mặt điển hình.

Hoàng Xuân Hãn, nghiên cứu Kiều

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê: Thưa bác, xin bác nói về công việc nghiên cứu Kiều của bác từ 50 năm nay.
Hoàng Xuân Hãn: Công việc nghiên cứu Kiều của tôi là từ lúc đầu. Tôi về bên nhà năm 1936, thì độ 37, 38, tôi đã nghĩ đến tìm kiếm tài liệu. Nhưng đến năm 1945, tôi mới thực sự bắt đầu làm việc. Tôi đương còn nhớ, hôm đầu tiên đánh nhau ở Hà Nội, người ta bắt tôi vào Hỏa Lò. Tôi có nói với họ: Tôi có thể mang bản Kiều vào để làm việc được không? Họ để tôi mang vào. Tức là khi ấy tôi đã có bản Kiều rồi. Rồi từ lúc ấy đến bây giờ, tôi vẫn tiếp tục công việc. Mà công việc của tôi không phải để chú thích Kiều như phần lớn họ làm từ trước đến giờ, nghĩa là người ta nghĩ đến chuyện giảng Kiều hơn là nghiên cứu Kiều.

Nguyễn Hữu Đang (1913-2007)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

(1913-2007)

Nguyễn Hữu Đang là một trong những khuôn mặt trí thức dấn thân tranh đấu cho tự do dân chủ can trường nhất trong thế kỷ XX. Là cột trụ của phong trào NVGP, Nguyễn Hữu Đang đã bị bắt, bị cầm tù, bị quản thúc và mất quyền tự do phát biểu trong 59 năm, từ tháng 4 năm 1958 đến tháng 2 năm 2007, khi ông mất.

I II. Chuyện André Phú Yên tử đạo

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Alexandre de Rhodes

III- Chuyện André Phú Yên tử đạo

Chuyện André tử đạo hay Anrê Phú Yên tử đạo là «chứng cớ» đầu tiên về việc «giết đạo» ở Đại Việt do một giáo sĩ người Âu công bố trước thế giới, đã để lại dấu ấn nặng nề về «tội ác» của chúa Nguyễn đối với đạo Gia-Tô.

Trong 360 năm nay, chúng ta chấp nhận «tội ác» này mà không kiểm chứng, ít nhất một lần, xem hư thực thế nào.

7. Đổi mới ngôn ngữ và tư tưởng

Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100

7- Đổi mới ngôn ngữ và tư tưởng

Từ câu văn trong Phép giảng tám ngày của Alexandre de Rhodes in lần đầu năm 1651, tại La Mã:

"Ta cầu cũ¹[cùng] đức chúa blời [trời] giúp sức cho ta biết tó tưầng [tỏ tường] đạo chúa lạ nhuầng [nhường] nào, vì bậy [vậy] ta phải hay ở thế nầy chẳng có ai sóũ [sống] lâu; vì chưng kẻ đến bảy tám mươi tuẩi [tuổi] chẳng có nhềo [nhiều]"²

Alexis Faure và cuốn Bá Đa Lộc

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Alexis Faure và cuốn Bá Đa Lộc

Gabriel Aubaret dịch Gia Định Thành Thông Chí

I. Alexis Faure và cuốn Monseigneur Pigneau de Béhaine

Năm 1891, Alexis Faure, bí thư của Bộ trưởng Hải quân Pháp Chasseloup-Laubat, xuất bản ở Paris cuốn Monseigneur Pigneau de Béhaine évêque d'Adran¹ (Đức Giám Mục Bá Đa Lộc), sẽ dẫn là Faure, Bá Đa Lộc, trong đó, Faure xác nhận Bá Đa Lộc cầm đầu cuộc chiến Nguyễn Ánh-Tây Sơn, Puymanel và Dayot xây dựng nên quân đội Nguyễn Ánh, Puymanel và Le Brun là thuỷ tổ xây dựng các "thành Vauban" ở Việt Nam. Đó là lý do khiến chúng ta khảo sát cuốn sách này.

Lê Đạt (1929-2008)

Sun, 12 Apr 2009 00:00:00 +0200

(1929-2008)

Trong ba người bạn thân cùng hoạt động NVGP, Trần Dần viết nhật ký, Hoàng Cầm thuật lại dĩ vãng trong các bài ký, hồi ký, băng ghi âm nói chuyện với bạn bè, chỉ Lê Đạt là không viết gì về đời mình. Tại sao? Một phần, dường như ông không coi tiểu sử nhà văn là vấn đề quan trọng, nhưng có lẽ còn lý do nữa, vì đời ông, nếu viết rõ ra, chỉ "có hại" cho gia đình. Ông không muốn các con biết về hoạt động của cha để đỡ bị liên lụy. Đào Phương Liên, con gái ông, hỏi: Bố là ai? Các con không biết cha đã từng làm thơ, vì trong nhà "không có một quyển truyện một quyển thơ nào".

Dương Nghiễm Mậu, con người nội soi trong bạo lực chiến tranh và thân phận nhược tiểu

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

con người nội soi trong bạo lực chiến tranh

và thân phận nhược tiểu

Tiểu sử:

Dương Nghiễm Mậu tên thật là Phí Ích Nghiễm, sinh ngày 19 tháng 11 năm 1936 tại quê nội làng Mậu Hòa (quê ngoại làng Dương Liễu), huyện Đan Phượng, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông. Từ 12 đến 18 tuổi sống ở Hà Nội. Học tiểu học ở trường Hàng Than, trung học, Chu Văn An, viết đoản văn, tùy bút cho báo trường và các báo có phụ trang văn nghệ học sinh. 1954 di cư vào Nam với gia đình, năm đầu ở Huế, năm sau ra Nha Trang, hè 1957 vào sống hẳn Sài Gòn .

Sa mạc Hoàng Cầm

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

77 tuổi, trừ ba mươi năm sa mạc, còn 47. Ba mươi cấm cố. Bốn mươi bẩy án treo, đủ để tạo một thế giới Hoàng Cầm.

Hoàng Cầm thơ không cầu mới. Không chủ đề. Không chủ thuyết. Thơ tạo hoang mạc Hoàng Cầm với những Cầm ca, bi khuất, trong nghĩa địa từ ma sầu quỷ vận.

Sa mạc Hoàng Cầm lung linh giữa mơ và thực, là cõi lên đồng âm thanh, là phường bát âm chữ nghĩa, là cơn cuồng phong lịch sử loạn mầu trong từ trường đồng thiếp, những dân ca, phong tục, truyền thuyết... Hiện tại nhập hồn quá khứ gọi nhau trong những vũ điệu bất thường hoang dại:

Dòng mạch siêu thực trong thơ hiện đại

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Hai chữ tự do tiềm ẩn trong sáng tác. Nhưng thơ và tự do là hai người bạn đường không hoà thuận vì chính cấu trúc vần điệu và niêm luật của thi ca đã phần nào gò ép, cưỡng bức tự do.

Ý thức sáng tạo thúc con người tìm cái mới, và ý thức tự do dục nhà thơ đạp đổ những gò ép cưỡng bức của vần điệu, niêm luật để tìm đến một vùng đất mới mà thơ và tự do có thể sống chung hoà bình.

Trường hợp Trần Vũ

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Cần phải nhắc lại với người viết truyện rằng: không phải tác giả viết nên tác phẩm mà tác phẩm tự xác định qua người viết, và cho dù sáng suốt đến đâu người viết cũng trải qua một kinh nghiệm vượt quá sức mình.

Maurice Blanchot

Một câu hỏi thường hay đến với người đọc: Truyện là gì? Viết như thế nào? Ðối với những nhà nghiên cứu văn học thì văn chương, ngoài tiểu luận, có hai thể loại chính: Hư cấu và thơ. Todorov đã có dịp trình bầy một cách khoa học những định nghĩa và phân loại này trong Les genres du discours (Thể loại văn bản). Nguyễn Công Hoan thiết thực và bình dân, tuyên bố: "Tiểu thuyết là một truyện bịa y như thật. Nhà tiểu thuyết là người biết bịa truyện"(1). Làm thế nào để bịa y như thật? Nguyễn Công Hoan cho thêm bí quyết: muốn bịa y như thật thì phải bịa bằng sự thật, nghĩa là, viết gì thì viết nhưng tất yếu phải dựa trên kinh nghiệm sống thực, kinh nghiệm đã trải qua. Dường như không chỉ một Nguyễn Công Hoan nghĩ như thế, mà hầu như nhà văn nào cũng dựng truyện xoay quanh "chân lý" đó. Trần Vũ là một trường hợp: Bịa không giống thực và phải nói ngay: anh thành công trong cái "sự bịa đặt hoàn toàn" ấy.

Niên Biểu

Mon, 06 Jun 1988 00:00:00 +0200

Niên Biểu

1911: Lê Thị Lựu sinh ngày 19/01/1911 (19 tháng 12 Âm lịch) tại làng Thổ Khối, tỉnh Bắc Ninh. Cha là Lê Văn Quế, công chức tòa sứ, mẹ là Nguyễn Thị Quế. Chị cả trong gia đình bốn chị em: Lê Thị Lựu, Lê Thị Cẩn, Lê Thị Chương và Lê Thị Đào. Từ nhỏ đến 14 tuổi theo cha đi nhiều nơi: Bắc Ninh, Thái Bình, Nam Ðịnh, Hải Phòng và Hà Nội.

Chương 11: Erich Auerbach (1892-1957)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Erich Auerbach sinh ngày 9/11/1882 tại Berlin và mất ở Wallingford (thuộc tiểu bang Connecticut) Hoa Kỳ, ngày 13/10/1957, ông xứng đáng địa vị nhà phê bình lớn nhất của Đức trong thế kỷ XX.

Là giáo sư bác ngữ học tại đại học Marburg, năm 1935, ông bị chế độ Nazi cách chức, chạy sang Istanbul tiếp tục dạy học trong vòng 10 năm. Chính trong thời gian lánh nạn ở Thổ Nhĩ Kỳ, Auerbach đã viết tác phẩm chủ yếu Mimésis (in tại Berne, Thụy Sĩ, năm 1946), trong điều kiện thiếu thốn tài liệu. Mimésis được coi là một trong những tác phẩm kinh điển của nền phê bình hiện đại. Năm 1947, Auerbach sang Hoa Kỳ dạy bác ngữ học Rô-man tại đại học Pennsylvania. Năm 1950, ông chuyển sang dạy đại học Yale cho đến cuối đời.

Hoàng Xuân Hãn, thân thế và sự nghiệp Hồ Xuân Hương

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tháng 12 năm 1983, trên tạp chí Khoa Học Xã Hội số 10 và 11, xuất bản tại Paris, xuất hiện công trình nghiên cứu của học giả Hoàng Xuân Hãn với tựa đề Hồ Xuân Hương Với Vịnh Hạ Long trong đó giáo sư khảo sát một cách khoa học cuộc đời và tác phẩm của Hồ Xuân Hương, xác định thời điểm Hồ Xuân Hương đã sống và những nhân vật có quan hệ tình cảm với Hồ Xuân Hương đã được phản ảnh lại trong tập Lưu Hương Ký, tác phẩm chính của Hồ Xuân Hương. Sau cùng, giáo sư đặt vấn đề phải khảo sát lại những văn bản mà từ trước đến nay vẫn được xem là của Hồ Xuân Hương.

I V . Thư xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Alexandre de Rhodes

IV- Thư xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông

Chương này giới thiệu ba bài Tựa sách quan trọng, đó là ba bức thư Alexandre de Rhodes cầu xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông:

- Thư gửi Pháp Hoàng Louis XIV, cũng là bài Tựa sách Histoire du Royaume du Tonkin (Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài), bản tiếng Pháp, in ở Lyon, năm 1651¹.

Văn học và cách mạng

Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100

8- Hành trình đổi mới của Khái Hưng và Nhất Linh

Bỏ những khóc lóc sướt mướt, chưa đủ.
Bỏ lối văn biền ngẫu, chưa đủ.
Đổi mới ngôn ngữ như Hoàng Tích Chu viết câu ngắn gọn, vẫn chưa đủ.

Nhà văn còn phải đổi mới cả kỹ thuật viết tiểu thuyết, từ cổ điển bước sang hiện đại. Ở đây, tôi dùng chữ hiện đại mà không dùng chữ lãng mạn, để tránh hiểu lầm. Bởi vì lãng mạn dịch từ chữ romantisme, để chỉ trào lưu tư tưởng Âu châu, xuất hiện giữa thế kỷ XVIII ở Anh, ở Đức rồi truyền sang Pháp, Ý, Tây Ban Nha trong thế kỷ XIX. Lãng mạn chủ trương tự do diễn tả cảm giác cá nhân của cái tôi, chống lại lý tưởng phổ quát cổ điển của cái ta, tức cái chung chung của nhân loại. Phát xuất từ Anh với tiểu thuyết Richardson, thơ Ossian, định hình ở Đức với Goethe, Novalis và Holderlin, rồi truyền sang Pháp với Lamartine, Victor Hugo, Alfred de Vigny, Alfred de Musset...

De Guignes đặ t chuyện Puymanel và Le brun xây thành

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Huyền thoại Le Brun và Puymanel xây thành Gia Định và Diên Khánh

Trong chương này, chúng tôi khảo sát những nguồn mà các sử gia thuộc địa dựa vào để "chứng minh" Puymanel và Le Brun "xây" thành Gia Định và Diên Khánh. Nguồn phát xuất thông tin này không nhiều, chỉ có hai:

1- Bản báo cáo của de Guignes do Faure đưa ra trong cuốn Bá Đa Lộc.

Thi pháp Nguyễn Tuân

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Nguyễn Tuân, sinh ngày 10-7-1910 tại phố Hàng Bạc, mất tại Hà Nội ngày 28-7-1987.

Học tiểu học ở Hà Nội, trung học Nam Định. Năm 1927, về Hà Nội cưới cô Vũ Thị Tuệ, nhưng vẫn trọ học ở Nam Định. 1928, đang học năm thứ tư trường Thành Chung, vì tham gia bãi khoá, bị đuổi, Nguyễn Tuân cùng các bạn chạy qua Lào, sang Thái, nhưng bị bắt, giam tại Thanh Hóa khoảng một năm. Ra tù (1931-1936) thường đi đi về về giữa Hà Nội-Thanh Hoá, làm nhiều nghề và bắt đầu viết văn làm báo. Viết cho các tờ Đông Tây, An Nam tạp chí (của Tản Đà), Tiểu thuyết thứ bảy, v.v... Từ 1937, ông ở hẳn Hà Nội và sống bằng ngòi bút. Đầu năm 38, Nguyễn Tuân đi Hương Cảng để đóng một vai phụ trong phim Cánh đồng ma (phim nói tiếng Việt đầu tiên). Khi trở về, ông viết một loạt bút ký về chuyến đi này, sau gộp lại trong tập du ký Một chuyến đi (Tân Dân, Hà Nội, 1941). 1939-1943 là thời kỳ ông sáng tác mạnh nhất:1939, viết một loạt truyện ngắn đăng trên Tao Đàn và Tiểu thuyết thứ bảy, sau in lại trong Vang bóng một thời (Tân Dân, 1940); loạt phóng sự về thuốc phiện trong Ngọn đèn dầu lạc (Mai Lĩnh, 1939). 1940, ông viết tập tự truyện Thiếu quê hương (Anh Hoa, 1943); truyện vừa Nhà bác Nguyễn, sau gom lại cùng 6 truyện ngắn khác, thành tập tự truyện Nguyễn, (Thời Đại, 1945). Năm 1941, Nguyễn Tuân viết tiếp phóng sự Tàn đèn dầu lạc (Mai Lĩnh, 1941), tự truyện Chiếc lư đồng mắt cua (Hàn Thuyên, 1941) và Tùy bút I (Cộng Lực, 1941). Năm 1943, in Tùy Bút II (Lượm lúa vàng, 1943) và tác phẩm Tóc chị Hoài, (Lượm lúa vàng, 1943) tuy gọi là tùy bút, nhưng thật ra là một tiểu thuyết cách tân; đồng thời viết loạt truyện ngắn huyền hoặc mà ông gọi là Yêu ngôn, đăng trên Thanh Nghị và Trung bắc chủ nhật (Nguyễn Đăng Mạnh sưu tập và cho xuất bản năm 1999). Từ 1944, trừ tùy bút Võng ngô đồng, Nguyễn Tuân viết ít hẳn đi...1945, Cách Mạng Tháng Tám bùng nổ, ban đầu ông không tham dự, nhưng viết bài Vô đề sau đổi thành Lột xác ghi lại những trăn trở, xâu xé của mình trước quyết định phải đổi hướng.

Nguyễn Huy Tưởng (1912-1960), một quan niệm về lòng yêu nước

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Trong số những nhà văn nổi tiếng, theo cách mạng từ đầu và trung thành đến cuối(1), dường như chỉ có một mình Nguyễn Huy Tưởng bạt ngã những đòi hỏi chính trị nhất thời, để tạo một sự nghiệp văn học xa lánh tuyên truyền, đặt nhân cách người trí thức và giá trị nghệ thuật, tư tưởng lên trên tất cả, trong văn cũng như trong đời.

Phải chăng vì thế mà ngày nay, khi đọc lại mảng văn học cách mạng, chỉ toàn bộ tác phẩm của Nguyễn Huy Tưởng còn trụ vững, qua lối nhìn lịch sử chân phác, lành mạnh và quân bình: Ðối với ông, lịch sử không là một sản phẩm quảng bá chiến tranh, cũng không là bộ máy phân biệt chính tà, lịch sử chỉ là sự chuyển biến nhân sinh trong những điều kiện đặc dị mà từ đó nhà văn có thể triển khai những băn khoăn sâu sắc về thân phận con người, thân phận nghệ thuật. Ở tầm mức đó, sử quan của Nguyễn Huy Tưởng thoát khỏi lăng nhãn "bạo lực cách mạng" khắc nghiệt đã kiềm chế văn chương và phong tỏa trí thức thời đại ông.

Khuynh hướng mở đầu: Nguyễn Xuân Sanh, Nguyễn Ðình Thi

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Thoạt trông thì những bài thơ: Tống Biệt (1)(1917), Cảm Thu , Tiễn Thu (1920) của Tản Ðà có vẻ là những bài thơ "tự do" đầu tiên của thế kỷ này. Nhưng thực ra, Tống Biệt là một từ khúc theo điệu Hoa phong lạc rút từ vở chèo Thiên Thai của Tản Ðà, nhịp điệu hao hao giống thơ tự do, nhưng niêm luật rất chặt chẽ.

Lá đào rơi rắc lối thiên thai
Suối tiễn oanh đưa những ngậm ngùi
Nửa năm tiên cảnh
Một phút trần ai
Ước cũ duyên thừa có thế thôi.
Ðá mòn, rêu nhạt
Nước chẩy, huê trôi
Cái hạc bay lên vút tận trời
Trời đất từ đây xa cách mãi
Cửa động,
Ðầu non
Ðường lối cũ
Nghìn năm thơ thẩn bóng trăng chơi.

Võ Thị Hảo, vầng trăng mồ côi

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Võ Thị Hảo xuất hiện năm 1993 qua tập truyện ngắn Biển Cứu Rỗi do nhà xuất bản Hà Nội phát hành. Tác phẩm đoạn tuyệt cuộc chiến đã qua và khai chiến với hòa bình hiện tại. Mười hai truyện ngắn với bút pháp chắc nịch, những nhân vật rờn rợn, điên người, trong không khí hậu chiến của một đất nước ham sống, sợ chết, một đất nước muốn vươn lên nhưng cứ rũ ra, gục xuống, ôm bụng cười sặc sụa, cười ằng ặc trong bàn tay đùa dai của tử thần chơi trò ú tim bóp cổ.

Chương 12: Phê bình Ý thức

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Trong nửa đầu thế kỷ XX, những nhà Hình thức Nga, những nhà Bác ngữ học Đức, đã giữ vai trò khai phá phê bình hiện đại. Tuy nhiên tác phẩm của họ chỉ được truyền bá rộng rãi ở Âu Châu vào khoảng thập niên 1960-1970. Cùng thời điểm đó, ở Âu Châu, xuất hiện một khuynh hướng, báo trước nền phê bình mới: đó là trường phái Ý thức, ở Genève, Thụy Sĩ.

Nói chuyện với giáo sư Tạ Trọng Hiệp về văn bản Lưu Hương Ký

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê: Thưa anh, theo giáo sư Hoàng Xuân Hãn thì Lưu Hương Ký đã thất lạc, anh là người được giáo sư Hãn giao phó trách nhiệm về Việt Nam tìm lại tập Lưu Hương Ký, xin anh thuật lại sự việc đã xảy ra?
Tạ Trọng Hiệp: Về phần tư liệu, những gì Trần Thanh Mại đã giới thiệu trong tạp chí Văn Học (Hà Nội), năm 1964, thì trong bài biên khảo tác giả Hoàng Xuân Hãn đã giới thiệu lại hết. Tổng cộng ông Trần Thanh Mại mới giới thiệu 16 bài trong số 52 bài (24 bài chữ Hán và 28 bài chữ Nôm). Sau đó miền Bắc đi vào chiến tranh chống Mỹ nên bẵng đi một thời gian rất dài, không ai trở lại vấn đề Hồ Xuân Hương và không ai mở lại Lưu Hương Ký mà đọc nữa. Rất tiếc ngoài số 16 bài đã được giới thiệu mà qua phiên âm nhiều khi thất cách. Trong bài của tác giả Hoàng Xuân Hãn đã điều chỉnh một vài tiếng cổ rất quan trọng bị đọc sai. Còn những bài chưa được giới thiệu thì bây giờ không có hy vọng gì được đọc nữa, bởi vì cuối năm 1988, khi tôi có dịp đi công tác ở Hà Nội, tôi đã cố gắng thực hiện một lời dặn của thầy Hãn là yêu cầu anh em trong nước cho phép chụp hay chép lại những bài chưa được Trần Thanh Mại giới thiệu và cả những bài Trần Thanh Mại chỉ phiên âm, dịch theo kiểu của mình. Việc sử dụng 16 bài đó rất bấp bênh.

Trần Dần (1926-1997)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

(1926-1997)

40 năm sau Nhân Văn, Trần Dần đã chỉ thấy những hòm bản thảo của mình: 2/3 bị tiêu tán, mục nát, 1/3 còn lại bị kết án chung thân trong trạng thái nằm. Vậy mà vẫn viết. Viết đều. Bởi ông cho rằng viết hay ghi là phương pháp duy nhất nói chuyện với mình khi không thể nói được với ai.

Từ 1958, "ghi trở nên một hình phạt", người thanh niên 32 tuổi ấy đã bị "đòn ngấm quá cuống tim rồi".

Hội Thừa Sai Paris

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Hội Thừa Sai Paris

Antão Gonçalves, lái buôn nô lệ đầu tiên được ghi tên trong sử sách, từ 1441 đến 1445, ba lần đưa người da đen từ châu Phi về Bồ Đào Nha, khai trương nền "thương mại phồn thịnh" của người Âu, được gọi là La Traite des Noirs, tức là Buôn người da đen hay Buôn nô lệ.

Nguồn lợi «béo bở» này, sẽ được bồi dưỡng bằng một học thuyết mang tên Chủ nghiã con buôn (Mercantilisme) do Antoine de Montchrestien sáng chế năm 1615, làm «nền tảng tư tưởng» cho chính sách đánh chiếm thuộc địa và buôn người để kiếm lời, kéo dài từ thế kỷ XV đến thế kỷ XX, cung cấp cho người Âu đầy đủ tài nguyên và nhân lực để xây dựng nền khoa học và kỹ nghệ tân tiến của họ, khiến họ trở thành văn minh vô địch trên tất cả các màu da, chủng tộc khác.

9. Hoàng Đạo và Thạch Lam

Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 +0100

9- Hoàng Đạo và Thạch Lam

Hoàng Đạo

Là cây bút tài hoa nhất trong ba anh em Nguyễn Tường: viết gì cũng được, viết hay ngay từ đầu, không cần qua thời kỳ "luyện văn", Hoàng Đạo thản nhiên bước vào lối viết hiện đại, ngay trong truyện ngắn đầu tay Nùng Chi Lan ký Tòng Lương, đăng trên Phong Hóa số 14 (22-9-1932), câu đầu như sau:

"Đêm đã muốn tàn. Trong rừng sâu, dần dần sáng rõ. Bến đò yên lặng, chỉ nghe thấy tiếng chim xa gõ mõ, giọt sương nặng rơi ty tách" đã mở ra một bối cảnh thơ mộng khác thường, thiên nhiên đậm hồn nhân sinh, thoát xa cổ điển. Kèm sự cách tân ngôn ngữ rất đặc biệt của người làm thơ, nhờ chữ muốn. Hoàng Đạo không viết: "Đêm đã tàn", để chỉ một trạng thái, mà ông viết: "Đêm đã muốn tàn", để chỉ một hành động, tức là ông đã biến đêm thành một chủ thể sống động như con người. Rồi câu kế tiếp: Trong rừng sâu, dần dần sáng rõ, không đúng "văn phạm", đáng lẽ phải viết: "Trong rừng sâu, trời dần dần sáng rõ", nhưng ông đã bỏ chữ trời đi, lại cũng là một thủ pháp của thơ. Vì không có trời, nên ta không biết ánh sáng từ đâu tới, ai rọi, không khí trở thành bí mật hoang đường, đúng hệt như những gì ta cảm nhận khi bước vào rừng sâu. Nếu Hoàng Đạo tiếp tục viết truyện ngắn thì chưa biết, lối sáng tạo câu, chữ của ông sẽ đưa văn chương tới đâu.

Tôn Thất Hội (1757-1798)

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Gia Định kinh

I- Những người đắp thành Gia Định và Diên Khánh

Trong chương 12, chúng tôi đã chứng minh Le Brun và Puymanel không thể là tác giả xây các thành Gia Định và Diên Khánh, vì những lời của de Guignes và Lavoué mà các tác giả Pháp đưa ra để biện minh điều này không thể đứng vững được. Vậy ai là những người thực sự đắp thành Gia Định và Diên Khánh? Các sử gia triều Nguyễn rất kiệm lời, có lẽ vì cho là không quan trọng, các quan chỉ thi hành nhiệm vụ của mình; cho nên phải rò kỹ mới tìm thấy vài câu trong Liệt Truyện:

Phạm Hải Anh, Huyết đằng

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Phạm Hải Anh là một trường hợp đáng chú ý: dung mạo văn học tuy có vẻ như chưa thật sự định hình, nhưng đã có những nét chấm phá rất rõ. Phạm Hải Anh có thể xoay từ thực tại này sang thực tại khác, từ nhân vật này sang nhân vật khác, khá dễ dàng: nếu là diễn viên, Hải Anh có khả năng đóng nhiều vai "tuồng" khác nhau.

Trần Hồng Châu, khát vọng biển

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Khát vọng của Trần Hồng Châu (1) nằm trong một quỹ đạo tròn xoay quanh Sông - Biển - Thành phố - Hồi tưởng - Kỷ niệm. Rồi lại Sông - Biển. Xin gọi là khát vọng luân hồi Biển cả-Tự do.

Trần Hồng Châu mở đầu tùy bút Thành Phố Trong Hồi Tưởng bằng những hàng:

Khách vẫn lặng lẽ đi, mang vầng trán ưu tư và mái tóc bềnh bồng lẫn vào đám lá me non hai bên đường Tự Do, dòng sông đêm không bao giờ tắt lửa của Sài gòn. (Buổi chiều hằng cửu, trích trong tập Thành Phố Trong Hồi Tưởng, An Tiêm 1991, trang 175)

Phạm Duy trên đăng trình đến vô cực

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ðạo Ca và Thiền Ca, hai tựa đề có tính cách song song nhưng không đồng nhất, được sáng tác trong hai bối cảnh dị biệt, cách nhau hai mươi năm. Với hai Phạm Duy khác nhau. Cả hai đều đi ra ngoài hành trình âm nhạc đại chúng của Phạm Duy. Không có những yếu tố cận nhân tình như: quê hương, ca dao, dân tộc... Ðạo Ca mở đường và Thiền Ca kết thúc cuộc hành trình tìm đạo của một kẻ ngoại đạo.

Sáng Tạo

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Trong khoảng thời gian từ 45 đến 54, những xu hướng muốn làm mới văn học nghệ thuật đều bị cản trở, Nguyễn Xuân Sanh trở về với thơ mới, Tô Ngọc Vân vẽ tranh tuyên truyền, Nguyễn Ðình Thi cũng làm thơ khuôn khổ, Văn Cao im lặng, ...

Sự đòi hỏi tự do sáng tác và đổi mới tư duy văn học trổi dậy sau ngày chia đôi đất nước. Miền Bắc xuất hiện phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, với ý thức cải tạo toàn diện đời sống con người, dân chủ hóa đất nước và tự do sáng tác. Riêng trong địa hạt thi ca, những nhà thơ như Hoàng Cầm, Trần Dần và nhất là Lê Ðạt còn muốn đoạn tuyệt với thơ mới để bước vào thơ hiện đại.

Hoàng Cầm (1922-2010)

Mon, 29 Aug 1988 00:00:00 +0200

(1922-2010)

Những văn nghệ sĩ thành viên chính của NVGP phần lớn đều đã giữ trọng trách trong nền văn nghệ kháng chiến: Lê Đạt làm thư ký riêng cho Trường Chinh (1947), rồi phụ tá cho Tố Hữu (1949). Tử Phác, làm trưởng phòng Văn Nghệ Tuyên Huấn Trung Ương (1951). Đặng Đình Hưng, đoàn trưởng kiêm chính trị viên đoàn Văn Công Nhân Dân Trung Ương (1952). Hoàng Cầm, đoàn trưởng Văn Công Tổng Cục Chính Trị (1952). Trong bài Múa sạp thấu lòng Tử Phác¹Hoàng Cầm cho biết, thời 51- 52, Tử Phác là "cấp trên" của ông, chính Tử Phác đã "chỉ thị" cho Hoàng Cầm (trưởng đoàn văn công) và Mai Sao, nghiên cứu và thực hiện điệu múa sạp*.*

Chương 13:Phê bình văn học Pháp - JP Sartre

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Phê bình văn học Pháp, phát triển khoảng giữa thế kỷ XX, gần như cùng thời với phê bình Ý thức, có thể chia làm hai nhóm:

Nhóm thứ nhất gồm những triết gia độc lập, phi trường phái như Jean-Paul Sartre, Gaston Bachelard, Maurice Blanchot... Tác phẩm chính của họ xuất hiện trong khoảng thập niên năm mươi. Nhóm thứ nhì, thường được gọi là phê bình mới, chủ yếu dùng ký hiệu học, xuất hiện thập niên sáu mươi với Umberto Eco, ở Ý, Roland Barthes ở Pháp, và được những môn đệ của Barthes như Gérard Genette, Julia Kristeva... tiếp sức trong thập niên tám mươi.

Tạ Trọng Hiệp và tập Hải Trình Chí Lược của Phan Huy Chú

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tháng 12 năm 1994, nhà xuất bản Association de l'Archipel tại Paris phát hành tuyển tập thứ 25 của hội, cuốn sách biên khảo song ngữ Pháp-Việt, tựa đề Phan Huy Chú Hải Trình Chí Lược -Récit sommaire d'un voyage en mer 1833- do Phan Huy Lê, Claudine Salmon và Tạ Trọng Hiệp dịch và giới thiệu. Đây là một công trình biên khảo nghiêm túc hiếm có, với sự cộng tác Pháp Việt.

Louis Chevreuil và sự xuyên tạc việc tàn sát đạo Chúa ở Đàng Trong

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Louis Chevreuil và sự xuyên tạc việc tàn sát đạo Chúa ở Đàng Trong

Trong bộ sách nổi tiếng La Cochinchine Religieuse (Đạo giáo ở nước Nam), linh mục Louis-Eugène Louvet cho biết việc truyền giáo ở Việt Nam đạt kỷ lục năm 1883, tức là một năm sau khi vua Tự Đức ký hòa ước Nhâm Tuất (1882), phải nhường đứt ba tỉnh Biên Hòa, Gia Định và Định Tường cho Pháp và để các giáo sĩ Pháp và Y Pha Nho tự do vào giảng đạo.

Tú Mỡ và Thế Lữ

Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 +0100

10- Tú Mỡ và Thế Lữ

Tú Mỡ

Tú Mỡ kể lại với Lê Thanh năm 1943: Ông tên thật là Hồ Trọng Hiếu, sinh ngày 14-3-1900 tại phố Hàng Hòm, Hà Nội. Năm tuổi học chữ nho với ông nội, học hết Tam Tự Kinh, Dương Tiết, thì ông nội chết, cha cho học tư trường cụ giáo Quý, rồi các trường Hàng Bông, Hàng Vôi, đến hết bậc tiểu học. Đậu bằng sơ học Pháp-Việt năm 1914. Học trường Bưởi, cùng lớp với Hoàng Ngọc Phách. Tú Mỡ làm thơ từ năm thứ ba, 16 tuổi, bắt đầu vịnh cái chuông xe điện, vịnh các viên giám thị... để nhạo báng. Năm sau (1917) mê thơ Tản Đà, Tú Xương. Từ "thầy" Tú Xương, lấy biệt hiệu Tú Mỡ.

Maybon "chứng minh" Bá Đa Lộc có tài trợ

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Maybon và cuốn Histoire moderne du pays d'Annam

Hai vị học giả Pháp có những công trình nghiên cứu văn hoá Việt đáng trọng là Maybon và Cadière; tiếc thay, cũng lại là những người, đã tế nhị và sâu sắc, tìm cách thay thế công lao thống nhất và dựng nước của Gia Long cùng tướng sĩ, quần thần, bằng công trạng của Bá Đa Lộc và những "sĩ quan" Pháp.

Nỗi cô vọng Mai Ninh

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Truyện ngắn Ẩm Ướt Những Cơn Mưa, theo lời tác giả là truyện ngắn khai bút của Mai Ninh(1), đã xác định một phong cách viết: hướng về những niềm đau sâu khuất của con người. Từ truyện ngắn này, chớm nở những mảnh puzzle Mai Ninh như những mẩu cô đơn mọc lên trong trời đất: đó là những phận người, cùng yêu, cùng sống, nhưng không thể "đột nhập" vào nhau, vào bề dầy tâm thức của nhau; như cậu tóc dài và chàng họa sĩ, một cặp tình trai mở quán ăn có cái tên rất lạ "Vali tham ăn"; như Lise và cô bạn, một cặp tình gái; như M., người xưng tôi trong truyện, đan đậm những cô đơn và bí mật gần gụi vóc dáng tác giả.

Tầng trệt thiên đường, Bùi Hoằng Vị

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Tôi cầm Tầng Trệt Thiên Ðường. Chủ nhật 13. Tháng tám trời nóng. Sách dày 63 trang, cả thảy 6 truyện -hình như không đâu nhận đăng- may mà in được, giấy vàng xỉn, loại giấy bản, màu rác, in có 500 cuốn.

Một tuần sau, thứ bẩy 18. Tháng tám, Paris trời vẫn nóng. Vẫn chưa hiểu sách nói gì. Ðiều chắc: Tay này hóm. Hóm lắm. Chúng ta thử đọc mấy dòng:

Thơ tự do: Thanh Tâm Tuyền

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Một tác phẩm văn học có thể phản chiếu được thời đại hay không? Tôi Không Còn Cô Ðộc của Thanh Tâm Tuyền có thể trả lời được câu hỏi đó.

Xuất hiện tháng 10/1956 cùng với tạp chí Sáng Tạo, tác phẩm gây những phản ứng cực kỳ tương phản và nhiều năm sau, lời yêu, tiếng ghét vẫn chưa nguôi cường độ và nồng độ ban đầu.

Cùng thời Thanh Tâm Tuyền, thơ của Quách Thoại, Cung Trầm Tưởng, Ðoàn Thêm, Nguyễn Sỹ Tế, Trần Thanh Hiệp, ... dạng thức tự do, Tô Thùy Yên, Hoàng Trúc Ly, Nguyên Sa, ... vẫn còn lưu luyến thơ mới, Bùi Giáng, Nguyễn Ðức Sơn, ... hình ảnh mới nhưng hình thức cũ.

Chương 14: Gaston Bachelard - Phê bình phân tâm vật chất

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Khoảng thập niên 40 của thế kỷ XX, trong khi phần lớn những nhà phê bình hiện đại Âu châu đều chiếu ống kính vào văn bản, thì Gaston Bachelard chiếu ống kính vào hai yếu tố: vật chất và tưởng tượng, và coi đó là hai đối tượng nguồn cội của sáng tác cần khảo sát.

Gaston Bachelard xuất hiện cùng thời với Sartre, hai người đều gọi phê bình của mình là phân tâm, với Sartre là phân tâm hiện sinh (psychanalyse existentielle) với Bachelard là phân tâm tưởng tượng vật chất (psychanalyse de l'imagination matérielle), nhưng lý thuyết của họ không liên quan gì đến phân tâm học của Freud. Chính chữ phân tâm này đã khiến nhiều người chỉ nhìn lướt qua mà không đọc kỹ, đã lầm tưởng Sartre và Bachelard đều là "đệ tử" của Freud, kể cả một số tác giả Pháp.

Tạ Trọng Hiệp: Phan Khôi, người xa lạ

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê: Hợp Lưu có ý định ra một số báo chủ đề Phan Khôi. Người đầu tiên Hợp Lưu cần hỏi ở hải ngoại là anh, bởi vì anh giữ tương đối đầy đủ tài liệu về Phan Khôi và anh cũng đã đọc, đã suy nghĩ nhiều về Phan Khôi. Việc đầu tiên khi nhắc đến Phan Khôi, theo ý anh, là việc gì?

Tạ Trọng Hiệp: Xin cảm ơn Thụy Khuê đã nghĩ đến tôi. Thật ra những gì Thụy Khuê vừa nói là do tình cảm quen biết nhau trong văn hóa cho nên Thụy Khuê khen thế thôi, chứ tôi thấy không đúng đâu. Nếu có ai am tường về Phan Khôi thì chắc không phải là tôi. Nếu tôi có chú ý đến Phan Khôi là vì cố gắng cá nhân, bên cạnh công việc chính là nghiên cứu Hán Nôm cổ. Theo tổ chức trong sở tôi thì không có chỗ cho sự nghiên cứu Phan Khôi. Và tôi xin tiếp tục cải chính, tôi nghĩ là trong nước hình như còn có người biết hơn chúng ta nhiều lắm về thân thế và sự nghiệp Phan Khôi. Rất tiếc vì ở xa nên không liên lạc được. Tôi đã nghĩ đến một người, người này -ông Nguyễn Văn Xuân- là nhà văn kỳ cựu ở Quảng Nam, Đà Nẵng. Ông đã bước vào làng văn từ những năm đầu của chiến tranh thế giới thứ hai. Ông viết cả truyện ngắn và biên khảo về văn học và môi trường văn học ở miền Trung và miền Nam. Đặc biệt cuốn sách Khi Những Lưu Dân Trở Lại đã khiến tôi chú ý rất sớm về ông Nguyễn Văn Xuân. Và ông ấy lại sinh hoạt ở một vùng không xa lắm, vùng quê hương đã sản xuất ra những người như cụ Phan Chu Trinh hay là gia đình cụ Phan Khôi. Tôi đọc thêm cuốn Phong Trào Duy Tân của ông Nguyễn Văn Xuân, đó mới chỉ là tập đầu của một bộ ba quyển. Cho nên tôi vẫn hy vọng phập phồng rằng trong tập 2 và tập 3, có khi ông nói đến hiện tượng Phan Khôi chăng? Một hiện tượng rất lớn đối với địa phương ấy.

Văn Cao (1923-1995)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

(1923-1995)

Văn Cao ở trong thơ, nhạc, họa, cho nên được giới nghệ thuật ba ngành mến phục. Là tác giả quốc ca, nhưng Văn Cao suốt đời bị chính quyền cộng sản nghi ngờ, tác phẩm bị trù dập, phân biệt đối xử.

Tìm hiểu cuộc đời của Văn Cao cũng là tìm hiểu giai đoạn lịch sử 45-46, mà các văn nghệ sĩ xuất thân từ nhiều ngành nghệ thuật khác nhau, nhiều thành phần chính trị và phi chính trị khác nhau đã theo Việt Minh để tranh đấu cho một lý tưởng: chống Pháp. Những Văn Cao, Phạm Duy, Tạ Tỵ, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Sáng, Nguyễn Đình Thi, Lưu Hữu Phước,... đã có một thời hoạt động chung vai sát cánh, nhưng rồi chính trị sẽ phân lìa mỗi người một con đường, một chiến tuyến.

I Đạo Gia Tô dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền - Việc truyền giáo ở Đàng Ngoài

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

I -Việc truyền giáo ở Đàng Ngoài

Vấn đề Nghi lễ

Người công giáo không được phép tôn thờ bất cứ vị thánh nào ngoài Đức Chúa Trời và Đức Chúa Giê-Su. Những thực thể « thần, phật, thánh» khác, đều bị xếp vào loại Ngẫu tượng sùng bái (Idolâtrie), không có chỗ đứng trong lòng đạo Chúa, điều này ghi rõ trong Thánh kinh. Nhưng Nghi lễ là đối tượng cấm đoán chính thức của Toà Thánh, lại có nghiã khác hẳn.

Văn học và cách mạng

Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 +0100

11- Tự Lực Văn Đoàn có những ai?

Cách đây hơn hai mươi năm, nhà văn Đặng Trần Huân (1929-2003), một người rất quan tâm đến Tự Lực văn đoàn, viết:

"Chỉ mới thành lập năm 1933 mà tổ chức Tự Lực Văn Đoàn tưởng như đã xa xưa lắm vì cho tới nay có lẽ vẫn chưa có ai trả lời được là văn đoàn này gồm có những ai? Về sau có thêm bớt ai không? Những người liên quan tới TLVĐ có một số còn sống nhưng mỗi người nói một cách, có khi mâu thuẫn nhau, chẳng biết đâu mà tin. Một văn đoàn có tác phẩm để đời khá nhiều, ảnh hưởng sâu đậm tới văn hoá Việt Nam, thế mà lai lịch của nó tới nay vẫn mù mờ như huyền thoại Phù Đổng Thiên Vương, Chử Đồng Tử hay Mỵ Châu Trọng Thủy vậy. Độc giả giở sách báo cũ hay hồi ký ra để tìm hiểu thì càng mung lung hơn và bắt đầu đi vào mê lộ"¹.

Học giả Cadière

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Học giả Cadière và tập san Đô Thành Hiếu Cổ

Linh mục Léopold Cadière, chủ bút tập san Đô Thành Hiếu Cổ Bulletin des Amis du Vieux Huế (BAVH), là một trong những học giả Pháp nổi bật nhất trong giới nghiên cứu lịch sử và văn hoá Việt đầu thế kỷ XX tại Hà Nội. Những công trình nghiên cứu của ông như: Le mur de Đồng Hới (Luỹ Đồng Hới) in trong tập san Trường Viễn Đông Bác Cổ Bulletin de l'École Française d'Extrême Orient (BEFEO), số 6, 1906, (t. 87-254), hoặc Le quartier des Arènes - Jean de la Croix et les premiers Jésuites (Khu Thợ Đúc - Jean de la Croix và những linh mục dòng Tên đầu tiên), BAVH, 1924, IV, (t. 307-332), đã góp phần xây dựng nên tên tuổi và uy tín của ông và sự kính trọng của người Việt đối với tập san Đô Thành Hiếu Cổ, qua những bài nghiên cứu về Huế và những gì liên quan đến cố đô, trong quá trình văn hoá và lịch sử.

Cao Hành Kiện

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Cao Hành Kiện sinh ngày 4/1/1940, giữa chiến tranh Hoa-Nhật tại Cam Châu, thuộc tỉnh Giang Tây (miền đông nam Trung Quốc). Cha làm ở ngân hàng và mẹ là diễn viên. Tốt nghiệp viện ngoại ngữ Bắc Kinh, về Pháp văn. Ðã dịch nhiều tác giả Pháp ra Hán văn, nhất là các nhà thơ hiện đại và tác giả kịch phi lý như Prévert, Michaux, Ponge, Perec, Ionesco, Beckett v.v...

Mã quan trong hội họa Lê Bá Ðảng

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ngựa và người trong tiếng Việt, vô tình hay hữu ý, có cách phát âm gần giống nhau. Những âm hao tương đương ấy, chiếu vào sáng tác của Lê Bá Ðảng, trở thành một mã quan nghệ thuật độc đáo.

Ðối với Lê Bá Ðảng, ngựa là một nhân vật. Ðây không phải là điều mới. Từ thời cổ Hy La, ngựa đã là người, đã có những con centaure ngựa-người (ngựa đầu người). Ngựa còn biểu dương cường lực, sức mạnh dẻo dai, bền bỉ, ngựa mang ấn tượng ra đi, tự do vùng vẫy, ngựa là biểu tượng của chinh nhân, chinh phục, của dục vọng, chiến tranh, tính dục... trong con người.

Thơ văn xuôi: Thi giới Ðặng Ðình Hưng

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Bến Lạ

Thơ tự do không chỉ là một hình thức bãi bỏ niêm luật thông thường trong thơ cổ điển, mà còn thể hiện một nhu cầu, một đòi hỏi, một cần thiết của con người nói những điều muốn nói và nghĩ những điều muốn nghĩ một cách tự nhiên, không bị ràng buộc bởi quy luật của chữ nghĩa và lề luật của đời sống. Thơ tự do, cũng như hội họa trừu tượng, vì gạt bỏ những hình thức bề ngoài như niêm luật (trong thơ cổ điển), như tỷ lệ hình thái, phân lệ bối cảnh, ước lệ không gian (trong hội hoạ cổ điển), nên có khả năng mở rộng tâm giới, tìm đến cõi vô biên của tiềm thức mà không một quy luật cụ thể nào của loài người có thể giam hãm nổi.

Chương 15: Maurice Blanchot- Sự im lặng của văn chương

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Trong những nhà phê bình Pháp, Maurice Blanchot (1907-2003) là người đã đưa sự khảo sát văn chương đến mức độ đào sâu hiếm có. Về những câu hỏi xoay quanh vấn đề bản chất của văn chương, Maurice Blanchot có những cách trả lời lạ lùng và độc đáo, tìm đến nguồn cội của hai hành động chính của tư tưởng là viết và đọc.

Là tác giả gần 20 cuốn sách khó xếp loại, sáng tác của Maurice Blanchot bắc cầu giữa tiểu thuyết và tiểu luận. Lý thuyết văn chương của ông đi đôi với sáng tác.

Ðào Duy Anh

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Phụ lục B

Đào Duy Anh (1904-1988)

Tạ Trọng Hiệp

Một người lặng lẽ vừa ra đi vào cõi vĩnh viễn, sau khi, hơn nửa thế kỉ nay, đã bền bỉ xây đắp nền văn hóa mới cho thời đại chúng ta. Có thể lớp trẻ bây giờ, đại khái các bạn dưới bốn mươi, không còn chú ý đến tên tuổi và sự nghiệp của ông như lớp người trước nữa. Từ những năm 50 và 60 trở đi, lịch sử văn hóa và giáo dục ở nước ta đã chứng kiến một bước tiến lớn, khi mà tiếng Việt đã trưởng thành và đủ sức làm công cụ truyền đạt các môn học cũ và mới. Trên đường phát triển ấy của văn hóa ta, một trong những người có công lớn nhất chính là Đào Duy Anh. Với thế hệ chúng tôi, ông là hình ảnh lớn lao và đau buồn (có đau buồn, cuối bài tôi sẽ kể) của những người xứng danh là nhà văn hóa. Trong cơn lạm phát chữ nghĩa, người ta quen gán cái danh từ nghiêm trang này cho những kẻ buôn văn bán chữ viết lách lung tung miễn là hợp thời thượng. Còn một nhà văn hóa chân chính như Đào Duy Anh thì người ta lại không biết trân trọng. Tính ông lại điềm đạm, không quen xu nịnh. Con người lặng lẽ ấy rơi dần vào lãng quên ngay từ sinh thời. Tôi nói ngoa chăng? Tôi trát thêm màu xám hiu hắt lên một cái áo quan, vừa mới đậy nắp chăng? Thì bạn đọc cứ mở bộ Từ Điển Văn Học của nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội (Hà-nội, 1983-1984, hai tập khổ lớn chữ nhỏ li nhi, hơn một nghìn trang) ra mà xem: Mục giới thiệu Đào Duy Anh không xuất hiện ở vần Đ trong tập I, mà lại rớt vào phần đuôi, gọi là Bổ Sung, tận cuối tập II (trang 626-627: vỏn vẹn chưa đầy hai cột, ngắn hơn mục dành cho lãnh đạo chính trị, điều này là cố nhiên rồi, mà ngắn hơn cả mục Phan Kế Bính, mục Phan Phu Tiên, chẳng hạn). Nếu không phải là quên thì cũng là suýt quên rồi còn gì ?

Phùng Cung (1928-1998)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

(1928-1998)

Phùng Cung đại diện cho tất cả những người bị tù không có án, thậm chí không có lý do, hoặc lý do mơ hồ, khó hiểu, trong danh sách hàng trăm người bị xử lý nặng, hoặc hàng ngàn người đã "liên hệ" xa gần với NVGP. Mỗi cá nhân là một trường hợp, một chân dung bị xoá, bị đưa đi biệt tích, trong cô đơn, đau khổ.

C hương 8- II Truyền giáo ở Đàng Trong - Những vụ đầu độc - Lambert de la Motte tới Đàng Trong lần thứ nhất

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Đạo Gia Tô dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

II- Truyền giáo ở Đàng Trong

Những vụ đầu độc

Lambert de la Motte tới Đàng Trong lần thứ nhất

Tình hình ở Đàng Trong

Cuộc tranh luận về Nghi lễ (La querelle de Rites) kéo dài hàng thế kỷ, đối chất các dòng tu với nhau về vấn đề Nghi lễ Trung Hoa, Ấn Độ và Châu Mỹ La tinh, là các nền văn minh lâu đời, khác biệt với văn minh châu Âu. Thái độ chính thống của Tòa thánh là độc tôn truyền đạo Gia-Tô, loại trừ tất cả các hệ thống tư tưởng và tôn giáo của các nền văn minh khác, trong đầu người công giáo, qua các sắc lệnh của Giáo hoàng, lập lại nhiều lần, từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX (xem kỳ trước).

12. Đỗ Tốn và Chúc thư văn học của Nhất Linh

Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 +0100

12- Đỗ Tốn

và
Chúc thư văn học của Nhất Linh

Đỗ Tốn và Đỗ Đình Đạo

Tên tuổi Đỗ Tốn, gắn liền với Hoa vông vang, một tác phẩm mà những người trưởng thành khoảng giữa thế kỷ XX, không mấy ai là không biết, không đọc. Nhưng chúng ta lại có rất ít tài liệu về Đỗ Tốn. Nhờ Bạch Thái Quốc¹, tôi có được một số thông tin về Đỗ Tốn và mối thâm giao giữa hai gia đình Nguyễn Tường và Đỗ Đình. Bạch Thái Quốc thường kể với tôi về Đỗ Tốn, người cậu ruột hào hoa, sống phiêu bồng như một lãng tử, thần tượng của mấy đứa cháu nhỏ.

Chúa Nguyễn đuổi quân Hoà Lan và quân Anh

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Chúa Nguyễn đuổi quân Hoà Lan và quân Anh

Trước khi khảo sát công trạng của những người Pháp đến giúp Nguyễn Ánh, chúng ta cần biết sơ qua về tình trạng tầu thuyền, khí giới của quân đội Nam Hà, về việc chúa Nguyễn đánh đuổi quân Hoà Lan ở Cửa Việt, năm 1585, ở cửa Thuận An, năm 1644 và Trương Phước Phan đuổi quân Anh ở Côn Lôn, năm 1703.

Nguyễn Bình Phương

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Nguyễn Bình Phương sinh ngày 29/12/1965 tại thị xã Thái Nguyên. Trong chiến tranh, gia đình sơ tán về xã Linh Nham, thuộc huyện Ðồng Hưng, tỉnh Thái Nguyên. Ðến năm 79 mới trở về quê quán. Học hết phổ thông trung học năm 1985 rồi vào bộ đội. Năm 1989 thi vào trường viết văn Nguyễn Du. Ra trường đi công tác một năm tại đoàn kịch nói Quân Ðội. Sau đó làm biên tập viên nhà xuất bản Quân Ðội cho đến nay, với cấp bậc đại úy .

Lê Bá Ðảng, kịch người

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Có thể nói mỗi thời kỳ hội họa của Lê Bá Ðảng, đều phát xuất từ bi kịch cá nhân. Cuộc đời trực tiếp của tác giả và những người thân đã là củi lửa cho tác phẩm, những kịch người mà ông đặt tên là tấn tuồng nhân loại (comédie humaine) thoát thai từ những trò đời, trò điếm, mà tác giả đả trải qua.

Nếu từ ngựa, Lê Bá Ðảng cấu tạo thế giới lạc quan về người, thì với người, ông đứng ở tư thế ngược lại. Ông vẽ người dưới góc độ thú, hoặc ít ra là bằng cái nhìn của thú về người. Francis Ponge đã từng nhìn người bằng mắt ốc, mắt sỏi... Lê Bá Ðảng nhìn người bằng mắt ngựa, mắt mèo, mắt núi, mắt sông... và như thế, chưa chắc người đã cao và sâu hơn thú hoặc vật.

Thơ tạo sinh: Lê Ðạt

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Cái tôi trong thơ hiện đại

Như chúng ta đã biết dòng mạch siêu thực ra đời những năm 20 với phong trào "Ða Ða" từ Zurich, sang Paris - New-York. Ðối với thi ca, André Breton, Jean Cocteau chối bỏ cấu trúc cổ điển, dựa trên nguyên lý song song: Song song trong vần điệu, song song trong điệp âm, điệp ý, song song trong đối âm, đối ngẫu, ... để mở ra một phong cách sắp xếp chữ nghĩa khác, trong đó cấu trúc du dương không còn giữ địa vị độc tôn như xưa nữa. Cấu trúc mới còn gọi là cấu trúc không vần "non vers", phát hiện ngay từ đầu thế kỷ với ý hướng giải thoát câu thơ từ hình thức thẳng sang hình thức nổi, hay hình thức âm thanh, hoặc đảo lộn ngữ pháp từ thời kỳ Ða Ða. Guillaume Apollinaire là một trong những người tiên phong bước vào thể loại vô hình thức.

Chương 16:Phê bình ký hiệu học - Umberto Eco

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Umberto Eco là một trong những nhà phê bình đã giải thích khái niệm ký hiệu học rõ ràng và mạch lạc hơn cả trong số các nhà lý thuyết về ký hiệu được dịch sang tiếng Pháp. Nếu bạn là một độc giả không chuyên môn, lại đọc thẳng sách của những lý thuyết gia về ký hiệu học, có khi bạn phải bỏ, vì rất khó hiểu.

Vì vậy, trong chương 16 này, chúng tôi trình bầy sự diễn giải và lập thuyết về ký hiêu học của Umberto Eco. Và chương 17, sẽ giới thiệu phương pháp phê bình ký hiệu học của Roland Barthes. Đó là hai khuôn mặt khá tiêu biểu của phê bình ký hiệu học ở Âu châu. Những người đi sau ở Pháp, phần lớn chỉ áp dụng hoặc chịu ảnh hưởng của hai nhà phê bình này.

Cuộc cách mạng hiện đại đầu thế kỷ XX

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Trở lại những năm đầu thế kỷ XX, sau thất bại liên tiếp của các phong trào cần vương¹và văn thân²một thế hệ kháng chiến mới hình thành với những trí thức khoa bảng nho học, trong hai chuyển động lớn: Phong trào Đông Du (1906-1908) do Phan Bội Châu lãnh đạo và phong trào Duy Tân (1905-1908) do Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp và Huỳnh Thúc Kháng chủ xướng. Hai phong trào này phát động tinh thần yêu nước, phát sinh hình thức kháng chiến hiện đại của các trí thức nho học, nguồn gốc của các tổ chức chống Pháp sau này.

Thư mục Ðào Duy Anh

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tạ Trọng Hiệp soạn

(*) chưa đọc, hoặc chưa tìm ra

Năm

Tên Sách

Chi-tiết thư-mục-học, hoặc nội-dung

1927-29

*Quan-hải tùng-thư (biên tập):

*Lịch-sử các học-thuyết kinh-tế
*Phụ-nữ vận-động
*Lịch-sử nhân-loại
*Tôn-giáo là gì? Xã-hội là gì? Dân-tộc là gì?

Mười ba tập sách mỏng, phổ-biến học-thuyết duy-vật cách-mạng, phỏng theo sách chữ Hán và chữ Pháp.

Ngoài bốn tập của Ðào Duy Anh, như kể bên trái (ghi theo bài của Phan Ngọc), còn có những biên-tập-viên như Võ Liêm Sơn, Trần Ðình Nam, Phan Ðăng Lưu.

C hương 8-IV Chúa Hiền cho phép tự do giảng đạo: Lữ Y Đoan và Sấm truyền ca

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

IV- Lữ Y Đoan và Sấm truyền ca

Nhóm đạo Chúa Quảng Ngãi

Gần đây, Claude Gendre, một nhà nghiên cứu lịch sử người Pháp, viết:

"Nhưng sự xung đột giữa đạo công giáo và nền văn minh bản địa không chỉ về văn hoá: khi chủ trương lật đổ mọi tín ngưỡng địa phương để thay vào đó tín điều của riêng mình, Giáo hội Công giáo đã đánh vào nền móng chính trị và xã hội của vương quốc Việt Nam và trở thành kẻ thù số một. Các giáo sĩ không hề giấu diếm: sự tàn phá tư tưởng Khổng Mạnh là điều kiện cần thiết cho tất cả mọi sự truyền giảng Phúc Âm"¹.

13. Trại Cẩm Giàng - Phần I

Mon, 01 Feb 2021 00:00:00 +0100

13- Trại Cẩm Giàng

Phần I

Nói đến cái nôi của Tự Lực Văn Đoàn là phải kể hai địa điểm: Trại Cẩm Giàng và số 80 Quan Thánh.

Cẩm Giàng là nơi chi nhánh gia đình Nguyễn Tường từ Hội An ra Bắc, định cư và lập nghiệp.

80 Quan Thánh là toà soạn báo Phong Hóa Ngày Nay và nhà xuất bản Đời Nay, từ 1934 đến 1946.

I- Con số lính Pháp đến giúp Nguyễn Ánh

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Những người Pháp đến giúp Nguyễn Ánh

I- Con số lính Pháp đến giúp Nguyễn Ánh

Có bao nhiêu người Pháp trong quân đội Nguyễn Ánh? Câu hỏi này có những giải đáp khác nhau, tuỳ theo vị trí, quan niệm và mục đích của người trả lời. Vì vậy cần phải điều tra cặn kẽ để thử tìm ra một con số gần gụi với sự thực hơn cả.

Albert Camus (1913-1960)

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Albert Camus sinh tại Mondovi, thuộc vùng Constantinois, miền đông Algérie, ngày 7 tháng 11 năm 1913 và mất ở Villeblevin, gần Montereau, phía đông nam Paris, trong một tai nạn xe hơi ngày 4 tháng 1 năm 1960. Xuất thân trong một gia đình nghèo, học triết song phải bỏ dở vì bệnh lao. Bệnh tật và nghèo đói là hai yếu tố tác thành cái mà sau này Camus gọi là phi lý và tạo nên một ước muốn gần như vô vọng để sống còn, đó là nền móng cơ bản trong Camus con người và tác phẩm.

Không gian Lê Bá Ðảng

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ý niệm về không gian không mới. Ý muốn biểu dương không gian, cũng không lạ. Nhưng ý thức được tính cách tương đối của sự vật trong vũ trụ, trong không gian, thì hình như chỉ Trang Chu mới thật sự đặt vấn đề. Nào chim bằng, cá côn, nào ao trời, gió lốc... Trang Chu "tạo hình" cho ta thấy cái vô cùng của tạo vật và cái lẽ tương đối ở đời.

Thư mục

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Những sách được nhắc đến, trích dẫn hoặc dùng làm tài liệu tham khảo trong tập chuyên luận này:

Aristote: Poétique, Collection dirigée par Michel Simonin, Poche, Paris 1990
G. Bachelard: La psychanalyse du feu, Ed. Gallimard, Paris 1949, Folio, Paris 1994
G. Bachelard: L'air et les songes, Ed. José Conti, Paris 1943, Poche, Paris 1992
P. Bacry: Les figures de style, Belin, Paris 1992
R. Barthes: Le degré zéro de l'écriture, Seuil, Paris 1953, 1972, Points, Paris 1972
C. Baudelaire: Les fleurs du mal, Flammarion, Paris 1964
H. Bremond: La poésie pure, Grasset, Paris 1926
A. Breton: Manifestes du Surréalisme, Gallimard, Folio Essais, Paris 1994
F. Cheng: L'écriture poétique chinoise, Seuil, Paris 1992
Chinh Phụ Ngâm, Nguyễn Huy chú giải, Ðại Nam California in lại
Dương Quảng Hàm: Việt Nam văn học sử yếu, Hà Nội 1941, Bộ Quốc Gia Giáo Dục Sàigòn, 1960
Ðại Việt sử ký toàn thư. Bản khắc in năm Chính Hòa thứ XVIII (1687), NXB Khoa Học Xã Hội, Hà Nội , tập I (1983), tập II (1985)

Chương 17: Roland Barthes (1915-1980)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Roland Barthes sinh tại Cherbourg ngày 12/3/1915 và mất tại Paris vì tai nạn xe hơi (có nghi vấn ông tự tử) ngày 26//3/1980. Cuộc đời và tác phẩm của ông được chính Roland Barthes nhận định trong cuốn Roland Barthes viết về Roland Barthes (Roland Barthes par Roland Barthes) (1975). Xuất thân trong một gia đình trưởng giả thanh bạch ở tỉnh lẻ; một tuổi đã mồ côi cha. Đỗ cử nhân văn chương trước thế chiến. Trong thời gian học đại học, Barthes phải nằm viện một thời gian dài vì bệnh lao. Vào nghề, ông làm giáo sư Pháp văn tại Bucarest và Alexendrie trước khi dạy Trường Cao đẳng Thực hành (Ecole Pratique des Hautes Études). Năm 1976, ông được bầu vào Collège de France, học viện cao quý nhất nước Pháp, tại đó ông khai trương giảng đàn ký hiệu học văn chương đầu tiên của Pháp.

Di sản Hoàng Xuân Hãn

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Phụ lục C

Di Sản Hoàng Xuân Hãn

Nghiêm Xuân Hải

0. lời mở đầu.

Giáo Sư Hoàng Xuân Hãn (GSHXH) ra đi ngày 10.03.1996, đã để lại một di sản văn hóa phong phú và đa dạng.

Cuộc đời nghiên cứu và hoạt động cho Khoa học, Giáo dục, Sử học, Văn học Việt Nam đã tạo nên một công trình đồ sộ, công lao nhất quán của một đời người.

Nguyễn Tất Thành

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tiểu sử Hồ Chí Minh là một bí mật.

Chỗ nào ông muốn viết hoặc chỉ thị cho viết, chỗ nào giấu đi hoặc thêm thắt vào, đều có chủ đích rõ ràng. Và ông không hề ngần ngại nhận mình là tác giả những công trình không phải của ông. Trong phạm vi khảo luận này, chúng tôi chỉ chú ý đến thời kỳ Nguyễn Tất Thành ở Pháp, từ 1919 đến 1923. Thời gian này, ông tự nhận là Nguyễn Ái Quốc và chính những bài báo ký tên Nguyễn Ái Quấc/Quốc đã xây dựng nên tên tuổi và huyền thoại Hồ Chí Minh.

C hương 9 Đạo Gia-Tô dưới thời Võ Vương, Định Vương và nhà Tây Sơn

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Đạo Gia-Tô dưới thời Võ Vương, Định Vương và nhà Tây Sơn

Trong chương tám, chúng tôi đã trình bày việc truyền giáo ở Đại Việt, dưới thời chúa Trịnh Tạc (1657-1682) ở Đàng Ngoài, chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên (1613-1635) và chúa Hiền Nguyễn Phước Tần (1648-1687) ở Đàng Trong.

Dụ cấm đạo của chúa Trịnh Tráng (1623-1657) năm Canh Dần 1650, nay không còn dấu vết, là sắc lệnh cấm đạo đầu tiên của Việt Nam trả lời nghị quyết cấm Nghi lễ của Vatican, ra đời 5 năm trước, 1645, được lập lại nhiều lần dưới thời các giáo hoàng kế tiếp nhau:

Trại Cẩm Giàng - Phần II

Mon, 01 Feb 2021 00:00:00 +0100

13- Trại Cẩm Giàng

Phần II

Bảy anh chị em Nguyễn Tường

Sở dĩ tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn có hấp lực lớn lao với độc giả, vì, ngoài tài năng của các nhà văn, còn có sự hậu thuẫn bằng chất liệu lấy ra từ chính đại gia đình họ: ở Khái Hưng là một gia đình quyền quý, đa thê, mẹ ghẻ, con chồng. Và ở Nhất Linh là nhà nghèo, các con phải tự học để lập thân, là bi kịch mẹ chồng nàng dâu, trọng nam khinh nữ và sự phân chia giai cấp trong chính gia đình ông.

De Forçant và Le Brun

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

De Forçant vàLe Brun

I- De Forçant (Forçanz)

De Forçant (hay de Forçanz) quê miền nam Bretagne. Không có tên trong danh sách 369 người lính đào ngũ do Faure cung cấp. Tên ông chỉ xuất hiện năm 1800, ông là người tham dự các trận đánh lớn từ 1801, và ở lại triều sau chiến tranh, cùng Chaigneau và Vannier.

Marcel Proust (1871-1922)

Sun, 01 Jan 1995 00:00:00 +0100

Thời gian cuối đời, Proust nung nấu một khát vọng tuyệt đối, một xác tín thống khổ: "Rồi người đời sẽ đọc tôi. Nhân loại sẽ đọc tôi [...] Stendhal phải mất 100 năm mới được người đời biết đến. Marcel Proust chỉ cần 50 năm thôi.1"

Tiểu thuyết gia lớn nhất của Pháp trong thế kỷ XX đã tiên đoán gần đúng tương lai tác phẩm của mình: Hơn 60 năm sau khi mất, Proust được coi là một trong ba nhà văn đã khởi xướng cuộc cách mạng tiểu thuyết trong thế kỷ này. Như Kafka. Như Joyce. Những tên tuổi đã ảnh hưởng sâu xa đến văn chương nhân loại. Nhưng về văn cách (style), Proust độc nhất trong văn phong, như Einstein trong khoa học. Người ta nói đến tiểu thuyết trước Proust và sau Proust.

Vùng tuyệt mù Nguyễn Thị Thanh Bình

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Cái đó, cái mà cho đến hôm nay, chưa một vị thiện-trí-thức, chưa một vị bồ-tát nào mô tả được hình tướng, xác định được thể chất, cái đó có thể giản dị như mưa và nắng, hiện hữu rất tự nhiên -mặt trời lại mọc lúc đêm tàn- nhưng cũng lại có thể vô cùng phức tạp, ẩn hiện vô lường...(1)

Cái đó của Vũ Khắc Khoan thường hay hiện về trong tôi như một hiển linh, một hiện diện. Nhưng càng hiện diện bao nhiêu, "nó" lại càng "tuyệt mù" chừng ấy. Có lẽ trong văn chương ta, trừ Vũ Khắc Khoan, ít người chú ý đến "cái đó". Phải vậy mà ta ít khi có văn chương đích thực chăng?

Bức thư cuối cùng của Hoàng Xuân Hãn

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Chú thích:

Chúng tôi phổ biến nguyên văn bức thư cuối cùng của Hoàng Xuân Hãn gửi cho Phạm Văn Đồng và Võ Nguyên Giáp. Thư do Hoàng Xuân Hãn mang đến tòa Đại Sứ Việt Nam tại Paris, dịp tết Nguyên Đán năm 1996, trao tận tay, nhờ chuyển. Trên đường về nhà, ông trượt chân ngã, chuyển vào nhà thương, ít lâu sau mất.

Những đoạn quan trọng trong bức thư đã bị cắt bỏ (dòng in đậm) khi in lại trong nước (tất cả các báo và quyển sách La Sơn Yên Hồ...) và nhiều cơ quan truyền thông ở nước ngoài đã vin vào đó để lên án Hoàng Xuân Hãn. Chúng tôi đăng lại để thức giả hiểu rõ tâm trạng ông.

Hội Đồng Bào Thân Ái - Phong trào ái quốc đầu tiên tại Pháp

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

● Phan Văn Trường thành lập hội Đồng Bào Thân Ái

Về sự thành lập Hội Đồng Bào Thân Ái - La Fraternité des Compatriotes, Phan Văn Trường viết: "Một ngày trong năm 1912, sau khi đưa đám một thiếu niên An Nam, học sinh trường Parangon [trường Nguyễn Thế Truyền học từ năm 1910], một số đồng bào đưa ra ý kiến lập Hội Ái Hữu Sinh Viên An Nam tại Pháp - Association amicale des étudiants annamites en France. Họ đề nghị tôi nghiên cứu dự trình để thực hiện càng sớm càng tốt. Tôi trả lời ngay: "Làm thì dễ, Pháp đã có luật 1/7/1901, tự do lập hội. Nhưng luật không chưa đủ, còn phải tính đến chính sách thuộc địa nữa. Các bạn nên biết, nếu ta lập hội mà không có phép, chính quyền thuộc địa sẽ tìm cách dẹp ngay"¹.

Phụ Lục

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Hậu Hiện Đại: Thực chất và ảo tượng

Thuyết hậu hiện đại (postmoderne) của Jean-François Lyotard ra đời từ năm 1979, cách đây gần bốn mươi năm, nhưng đối với độc giả Việt Nam, dường như vẫn còn là vấn đề thời thượng. Một đề tài được bàn đến rất nhiều, nhưng thử tìm một chuyên luận giải thích rõ ràng, tường tận không dễ. Có người cho rằng đó là một chủ nghĩa, một trường phái; có người cho đó là một lý thuyết suông. Phần đông những người bênh vực lý thuyết này, thường xem nó như một chủ thuyết văn học mới nhất, vượt xa những trường phái, chủ thuyết văn học cũ như: lãng mạn, siêu thực, hiện sinh, đã lỗi thời. Hậu hiện đại (posmoderne) của Lyotard mặc nhiên biến thành "chủ nghiã hậu hiện đại" (postmodernisme), và thường được coi như một chủ nghiã có khả năng hướng dẫn sáng tạo cho toàn bộ nghệ thuật tân tiến thời này.

C hương 10 Vua Gia Long và Giám mục Bá Đa Lộc

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Vua Gia Long và Giám mục Bá Đa Lộc

Vua Gia Long

Khi Giám mục Bá Đa Lộc đưa hoàng tử Cảnh từ Pháp về tới Gia Định, vấn đề đạo Gia Tô được đề ra, trầm trọng và dứt điểm, chỉ vì một sự kiện nhỏ, nhưng có tấm vóc lớn: Tháng 7-1789, trong buổi lễ long trọng đón tiếp hoàng tử từ Pháp trở về, cậu bé chín tuổi, người sẽ nối nghiệp cha làm vua nước Việt, không chịu lạy trước bàn thờ tổ tiên.

Số 80 Quan Thánh Phần I

Mon, 01 Feb 2021 00:00:00 +0100

14- Số 80 Quan Thánh

Phần I

Quan Thánh hay Quán Thánh?

Trước khi vào bài, chúng tôi muốn trả lời câu hỏi: Quán Thánh hay Quan Thánh?

Tây Hồ, xưa là Lãng Bạc. Lý Thánh Tông (1023-1072) dựng hành cung ở đây, gọi tên là Dâm Đàm, nhà Lê đổi thành Tây Hồ (Đại Nam Nhất Thống Chí, tập III, nxb Thuận Hoá, Huế, 1992, trang 190).

Trong bài Tụng Tây Hồ phú của Nguyễn Huy Lượng (1750-1808), cựu thần nhà Lê, sau theo Tây Sơn, làm khoảng năm 1800, vịnh cảnh Tây Hồ đồng thời ca tụng công đức nhà Tây Sơn¹, có hai câu, nói đến quán Trấn Vũ và bia |ở chùa] Trấn Quốc. Xin trích dẫn dưới đây:

Jean-Marie Dayot (1759-1809)

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Jean-Marie Dayot (1759-1809)

Trong thời đại Internet, mục từ Jean-Marie Dayot trên Wikipédia được phổ biến qua nhiều thứ tiếng, bản tiếng Anh tóm tắt tiếng Pháp, bản tiếng Việt dịch lại tiếng Anh...

Wikipédia Pháp chỉ định "chức tước" của Jean-Marie Dayot: "Grand amiral de la flotte annamite et commandant des bâtiments français de l'Annam" (Đại đô đốc của hạm đội An Nam và tư lệnh những tầu Pháp của nước Nam), và ghi những "chiến công" lừng lẫy của Dayot như sau:

Nguyễn Ái Quốc, lai lịch và văn bản

Sat, 16 Apr 2011 00:00:00 +0200

Bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập, 12 cuốn¹, 8410 trang, gồm:

80% diễn văn, công văn chính thức, do các bí thư viết, văn phong thay đổi tùy theo sách lược chính trị mỗi thời và bút pháp từng người.
5% chú thích.
15% còn lại là văn bản gần 1000 trang, có thể chia làm hai phần: Phần dịch từ tiếng Pháp những bài ký Nguyễn Ái Quốc và phần tiếng Việt gồm những bài ký bút hiệu khác.

Sử quan trong văn chương Nguyễn Huy Thiệp

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Văn chương là gì? Khi phải tìm một định nghĩa cho văn chương, người ta bối rối. Chữ văn chương theo nghĩa hiện đại mới chỉ xuất hiện ở Âu châu vào thế kỷ XIX và cho đến nay chưa ai dám khẳng định cái gì là văn chương và cái gì không phải là văn chương.

Todorov phân biệt hai thể loại chính: Tưởng tượng và Thơ ca và xác định văn chương như cuộc thám hiểm sức mạnh của ngôn ngữ. Nếu đem văn chương ra khám nghiệm, phân chất thì văn chương không thật, không giả. Văn chương là sản phẩm tưởng tượng của con người.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-1

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.1

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

Bối cảnh lịch sử

Nửa đầu thế kỷ XIX, Việt Nam dười triều Gia Long và Minh Mạng, giai đoạn quan trọng trong lịch sử cận đại: Gia Long hoàn tất việc thống nhất đất nước, Minh Mạng xây dựng một quốc gia hùng mạnh ở Đông Á khiến các nước Tây phương không thể xâm phạm.

Về tình hình truyền giáo, quyết định cấm đạo Gia Tô của Nguyễn Vương khởi sự từ tháng 7-1789¹ kéo dài qua các triều Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức. Tùy theo nguy cơ ngoại xâm hay nội loạn, việc cấm đạo và cấm thừa sai trốn vào, có lúc nhẹ nhàng, có lúc khắc nghiệt, và đó là lý do chính đưa đến sự căm hận của giới thừa sai, khiến họ tìm đủ cách «tố cáo sự tàn sát dã man» đạo Chúa của nhà Nguyễn.

Số 80 Quan Thánh Phần II

Mon, 01 Feb 2021 00:00:00 +0100

14- Số 80 Quan Thánh

Phần II

Từ Cổ Am đến Hà Nội

Nhất Linh không trực tiếp dính líu với cách mạng chống Pháp trước khi thành lập Tự Lực văn đoàn, vì khi ông du học Pháp về cuối năm 1930, Toàn quyền Pierre Pasquier đã dẹp xong cuộc cách mạng Việt Nam Quốc Dân Đảng và phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Khái Hưng là người ở trong cuộc từ năm 1930.

Chính sách đối ngoại của vua Gia Long

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Chính sách đối ngoại của vua Gia Long

Trước khi viết bốn chân dung chót của Olivier, Barisy, Vannier và Chaigneau, chúng tôi muốn tìm hiểu việc giao dịch của vua Gia Long trong thập niên 1790-1800, qua thư từ ông để lại. Đó là cách trực tiếp và trung thành để trình bầy:

Việc mua bán vũ khí và các tầu, thuyền, của Gia Long.

Khảo sát văn bản Nguyễn Ái Quấc/Quốc

Sat, 16 Apr 2011 00:00:00 +0200

Sự khảo sát văn bản Nguyễn Ái Quốc dẫn tới sự xác định vai trò lãnh đạo phong trào Người Việt yêu nước của Phan Văn Trường trong giai đoạn đầu (1911-1920) và của Nguyễn Thế Truyền trong giai đoạn sau (1921-1927). Đó là cơ sở đầu tiên của phong trào Yêu Nước chống thực dân trên đất Pháp.

Từ 1927, khi Nguyễn Thế Truyền về nước, phong trào Yêu Nước sẽ do nhóm Trốt-kít tiếp tục lãnh đạo với Tạ Thu Thâu, Hồ Hữu Tường, Phan Văn Hùm, Huỳnh Văn Phương, Trần Văn Thạch... Những nhà ái quốc này, tới năm 1945, sẽ bị cộng sản thủ tiêu, trừ Hồ Hữu Tường sống sót vì trốn ở Hà Nội.

Nguyễn Huy Thiệp: Sự bất nhân trong nhân tính

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Từ khi một bộ lạc dã man tự nghĩ ra chữ "người" để gọi những phần tử của mình cho đến nay thì quan niệm về "người" đã có nhiều thay đổi. Chữ "nhân" đã trở thành một hệ suy tưởng chung của nhân loại. Nhân tính là một ý thức trùng phức có hai bản diện: bất nhân và có nhân mà bộ mặt thứ nhất thường được che đậy, lấp liếm tới chỗ phủ nhận và bộ mặt thứ nhì được khuếch trương, phô bày như một nhãn hiệu cầu chứng về sự tự mãn của con người về con người.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-2

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.2

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

II- Sự phục hồi tên tuổi Trương Vĩnh Ký

Sau cái chết bất ngờ của Thống sứ Paul Bert ngày 11-11-1886, Trương Vĩnh Ký gần như bị loại khỏi môi trường thuộc địa. Ông sống những ngày còn lại trong nghèo túng bệnh hoạn và quên lãng của chính quyền thực dân cho đến khi qua đời.

Thời gian đầu, một số bạn bè có nhã ý đưa ông vào quốc tịch Pháp, nhưng ông từ chối. Trong thư viết ngày 15-9-1888, cho Pène Siefert (cộng sự viên của Paul Bert) làm việc với ông tại Huế, và đã rời Việt Nam sang Tân Gia Ba¹, Trương Vĩnh Ký nói rõ những lý do khiến ông không nhập Pháp tịch:

Con đường Phong Hóa

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

15- Con đường Phong Hóa

Khi Nhất Linh thay đổi tờ Phong Hóa (từ số 14, 22-9-32), ông muốn làm một tờ báo khôi hài, châm biếm, văn chương. Chủ trương này hiện rõ ngay trong thời kỳ đầu, khi Phong Hóa khai sinh ra hai nhân vật Lý Toét-Xã Xệ và tổ chức những cuộc thi vẽ tranh hài hước, được độc giả hưởng ứng. Sang năm 1935, phần khôi hài, châm biếm giảm đi, có lẽ vì Nguyễn Gia Trí bận học, ít tham gia. Đến năm 1936 khi Nguyễn Gia Trí trở lại, phần biếm họa lại khởi sắc và chuyển sang hướng tranh đấu: Tranh Nguyễn Gia Trí phụ họa với luận thuyết Hoàng Đạo trên Phong Hóa và nhất là Ngày Nay, chĩa vào các vấn đề lớn, như trả lời Toàn quyền Brévié, đòi tự do báo chí và cải tổ đời sống bùn lầy nước đọng của dân quê, trình bày lai lịch chế độ thực dân, tố cáo sự bóc lột cần lao... đó là chuyện về sau.

Trình độ học vấn

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Olivier de Puymanel (1788-1799)

Olivier de Puymanel và Laurent Barisy là hai người Pháp đã giúp Nguyễn Vương trong việc mua vũ khí ở nước ngoài, phục vụ đến khi từ trần và không phản bội. Nhưng sự tôn vinh đồng loạt và tột đỉnh của các sử gia thuộc địa về nhân vật Olivier de Puymanel, như vị "kỹ sư đầu tiên" của nước Việt, xây dựng các "thành đài Vauban", "thành lập bộ binh" Nam Hà, đã tạo ra một Olivier khác hẳn, không giống với con người đích thực, thể hiện qua thư từ, tài liệu gia đình, và những việc Olivier đã làm trong lúc ở Việt Nam. Olivier tân tạo này, được Wikipédia Pháp thăng chức Tướng (Général) với lời tổng kết: "Olivier de Puymanel (1768-1799) là, một người Pháp, một nhà xây dựng và một nhà tổ chức quân đội Việt Nam dưới triều Nguyễn". "Công trạng" này sẽ được gắn bó với "thành tích" xây hai thành Gia Định và Diên Khánh.

Xuân Hồng, kịch bản văn học của Nguyễn Huy Thiệp

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Diễn viên Serge Reggiani kể lại: Khi vở kịch Les Séquestrés d'Altona (Những kẻ bị tù hãm ở Altona) của J. P. Sartre đang được trình diễn liên tiếp nhiều tuần lễ và gặt hái nhiều thành công ở Paris (1959), Sartre thường đến uống rượu với các diễn viên sau buổi diễn. Một hôm, ông đến, tay cầm kịch bản vừa in thành sách, dơ lên vui vẻ và thành tâm khoe: "In rồi. Cái này mới là điều đáng kể!" Giai thoại trên đây nói lên nỗi chua chát của một Reggiani diễn viên, và tỏ rõ khía cạnh mâu thuẫn trong con người Sartre: vô cùng gắn bó với nghệ thuật sân khấu, nhưng kịch bản của Sartre lại nặng phần văn học, nhẹ phần trình diễn1. Mâu thuẫn rất kịch tính, và mở dấu hỏi: Kịch trình diễn và kịch in thành sách giống nhau và khác nhau ở chỗ nào? Với những kịch bản văn học, in thành sách và chưa được trình diễn, nên ứng xử ra sao? Ðó là trường hợp Xuân Hồng của Nguyễn Huy Thiệp.

Vì sao Phan Châu Trinh phó thác "đại sự" cho Phan Khôi?

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Năm 1922 là năm bản lề, đánh dấu ngõ quặt của nhóm Ngũ Long: Bắt đầu về nước tranh đấu. Người đầu tiên là Nguyễn An Ninh. Nhưng cũng bắt đầu sự phân hoá.

Về bối cảnh chung, 1922 có một số sự kiện xẩy ra:

Hội Chợ đấu xảo Marseille mở cửa ngày 16/4/1922.

Đầu năm1922, Phan Châu Trinh xuống Marseille để làm việc tại hội chợ. Pháp cử 7 phái viên Bắc Kỳ đi dự đấu xảo gồm:

C hương11 Trương Vĩnh Ký-3

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.3

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

III- Vinh dự lầm than

Cuốn sách tựa đề Un savant et un patriote cochinchinois - Petrus J.B Truong Vinh Ky (1837-1898) (Một nhà bác học và nhà ái quốc Nam Kỳ - Petrus J.B Trương Vĩnh Ký 1837-1898) của Jean Bouchot, xin gọi tắt Petrus J.B Trương Vĩnh Ký, là tác phẩm duy nhất đầy đủ mà người ta cần đến để nghiên cứu về Trương Vĩnh Ký, đồng thời cũng là cuốn sách nguồn cội của những sai lầm, được viết với chủ đích tôn sùng một nhân vật, rồi những người sử dụng cũng chọn trích dẫn những câu, những đoạn «thích hợp» với quan điểm của họ về Trương Vĩnh Ký, cho nên không hẳn đã phục vụ sự thực lịch sử.

16. Lý Toét và Xã Xệ

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

16- Lý Toét và Xã Xệ

Kể từ cặp Tú Bà, Sở Khanh chưa có nhân vật nào nổi tiếng và đi sâu vào lòng người bằng Lý Toét, Xã Xệ.

Nhất Linh sáng tác ra Lý Toét. Bút Sơn sáng tạo Xã Xệ.

Hoàng Tích Chu đặt tên cho Lý Toét.

Nguyễn Gia Trí đem lại cho Lý Toét Xã Xệ chiều kích văn hóa, lịch sử.

Nhất Linh, Giám đốc Phong Hóa, muốn phát triển khía cạnh trào phúng, hầu như chưa có mặt trên báo chí Việt Nam lúc bấy giờ, nên ban đầu, ông vẽ nhiều hơn viết; chủ trương này rõ nhất trong những năm 1932-1934.

Nguồn gốc gia đình

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Laurent Barisy (1769-1802)

Laurent-André-Estiennet-Marie Barisy, là một người phiêu lưu mạo hiểm có đời sống thăng trầm như một nhân vật tiểu thuyết kiếm hiệp. Trong đoạn đời ngắn ngủi ở Nam Hà, từ 1793 đến 1802, khi qua đời, Barisy đã giúp vua Gia Long rất nhiều trong việc giao thương với nước ngoài: bán gạo và các sản phẩm để mua vũ khí. Trước đây, người ta không biết gì về nguồn gốc Barisy hay Barizy. Alexis Faure cho biết ông đã dò kỹ các sổ ghi quân viễn chinh ở Ấn Độ và Ile de France, và thủy thủ đoàn của những chiến hạm hoạt động trong vùng Ấn Độ Dương nhưng vô hiệu, không tìm thấy tên Laurent Barisy. Cosserat cũng không thấy chỗ nào ghi tên Barisy trước 1798, khi tầu Armide do Barisy điều khiển bị tầu Anh Non-Such bắt. Nhưng từ khi André Salles tìm được một số thư từ và giấy tờ của gia đình Barisy ở Groix, rồi Cosserat biên tập, in trong bài Documents Salles, Laurent Barisy, BAVH, 1939, III, sau khi Salles qua đời, thì một số chi tiết hộ tịch về Barisy được rõ ràng hơn.

Phan Khôi (1887-1959)

Thu, 19 Dec 1996 00:00:00 +0100

(1887-1959)

I ● Sự chôn vùi Phan Khôi

Sau Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Trần Trọng Kim, từ thập niên 1930 Phan Khôi tiếp tục xây dựng nền móng mới cho Việt học, bằng phương pháp độc đáo: phân tích, phê bình và phản biện, cổ võ phải viết lịch sử cho đúng, kể cả các chi tiết nhỏ. Phải viết tiếng Việt cho đúng từng câu, từng chữ, từng chữ cái, từng chấm, phẩy. Phải dùng từ Việt và từ Hán Việt cho thích hợp. Phải hiểu Khổng học cho đúng. Sự tìm hiểu nguồn gốc ngôn ngữ và triết học Tây phương đi từ Thánh Kinh. Nữ quyền bắt đầu với Võ Tắc Thiên. Phan Khôi luôn luôn tìm đến nguồn cội để giải thích vấn đề. Là một nhà báo, nhưng không phải nhà báo bình thường. Là một học giả, nhưng không phải học giả cổ điển chỉ biết nghiên cứu. Phan Khôi là khuôn mặt học giả phản biện duy nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX. Nhưng sự nghiệp văn học của Phan Khôi bị chôn vùi trong gần nửa thế kỷ¹.

Bé Ký, nỗi hoài nhớ niềm vui đã khuất

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Văn chương và hội họa là những nghệ thuật bắt nguồn bằng nét (dessin). Chữ viết khởi từ nét, ngay trong cách viết chữ nho, người ta đã muốn vẽ vũ trụ và con người qua ngôn ngữ. Cho nên, chúng ta không nói quá, khi cho rằng chính dessin mới là nguồn của văn chương và hội họa.

Các họa sĩ thường bắt đầu từ dessin rồi dựa vào dessin mới phóng ra các màu sắc khác nhau. Bé Ký dừng lại ở dessin. Dường như bà đã tìm thấy vùng đất Thánh và dứt khoát ở lại thiên đường nguồn cội của mình. Bà không lớn nữa. Có thể nói Bé Ký -như cái tên lựa chọn có ý tiên định của bà- đã lấy tuổi thơ làm quê hương, dừng lại ở thời điểm hàn vi, ngây thơ (naĩf) trong hội họa và trong đời. Bé Ký là hiện tượng không già, rất độc đáo trong hội họa Việt.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-4

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.4

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

IV- Phạm Quỳnh

và

Chính sách phục hồi chữ quốc ngữ của Pháp

Trương Vĩnh Ký Phạm Quỳnh

Cuốn sách Trương Vĩnh Ký nhà văn hoá của giáo sư Nguyễn Văn Trung, trong tiểu đoạn tựa đề: Giành lại Trương Vĩnh Ký về phiá Việt Nam, ông cho biết: ông viết sách này với mục đích sửa lại «lỗi lầm» trước 1975 ông đã từng phê phán Phạm Quỳnh và Trương Vĩnh Ký là «bán nước». Sau hai mươi năm nhìn lại, ông thấy chỉ có Phạm Quỳnh «bán nước», còn Trương Vĩnh Ký bị oan. Thậm chí ông còn nghĩ rằng người Pháp đã «kéo» Trương Vĩnh Ký, Phan Thanh Giản, kể cả vua Gia Long về phe họ, vậy nếu ta chống lại những người này, tức là ta «mắc mưu» thực dân!¹

Trường Mỹ Thuật Đông Dương Phần I

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

17- Trường Mỹ Thuật Đông Dương

Phần I: Những thành quả

NN số 198, Tết 1940, của Tô Ngọc Vân

Muốn hiểu tại sao trong khoảng thời gian rất ngắn từ 1932 đến 1940, văn học nghệ thuật của chúng ta đã phát triển mạnh mẽ, tạo ra một thời kỳ mà chúng tôi xin gọi là thời kỳ Ánh sáng ở Việt Nam, ta cần tìm hiểu sự kết hợp giữa hai nguồn sáng: Tự Lực văn đoàn và trường Mỹ thuật Đông dương.

Tóm tắt tình hình

Fri, 01 Jan 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Barisy tường thuật trận Chủ Sơn, Thị Nại, Phú Xuân và vua Gia Long vào Huế

Về những trận chiến lớn giữa Nguyễn Ánh và Tây Sơn, ngoài những điều ghi trong chính sử nhà Nguyễn, có rất ít tư liệu của các chứng nhân khác, vì lý do: giới giáo sĩ không tham dự còn tướng lãnh, binh sĩ không quen viết hồi ký, mà nếu viết cũng bị thất lạc, do sự bảo tồn di sản văn hoá của chúng ta rất kém. Vì vậy, ngoài Thực Lục, Liệt Truyện, những lá thư của Barisy có một giá trị riêng, bởi đó là cái nhìn của một người ngoại quốc. Tuy Barisy có thể thiên vị, vì là một bầy tôi trung thành, hết sức khâm phục vua Gia Long, nhưng lối trình bầy trận địa của anh rất sống động, chi tiết, cặn kẽ, cho ta thấy bối cảnh: hai bên đánh nhau như thế nào, với những vũ khí gì? Cung cách của vua Gia Long ở mặt trận ra sao?... Ngoài ra, Barisy còn kê khai con số chiến thuyền, khí giới, số quân hai bên, điều này Thực Lục thường không ghi rõ. Tất nhiên độ chính xác vẫn cần được kiểm chứng, nhưng trong chừng mực nào đó, thư Barisy góp phần không nhỏ vào việc tìm hiểu chiến tranh. Hiềm một nỗi, văn Barisy rất khó đọc, thường viết liền một hơi, không chấm, phẩy, chia động từ bừa bãi, chữ viết hoa tùy hứng, nên dịch không dễ dàng.

Cấu trúc cách ly trong Ngó Lời của Lê Ðạt

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Ở Sénégal, với mẩu gỗ mun, người ta có thể tạo ra trăm nghìn hình tượng nghệ thuật. Trong tranh thủy mạc, chỉ với vài nét, họa sĩ có thể phác cả vũ trụ càn khôn. Dường như đó là những bí quyết tiết kiệm của nghệ thuật nhà nghèo và là bửu bối của những ai đã từng chán ngấy xài sang: Xài sang chất liệu, xài sang thời gian, xài sang chữ nghĩa... Thơ Ðường, với những chữ tầm thường, số chữ giới hạn mà có thể tạo sinh những biến ảo vô hạn giữa cảnh và tình.

Vụ án Nam Phong

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tuy không chính thức có vụ án Nam Phong, nhưng sau khi Phạm Quỳnh và Nguyễn Bá Trác, chủ nhiệm và chủ bút Nam Phong bị xử tử năm 1945; tại miền Bắc, toàn bộ trước tác trên Nam Phong, được coi là tờ báo của thực dân do "trùm mật thám" Louis Marty điều khiển, bị khai trừ khỏi nền giáo dục và văn học. Tại miền Nam từ 1954 đến 1975, các nhà nghiên cứu như Thanh Lãng, Phạm Thế Ngũ... tuy có nhắc đến nguồn cội phát xuất Nam Phong, từ chính quyền thực dân, nhưng vẫn xác nhận giá trị Phạm Quỳnh và đưa Nam Phong vào chương trình giáo dục trung-đại học. Sự kết án Phạm Quỳnh của Nguyễn Văn Trung, chỉ là một hình thức phản phê bình, chống lại quan điểm Thanh Lãng và Phạm Thế Ngũ, nhưng không đủ bằng chứng thuyết phục.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-5 Huỳnh Tịnh Của và Gia Định Báo

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.5

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

V- Huỳnh Tịnh Của và Gia Định Báo

Tượng Huỳnh Tịnh Của (1830-1908)

Như chúng ta đã biết, Thống đốc de la Grandière quyết định việc sử dụng chữ quốc ngữ ở Nam Kỳ bằng hai động tác quan trọng:

Thành lập các trường tiểu học dạy quốc ngữ ở Nam kỳ từ ngày 16-7-1864.
Phát hành Gia Định Báo, tờ báo quốc ngữ đầu tiên, ngày 15-4-1865.

Trường Mỹ Thuật Đông Dương Phần II

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

17- Trường Mỹ Thuật Đông Dương

Phần II: Victor Tardieu, ân nhân của Việt Nam

Victor Tardieu

Về lịch sử chính thức của trường Mỹ thuật Đông dương, họa sĩ Quang Phòng (1925-2013)¹ đã viết đúng đắn và đầy đủ trong cuốn Mỹ thuật Việt Nam hiện đại, Nxb Mỹ thuật Hà Nội, 1996.

Victor Tadieu sinh ngày 30- 4-1870 tại Lyon (Pháp), học trường Mỹ thuật Lyon một năm rồi lên Paris học tiếp (1889-1891) cùng thầy với Rouault và Matisse*.* Từ 1892, ông bắt đầu gửi tranh dự các cuộc triển lãm. Năm 1920, ông trúng giải Đông dương, được hưởng một chuyến đi Đông dương. Ngày 5-1-1921, ông đáp tầu ở Marseille, đi Hà Nội, dự trù ở 6 tháng, nhưng sẽ ở lại 16 năm cho đến khi qua đời. Từ 1922 đến 1924, Victor Tardieu thực hiện bức bích họa sơn dầu lớn, trang trí giảng đường trường Đại học Đông dương; Quang Phòng viết:

Lý do đến Nam Hà

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Philippe Vannier Nguyễn Văn Chấn (1762-1842)

Philippe Vannier Nguyễn Văn Chấn và Jean-Baptiste Chaigneau Nguyễn Văn Thắng là hai nhân vật đã ở lại Việt Nam lâu nhất, tới đầu đời Minh Mạng.

Về tiểu sử Vannier, André Salles, tìm thấy những chi tiết sau đây:

Philippe Vannier sinh ngày 6/2/1762, ở Locmariaquer (Morbihan, Bretagne), con của François Vannier và Vincente Joannis. Ngày 12/11/1811 Vannier cưới cô Nguyễn Thị Sen (1791-1878), gia đình công giáo ở Phường Đúc (hay Thợ Đúc) gần Huế, do giám mục Véren (Labartette) làm lễ. Có 7 con, 5 người sinh tại Huế¹. Philippe Vannier mất ngày 6/6/1842 và bà Nguyễn Thị Sen mất ngày 6/4/1878 tại Lorient. Khi phái đoàn Phan Thanh Giản sang Pháp, bà Nguyễn Thị Sen lên Paris yết kiến và dự lễ mừng sinh nhật vua Tự Đức².

Từ tình Epphen, nỗi nhớ thương không còn như xưa

Tue, 01 Jan 1991 00:00:00 +0100

Lê Ðạt trong tập Ngó Lời có bài May Sau

Ðôi câu thơ may
Vướng gấu áo em
Hồn cỏ may lưu lạc
Rệ ngày mây kiếp bạc tóc lau lay

Bài thơ buồn, thật buồn, vậy mà vẫn lóe lên những tia vui, nhờ một chữ may gieo hi vọng: Chữ may ấy, trượt nghĩa từ một may khác, i ngắn, chữ mai. Và mai sau lại dẫn đến dù có bao giờ, đến ba trăm năm sau, đến những niềm hi vọng không tên, đến những điểm hẹn và người hẹn trong tương lai, trong vô thức của lòng mong, nỗi nhớ. Từ Tình Epphen nằm trong vô thức ấy như nỗi u hoài ngủ quên trong rừng mộng, bất ngờ tỉnh giấc khi nhà thơ tiếp xúc với xương thịt của một thành phố lạ, với những thùy lệ của lá, những úa vàng của tuổi tác, với mầu lưu ly trong biển biếc Ðịa Trung, thì những cảm xúc thức dậy từ và bỗng ngộ tình biến thành từ tình giáng sinh gửi cho những điểm hẹn: Hẹn với cây, hẹn với lá, hẹn với métro, với quá khứ... hẹn với biển, hẹn với người xưa, với hoa, với tháp, hẹn với hẹn hò, với chia biệt, hẹn với kiếp này và với cả kiếp sau.

Nguyễn Mạnh Tường (1909-1997)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

(1909-1997)

Ngày 30/10/1956, Nguyễn Mạnh Tường diễn thuyết 6 tiếng trước Mặt Trận Tổ Quốc tại Hà Nội -3 giờ buổi sáng, 3 giờ buổi chiều- về những sai lầm trong Cải Cách Ruộng Đất. Trường Chinh, Xuân Thủy và Dương Bạch Mai yêu cầu ông viết lại nội dung cuộc nói chuyện ứng khẩu thành văn bản. Ông viết lại với tựa đề: "Qua những sai lầm trong Cải Cách Ruộng Đất, xây dựng quan điểm lãnh đạo"**, đánh máy làm hai bản, trao cho Trường Chinh và Xuân Thủy, chỉ giữ lại bản nháp viết tay. Bài chính luận sâu sắc, chủ đích phân tích những sai lầm của chế độ, từ Cải Cách Ruộng Đất ở thôn quê, sang Cải Tạo Tư Sản, quản lý mậu dịch ở thị thành, chỉ ra nguồn cội của sai lầm: vì chế độ chính trị không dân chủ; và trình bày phương pháp sửa đổi: thực hiện những nguyên tắc của một nhà nước pháp quyền, trong một chế độ dân chủ.

C hương11 Trương Vĩnh Ký-6 Tác phẩm

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.6

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

VI- Tác phẩm

Vần đề văn bản Trương Vĩnh Ký

Ngày nay, nhờ Internet, tác phẩm của Trương Vĩnh Ký được truyền bá rộng rãi hơn trước, riêng Thư Viện điện tử của Hội Ái Hữu Petrus Trương Vĩnh Ký Úc châu (petruskyaus.net) lưu trữ gần đủ những cuốn sách chính của ông, vì vậy, việc nghiên cứu Trương Vĩnh Ký không còn nhiều trở ngại như trước.

Giới thiệu và cổ động Thơ Mới

Thu, 01 Apr 2021 00:00:00 +0200

18- Giới thiệu và cổ động Thơ mới

Phong Hóa nghĩ ra nhiều thứ lần đầu tiên áp dụng trên báo như các mục Dòng nước ngược, Những hạt đậu dọn, Bàn ngang, Tin văn vắn... sau này được người ta bắt chước, tạo những mục tương tự. Ngày Nay lần đầu tiên in bản nhạc, giới thiệu các nhạc phẩm tiên phong và đăng những bài biên khảo về âm nhạc của Nguyễn Xuân Khoát.

I. Chaigneau dưới thời Gia Long

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Jean-Baptiste Chaigneau Nguyễn Văn Thắng (1769-1832)

I. Chaigneau dưới thời Gia Long

Chaigneau là người được giới nghiên cứu Pháp trong tập san Đô Thành Hiếu Cổ (Bulletin des Amis du Vieux Huế, BAVH) dành cho những bài nghiên cứu tương đối nghiêm túc¹. André Salles, thanh tra thuộc địa về hưu, đã bỏ công sưu tầm tài liệu hộ tịch nhiều đời của các nhân vật chính trong số lính Pháp đến giúp Nguyễn Ánh. Bài Jean-Baptiste Chaigneau et sa famille được ông viết xong lúc còn sống, nên đầy đủ nhất, nhưng lại có những lời bình chủ quan, một chiều. Về Vannier, Barisy, ông mới tìm xong hồ sơ hộ tịch, sau được Cosserat biên tập, gọi là Documents Salles, in sau khi ông qua đời, khách quan hơn.

Une voix dans la nuit: Cải Cách Ruộng Đất và Cải Tạo Tư Sản

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Trong buổi nói chuyện trên RFI tháng 9/1995, trả lời câu hỏi: "Từ sự đoàn kết dân tộc thời toàn quốc kháng chiến 1946, đến thời kỳ phân hoá chia rẽ dân tộc chỉ có 10 năm. Tại sao?" Nguyễn Hữu Đang giải thích:

"Có thể hiểu việc đó như thế này: Ngay trong cương lĩnh của đảng Cộng Sản Đông Dương cũng ghi rõ là làm cách mạng để tiến tới Cách Mạng Xã Hội Chủ Nghĩa. Cho nên 10 năm sau, nhất định nước Việt Nam phải tiến lên Chủ Nghĩa Xã Hội và muốn tiến lên Chủ Nghĩa Xã Hội thì phải tiến hành Đấu Tranh Giai Cấp, phải xóa bỏ địa vị, quyền lợi của hai giai cấp bóc lột là giai cấp địa chủ và giai cấp tư sản. Trước kia đoàn kết Mặt Trận Giải Phóng Dân Tộc, giờ đây phải Đấu Tranh Giai Cấp để tiến tới Chủ Nghĩa Xã Hội. Trong Đấu Tranh Giai Cấp như thế thì quyết liệt lắm, có ảnh hưởng chủ nghĩa Stalin và chủ nghĩa Mao Trạch Đông là quá tả, rất ác liệt, (...) Chúng tôi chống, là chống cái chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Sự thâm nhập của chủ nghĩa Staline và chủ nghĩa Mao Trạch Đông đưa đến nhiều hiện tượng -nói là chuyên chính thì chưa đủ- phải nói là cực quyền toàn trị, nó gay gắt ghê lắm. Nó gay gắt ghê lắm! Ðảng Cộng Sản đã phạm sai lầm trong Cải Cách Ruộng Đất, rồi thì Chỉnh Huấn, Chấn Chỉnh Tổ Chức, Ðăng Ký Hộ Khẩu v.v... Tất cả những cái đó đều do những cái quá tả, từ phương Bắc nó xâm nhập vào, chứ không phải chờ đến bây giờ nó mới đem cái tả khuynh hữu trí vào nước Việt Nam. Cái thời mà cụ Hồ chưa về nước và ông Trần Phú làm tổng bí thư, thì làm cái cuộc gọi là Xô Viết Nghệ Tĩnh, đưa ra cái khẩu hiện rất quái gở tức là "Trí, phú, địa, hào đánh tận gốc, trốc tận rễ". Nó quá tả như thế thì còn làm sao giành được độc lập! Như thế là chia rẽ dân tộc".

C hương11 Trương Vĩnh Ký-7 Cuộc xâm lăng của Pháp dưới ngòi bút Trương Vĩnh Ký

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Chương 11.7

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

VII: Cuộc xâm lăng của Pháp dưới ngòi bút Trương Vĩnh Ký

Jean Bouchot, tác giả cuốn chân dung nổi tiếng về Trương Vĩnh Ký «Un savant et un patriote cochinchinois Petrus J.B. Trương Vĩnh Ký (1837-1898) (Một nhà bác học yêu nước người Nam kỳ: Trương Vĩnh Ký)¹, viết về công lao của Trương Vĩnh Ký, nhấn mạnh đến sự giảng dạy tiếng Pháp, viết sách sử địa để giáo dục thiếu niên và phục vụ những người Pháp đầu tiên đến cai trị Nam kỳ, qua thành quả vượt bực của những tác phẩm mà ông Trương là tác giả:

Khái Hưng xây dựng truyện ngắn hiện đại

Thu, 01 Apr 2021 00:00:00 +0200

19- Khái Hưng xây dựng truyện ngắn hiện đại

Tự Lực văn đoàn chủ trương đổi mới văn học. Nhưng tiến trình ấy đã diễn ra như thế nào? Ai trong văn đoàn là người chủ động? Khảo sát sự hình thành truyện ngắn và tiểu thuyết trên Phong Hóa Ngày Nay, chúng ta sẽ tìm được câu trả lời.

Có thể nói rằng: Phong Hóa là đất thực nghiệm, Ngày Nay là nơi dấn thân, và hệ thống truyện ngắn và tiểu thuyết của Tự Lực văn đoàn được dựng nên từ hai nền móng ấy.

Sứ bộ Roberts, 1803-1804

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Các sứ bộ Anh Pháp đến Việt Nam

Thế kỷ XVII, người Âu đã đến buôn bán ở Phố Hiến (Hưng Yên) ngoài Bắc, và Hội An là một hải cảng sầm uất, ở miền Trung; các chúa Trịnh Nguyễn cho phép người Bồ, Hoà Lan... mở thương điếm tại Phố Hiến, Hội An, tương đối dễ dàng. Nhưng từ khi Gia Long lên ngôi, Anh và Pháp nhiều lần đến xin thông thương, Gia Long và Minh Mạng đều dứt khoát từ chối. Tại sao? Chúng ta cần tìm hiểu chính sách này.

Une voix dans la nuit: Vấn Đề Trí Thức và Độc Tài Đảng Trị

Sat, 15 Oct 1988 00:00:00 +0100

Trong phần hai của tiểu thuyết Une voix dans la nuit, Nguyễn Mạnh Tường dùng hình thức đối thoại để mô tả cuộc chiến một mất một còn giữa người cộng sản và người trí thức, qua các cuộc nói chuyện tay đôi giữa Năng và Tổng Bí Thư; giữa Hiên và Đắc; giữa luật sư Mạn và bác sĩ Xuân. Người đọc tinh ý sẽ nhận ra Hiên và Mạn là hình ảnh Nguyễn Mạnh Tường, Đắc là Nguyễn Hữu Đang, người đến mời Nguyễn Mạnh Tường tham gia phong trào NVGP, và Xuân chính là bác sĩ Nguyễn Xuân Nguyên, người được chánh án Châu -Đặng Châu Tuệ- mời vào đảng Xã Hội cùng một lúc với Nguyễn Mạnh Tường. Tổng Bí Thư xuất hiện hai lần trong tiểu thuyết, lần đầu sau khi hoàn tất chiến dịch Cải Cách Ruộng Đất -trên thực tế, trước tháng 10/1956, Trường Chinh làm Tổng Bí Thư, từ tháng 10/1956 đến tháng 9/1960, Hồ Chí Minh làm Chủ Tịch kiêm Tổng Bí Thư- và lần thứ nhì, khi Đảng quyết định làm đám ma cho hai đảng Xã hội và Dân chủ¹ lúc đó Nguyễn Văn Linh làm Tổng Bí Thư.

C hương12

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Vua Minh Mạng (1820-1840)

Thời kỳ Minh Mạng trị vì cũng là giai đoạn thực dân bành trướng: hai cường quốc Anh, Pháp đã bắt đầu xâm chiếm các nước Á đông từ đầu thế kỷ XIX. Họ dùng đủ mọi thủ đoạn: xin buôn bán, xin một mảnh đất để mở thương điếm, xin cứu một giáo sĩ (đã được tha), hoặc xin tự do truyền giáo..., tất cả mọi lý do đều có thể dùng để thâm nhập vào nước ta, thậm chí cả sự hăm dọa sẽ đem quân trừng trị nếu những yêu cầu không được thoả mãn. Những việc này bắt đầu xẩy ra từ năm 1802, khi vua Gia Long lên ngôi, và nhà vua đã có những biện pháp đối đầu trong những năm trị vì (1802-1819). Vua Minh Mạng tiếp tục chặn đứng tham vọng ấy, bằng cách xây dựng một nhà nước hùng mạnh về mọi mặt, đặc biệt củng cố các vị trí phòng thủ trọng yếu, cải tổ quân đội, kiến tạo thành trì, khiến Việt Nam trở thành một nước lớn, không thể xâm phạm được.

Khái Hưng xây dựng tiểu thuyết hiện đại

Thu, 01 Apr 2021 00:00:00 +0200

20- Khái Hưng xây dựng tiểu thuyết hiện đại

Về tiểu thuyết, trước Hồn bướm mơ tiên, ngoài Bắc có Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách và trong Nam, năm 1932 đã có 18 tác phẩm của Hồ Biểu Chánh. Nhưng tiểu thuyết Hồ Biểu Chánh hầu như không có ảnh hưởng ra Bắc, vì người Bắc không thích đọc tiếng Nam, lấy cớ không hiểu, hoặc chê "thô thiển không phải văn chương" và thứ hai, Hồ Biểu Chánh chuyên viết lối hiện thực xã hội trong suốt hành trình dài hơn nửa thế kỷ tiểu thuyết của ông.

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Lời đầu và lời cuối cho một cuốn sách

Là người ngoại đạo đối với sử học, khi định viết cuốn sách này, những gì tôi biết về thời Gia Long không quá những điều đã học trong Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim, còn những kiến thức thu lượm được qua sự đọc về sau, cũng không xoá nổi cái án người Việt dành cho nhà vua qua công thức: "Gia Long cõng rắn cắn gà nhà".

Với nhà cách mạng Nguyễn Hữu Đang

Sun, 10 Sep 1995 00:00:00 +0200

**Nói chuyện với**

Tên tuổi Nguyễn Hữu Đang đã gắn liền với hai chữ tranh đấu: tranh đấu giành độc lập cho tổ quốc, tranh đấu cho tự do và dân chủ. Về hành trình dài và cam go này, nhà cách mạng lão thành sẽ dành riêng cho thính giả RFI hai chương trình đặc biệt. Chương trình hôm nay nói về ngày 2/9/1945, ngày lễ Độc Lập mà ông được chủ tịch Hồ Chí Minh giao trách nhiệm Trưởng Ban Tổ Chức. Trong chương trình chủ nhật tới 10/9/1995 ông Nguyễn Hữu Đang sẽ nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm.

C hương13 Vua Thiệu Trị

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Vua Thiệu Trị

Phần I

Giám mục Lefèbvre

«Sức đã không đủ giữ nước mà lại cứ làm điều tàn ác. Đã không cho người ngoại quốc vào buôn bán, lại đem làm tội những người đi giảng đạo, bởi thế cho nên nước Pháp và nước Y Pha Nho mới nhân cớ ấy mà đánh nước ta vậy».¹

Đó là lời buộc tội nhà Nguyễn đã gây ra cuộc chiến xâm lược của Pháp của sử gia Trần Trọng Kim. Những lời này được phổ biến từ năm 1920, trong Việt Nam Sử Lược, bộ sử quốc ngữ duy nhất được dùng làm sách giáo khoa cho tới thời hiện đại (ở miền Nam, tới năm 1975), đã in vào đầu óc nhiều thế hệ dấu ấn khó nhòa.

Tứ Ly và nghệ thuật trào phúng

Thu, 01 Apr 2021 00:00:00 +0200

21- Tứ Ly và nghệ thuật trào phúng

Nghệ thuật trào phúng khởi đầu trên Phong Hóa từ số 19 và 22 với hài kịch của Hoàng Tích Chu¹. Nhưng Hoàng Tích Chu mất sớm, người đứng lên tiếp tục là Tứ Ly (Hoàng Đạo) với loạt Tuồng cổ tân thời, thuần túy trào phúng, đăng trên Phong Hóa từ số 38 đến số 42.

Bẵng một thời gian, đến Phong Hóa số 124, trào phúng xuất hiện lại trên Phong Hóa, vẫn dưới ngòi bút Tứ Ly, nhưng lần này, dưới hình thức châm biếm có chủ đích, sức công phá mãnh liệt hơn, kéo dài đến Phong Hóa số 190, số cuối cùng.

Với nhà thơ Lê Đạt

Sat, 19 Jun 2004 00:00:00 +0200

Tháng giêng năm 1956, Giai Phẩm Mùa Xuân ra đời, mở đầu phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Nhưng thực sự phong trào đã manh nha trước đó, ở thời điểm nào? Do những đóng góp tích cực của những ai? Phong trào phát triển rất nhanh và đã đạt được những thành quả ra sao? Gần 50 năm trôi qua, đã đến lúc phải trả lại công bằng cho quá khứ, mở lại hồ sơ NVGP. Và lần đầu tiên, trên đài RFI, trong bảy chương trình, từ 8/5/2004 đến19/6/2004, thính giả trong và ngoài nước được nghe lịch sử của phong trào qua tiếng nói uy tín của nhà thơ Lê Ðạt, một trong những thành viên cột trụ đã xây dựng Giai Phẩm Mùa Xuân và Nhân Văn. Những chương trình phát thanh này, đã được ghi lại và in trên tạp chí Hợp Lưu, số 81, tháng 2 và 3/2005, tại Hoa Kỳ. Bản in này đã được nhà thơ Lê Đạt đọc lại và sửa chữa những sai lầm trên bản Hợp Lưu.

C hương13 Vua Thiệu Trị - Phần II

Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 +0100

Vua Thiệu Trị

Phần II

Trận Đà Nẵng 1847

Trận Đà Nẵng 15-4-1847, theo họa đồ của Pháp.

Ngày 15-4-1847, hai tầu chiến Pháp la Gloire và la Victorieuse, do Đại tá Edouard de Lapierre và Trung tá Charles Rigault de Genouilly điều khiển, tấn công tiêu diệt năm tầu chiến bọc đồng của hạm đội triều đình đậu trong vịnh Đà Nẵng, trong lúc vua Thiệu Trị còn đang ngần ngại chưa quyết định cho tự do giảng đạo, bởi nếu để giáo sĩ (Pháp) tự do vào giảng đạo, thì Anh cũng sẽ đòi quyền tự do đem nha phiến vào bán.

Ngày Nay phóng sự

Sat, 01 May 2021 00:00:00 +0200

22- Ngày Nay phóng sự

Thế Lữ - Trọng Lang - Thạch Lam

Sự ra đời của Ngày Nay

Ngày Nay được quyết định ra đời cuối năm 1934, khi Phong Hóa in tới số 130 (28-12-34), vì nhiều lý do:

Phong Hóa ở trong thời kỳ cực thịnh, với 2 vạn độc giả [dân số lúc đó 20 triệu người]¹, có đủ phương tiện tài chính để mở thêm một tờ báo mới, dưới hình thức mới: chiếu ông kính vào đời sống thực của người dân qua ngả phóng sự với hình ảnh đi kèm.

Với nhà thơ Hoàng Cầm

Thu, 08 Feb 2007 00:00:00 +0100

Những buổi nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm về đời văn của ông từ thời thơ ấu qua những giai đoạn cách mạng kháng chiến, thời kỳ NVGP, thời kỳ đổi mới đến ngày nay, được thu thanh nhiều lần qua điện thoại viễn liên Paris-Hà Nội và phát thanh trong nhiều dịp khác nhau trên đài RFI, lần đầu tiên ngày 14/1/96 và gần đây nhất, đầu năm 2007 khi Nguyễn Hữu Đang qua đời.

C hương14 Vua Tự Đức

Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 +0100

Vua Tự Đức

Phần 1

Chiêu bài “khai hóa” và “cứu đạo”

Vua Tự Đức lên ngôi ngày 10-11-1847, trị vì 36 năm (1847-1883), vương nghiệp dài nhất triều Nguyễn và cũng là giai đoạn Pháp đánh chiếm và hoàn tất cuộc chinh phục nước ta. Cuộc chiến ấy bắt đầu như thế nào? Nước Pháp mượn cớ gì để cất quân chinh phục Việt Nam? Đó là những điều chúng tôi muốn tìm hiểu trong chương này.

Ngày Nay tranh đấu

Sat, 01 May 2021 00:00:00 +0200

23- Ngày Nay tranh đấu

Hoàng Đạo và Nguyễn Gia Trí

Hoàng Đạo Nguyễn Gia Trí

Hoạt động của báo Ngày Nay liên hệ tới tình hình cai trị ở thuộc địa.

Phong Hóa ra đời năm 1932 và bị đóng cửa năm 1936, trong thời gian này nước ta ở dưới chế độ cai trị của hai toàn quyền Pierre Pasquier (1928-1934) và René Robin (1934-1936).

Toàn quyền Pasquier trách nhiệm việc chém đầu Nguyễn Thái Học và 12 liệt sĩ, triệt hạ Việt Nam Quốc Dân Đảng; đàn áp và tiêu diệt phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Với họa sĩ Trần Duy

Wed, 15 Jun 2005 00:00:00 +0200

Từ khi phong trào NVGP bị dập tắt đến ngày nay, họa sĩ Trần Duy, cựu thư ký tòa soạn báo Nhân Văn, không lên tiếng. Ở tuổi 88, ông nhìn lại đời mình, và chúng tôi thành thực cảm ơn ông đã có nhã ý dành cho thính giả RFI nghe những phát biểu đầu tiên của ông sau nửa thế kỷ im lặng. Những phát biểu của ông sẽ soi sáng thêm một số vấn đề nữa về báo Nhân Văn, và như thế chúng ta tạm coi là đã có một hồ sơ tương đối đầy đủ về hành trình NVGP qua tiếng nói của những người trong cuộc.

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

III – Chúa Hiền cho phép tự do giảng đạo

Vai trò của Lữ Y Đoan

Xin sơ lược nhắc lại một số sự kiện đã nói đến trong kỳ trước: Hai linh mục Mahot và Vachet tháp tùng Giám mục Tông toà Lambert de la Motte, tức Bérithe trong chuyến đi Đàng Trong lần thứ nhất (1671-1672). Tới Lâm Tuyền, Giám mục để Mahot ở lại quản trị vùng họ đạo Lâm Tuyền, Nha Trang, Nha Phu, đó cơ sở đầu tiên của Giám mục tại Đàng Trong. Tại Công Đồng Hội An 1672, Giám mục phong cho linh mục Guyart [được gửi vào Đàng Trong từ trước] làm Tổng đại diện Đàng Trong. Guyart qua đời ngày 24-5-1673, tại Bau-nghe [Bầu Nghệ] Quảng Ngãi, nhưng cái chết đầy nghi vấn của ông hầu như không được ai nhắc tới, trừ vài dòng tường thuật của Vachet.

Nhà Ánh Sáng

Sat, 01 May 2021 00:00:00 +0200

24- Nhà Ánh Sáng

Hội Ánh Sáng được thành lập theo nghị định số 4851-A ra ngày 14-10-1937 của Thống Sứ Châtel¹, dưới thời Toàn quyền Brévié.

Sự hình thành đã trải qua một thời kỳ xây dựng khá dài từ 1933 đến 1937.

Dự định cải thiện đời sống bùn lầy nước đọng của dân quê, đã có trong một số bài viết trên Phong Hóa, sau Hoàng Đạo mở rộng, đào sâu, trong loạt bài Bùn lầy nước đọng trên Ngày Nay², tố cáo chính sách cai trị sai lầm ở thôn quê và đề nghị sửa đổi, rồi in thành sách; nhưng sách vừa ra đã bị chính quyền thuộc địa tịch thu, như ta đã thấy trong chương trước.

Thư mục

Wed, 25 Oct 2006 00:00:00 +0200

**THƯ MỤC**

A.N. Những cuộc họp Văn hoá, văn nghệ ở Việt Bắc đầu tháng Tám, Văn Nghệ số 25, tháng 8/1950, in lại trong Sưu tập Văn Nghệ 1948-1954, Hữu Nhuận, Tập 3, Hội Nhà Văn.

Bàng Sĩ Nguyên Bọn Nhân Văn Giai Phẩm Trước Toà Án Dư Luận, nxb Sự Thật, Hà Nội 1959, trang 120.

Bích Thuận Nhạc sĩ Văn Cao, tài năng và nhân cách, Thanh Niên 2005.

Các phong trào tranh đấu hiện đại

Sat, 01 May 2021 00:00:00 +0200

25- Các phong trào tranh đấu hiện đại

Muốn hiểu rõ con đường tranh đấu của Hoàng Đạo và Tự Lực văn đoàn, chúng ta cần phải nhìn lại:

Bối cảnh Việt Nam trong tranh đấu bí mật và bạo động.

Sự đàn áp của chính quyền thực dân.

Cuộc cách mạng bất bạo động đầu tiên ở Pháp và Việt Nam.

trước khi Tự Lực văn đoàn ra đời.

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê

Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc

Trang này đã đóng cửa, xin mời vào:

nhanvangiaipham.free.fr

Vấn đề thuộc địa

Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200

26- Hoàng Đạo: Vấn đề thuộc địa

Tình hình chính trị tại Pháp những thập niên đầu thế kỷ XX, không mấy vững chắc, thay đổi thủ tướng luôn, phần lớn do đảng Cấp Tiến (Radical) hay Xã hội Cấp tiến (Radical Socialiste) thay phiên nhau cầm quyền. Đảng Cấp tiến không chủ trương chiếm thuộc địa. Đảng Xã hội Cấp tiến đồng ý việc lấy thuộc địa và tìm cách chứng minh chính sách này "nhân đạo".

Chính trị và đảng phái

Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200

27- Hoàng Đạo: Chính trị và đảng phái

Loạt bài Chính trị và đảng phái được Hoàng Đạo viết và in trên Ngày Nay từ số 98 (20-2-38) đến số 114 (12-6-38), trong thời gian Nhất Linh lập đảng Hưng Việt. Vậy có thể hiểu rằng: vì phải tìm một đường lối cho đảng này, Hoàng Đạo đã nghiên cứu các chủ nghiã chính trị để lựa chọn một hướng đi, ông tin rằng: "Trong mớ tư tưởng mới, ta cần phải chọn lọc, cần phải quan sát cho tinh tường rồi lấy lẽ phải mà xét đoán mới mong tìm đến sự thực được".

Vấn đề cần lao

Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200

28- Hoàng Đạo: Vấn đề Cần lao

Qua loạt bài Chính trị và đảng phái kỳ trước, chúng ta đã thấy Hoàng Đạo phối hợp đường lối của đảng Xã Hội với chủ nghiã Tam Dân của Tôn Dật Tiên, để rút ra bốn nguyên tắc sau đây:

Dùng chủ nghiã Quốc gia của Tôn Dật Tiên để đoàn kết dân tộc, đánh đuổi đế quốc thực dân.
Theo chủ nghiã Xã hội, tranh đấu cho giới cần lao, chống lại thành phần thực dân tư bản.

Công dân giáo dục

Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200

29- Hoàng Đạo: Công dân giáo dục

Loạt bài Công dân giáo dục, in trên Ngày Nay, từ số 160 (6-5-39) đến số 196 (13-1-40), cả thảy 36 bài, viết về những đề tài sau đây:

Mấy lời nói đầu; Thế nào là một nước; Quyền sống của mỗi nước; Lòng yêu nước; Nước Nam; Quốc thể; Hiến pháp; Nhân quyền; Tự do cá nhân; Ý nghiã cuộc cách mệnh Pháp; Bản tuyên cáo Nhân Quyền và Dân Quyền; Lời bàn thêm về từng điều trong bản tuyên cáo; Tự do tư tưởng; Tự do ngôn luận; Tự do hội họp, tự do lập hội; Tự do chính trị; Tự do ở Đông Dương; Bình đẳng; Quyền hữu sản; Chính thể Đông Pháp (hai bài); Thuộc địa và xứ bảo hộ; Nam Kỳ (hai bài); Trung, Bắc Kỳ (ba bài); Cao Miên và Ai Lao; Thị xã; Làng xã (bốn bài). Nghiã vụ công dân (ba bài)¹.

Ngày Nay tiểu thuyết: Khái Hưng

Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200

30- Ngày Nay tiểu thuyết: Khái Hưng

Khái Hưng, đã khai phá truyện ngắn và tiểu thuyết trên Phong Hóa như chúng tôi đã trình bày, sang báo Ngày Nay, ông vẫn giữ vai trò chủ chốt cùng với Nhất Linh, nhưng có thêm các tác giả trẻ, nên văn chương trên Ngày Nay đa dạng hơn, bao phủ lên nhiều từng lớp xã hội, thôn quê, thị thành.

Phóng sự của Trọng Lang lật trái bộ mặt sa đọa của Hà thành. Hiện thực tả chân của Trần Tiêu đi sâu vào đời sống dân quê, của Nguyên Hồng chiếu vào những đứa trẻ bất hạnh. Tiểu thuyết luận đề về phụ nữ và gia đình của Khái Hưng, Nhất Linh, tố cáo bộ mặt thật của xã hội miền Bắc thời Pháp thuộc. Truyện ngắn của Thạch Lam khám phá đời sống nội tâm của con người. Tiểu thuyết, đơn thuần tiểu thuyết, tức là tiểu thuyết trong nghiã toàn diện, của Khái Hưng, Nhất Linh, đưa văn chương Việt Nam đạt tới các giá trị tư tưởng.

Ngày Nay tiểu thuyềt: Nhất Linh

Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200

30- Ngày Nay tiểu thuyết: Nhất Linh

Ba tác phẩm lớn của Nhất Linh: Lạnh lùng, Đôi bạn và Bướm trắng mang ba sắc thái hoàn toàn khác nhau, đều in trên Ngày Nay. Trước hết là tiểu thuyết Lạnh lùng.

Lạnh Lùng, NN số 16

Lạnh lùng

Lạnh lùng đăng trên Ngày Nay từ số 16 (12-7-36)¹ mở đầu cho giai đoạn mới của Tự Lực văn đoàn sau khi Phong Hóa bị đóng cửa, là tác phẩm quan trọng mang giá trị tiên phong: lần đầu tiên đời sống thể xác của người phụ nữ được đưa vào tiểu thuyết.

Ngày Nay truyện ngắn: Thạch Lam

Sun, 01 Aug 2021 00:00:00 +0200

32- Ngày Nay truyện ngắn: Thạch Lam

Thạch Lam, tài liệu Nguyễn Tường Giang

Thạch Lam là một trường hợp đặc biệt, chỉ với 32 năm sống (1910-1942), 10 năm cầm bút, để lại ba tập truyện ngắn, một tập tuỳ bút, và một tập tiểu luận, đều mỏng, nhưng phong cách sáng tác của ông đã ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều nhà văn Việt Nam.

Thạch Lam phụ trách việc đọc và chọn lựa giải Tự Lực văn đoàn, tìm tài năng mới. Ông còn viết lời hoặc bài giới thiệu những tác giả trẻ có tài, như Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân, Bùi Hiển, Hồ Dzếnh...

Giải thưởng và các nhà văn, nhà thơ cộng tác

Sun, 01 Aug 2021 00:00:00 +0200

33- Giải thưởng và các nhà văn, nhà thơ cộng tác

Phần I

Người ta thường dựa vào việc Phong Hóa Ngày Nay bút chiến với một số báo, để chỉ trích Tự Lực văn đoàn có óc bè phái, chỉ tâng bốc những người thuộc phe mình và chê bai những nhà văn nhà thơ ngoài nhóm. Nhưng đọc Phong Hóa Ngày Nay, sự thực không phải như thế. Việc bút chiến có gây ra một số điều đáng tiếc, nhưng không ảnh hưởng đến chủ trương quy tụ tài năng và khám phá những ngòi bút mới của Tự Lực văn đoàn; họ đã tập hợp được số lượng văn nghệ sĩ đáng kể, và khám phá ra lớp nhà văn trẻ, nhiều người thành danh nhờ Tự Lực văn đoàn.

Các nhà văn cộng tác: Thanh Tịnh và Đỗ Đức Thu

Sun, 01 Aug 2021 00:00:00 +0200

33- Nhà văn cộng tác với Phong Hóa Ngày Nay

Thanh Tịnh và Đỗ Đức Thu

Những người cộng tác với Phong Hóa Ngày Nay khá nhiều, chúng tôi xin chia làm hai loại:

Một số người chỉ viết một vài bài, nhưng có tính cách định mốc, như trường hợp Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, hoặc có giá trị tư liệu lịch sử như trường hợp Phan Bội Châu, Trần Huy Liệu, Phan Khôi.

Các nhà văn cộng tác: Nguyên Hồng, Trần Tiều, Bùi Hiền

Wed, 01 Sep 2021 00:00:00 +0200

33- Nhà văn cộng tác với Phong Hóa Ngày Nay

Nguyên Hồng - Trần Tiêu - Bùi Hiển

Từ năm 1934 trở đi, xuất hiện nhà xuất bản Tân Dân do Vũ Đình Long chủ trương, phát hành Tiểu thuyết thứ bảy, số đầu tiên ra ngày 2-6-1934, tại Hà Nội. Hai năm sau ông ra tiếp Ích Hữu (25-2-1936) và Phổ thông bán nguyệt san (1-12-1936), tạo thành một nhóm văn học quy tụ những tác giả: Nguyễn Công Hoan, Lê Văn Trương, Nguyễn Tuân, Thanh Châu, Ngọc Giao, Vũ Bằng, Vũ Trọng Phụng, Tô Hoài, Nam Cao...

Việt Nam Quốc Dân Đảng

Wed, 01 Sep 2021 00:00:00 +0200

34- Việt Nam Quốc Dân Đảng

Ngày mồng một Tết Canh Ngọ (30-1-1930) mật thám Pháp đến khám nhà Trần Khánh Giư lùng bắt C., Trưởng ban ám sát của Việt Nam Quốc Dân Đảng¹. C. mà Khái Hưng nhắc đến ở đây, chắc là Lê Hữu Cảnh, thành phần cốt yếu của VNQDĐ, Trưởng ban ám sát. Sau vụ khởi nghiã Yên Bái, các lãnh tụ chết cả, Lê Hữu Cảnh sẽ lên nắm quyền lãnh đạo, tổ chức lại đảng.

Con đường cách mạng

Fri, 01 Oct 2021 00:00:00 +0200

35- Con đường cách mạng

Trước khi tìm hiểu hoạt động cách mạng của Nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo, Nguyễn Gia Trí, ta cần nhìn qua tình hình chung của Việt Nam Quốc Dân Đảng, sau cuộc khởi nghiã Yên Bái. Việt Nam Quốc Dân Đảng gần như bị tiêu diệt năm 1930, những người sống sót, phải lui vào bóng tối hoặc chạy sang Tàu.

Theo Hoàng Văn Đào, người đầu tiên đứng ra tổ chức đảng ở hải ngoại là Nguyễn Thế Nghiệp [đã từng giữ chức phó chủ tịch Việt Nam Quốc Dân Đảng, bên cạnh Nguyễn Thái Học]. Nguyễn Thế Nghiệp bị bắt đầu năm 1929, cùng lúc với Nhượng Tống, sau vụ ám sát Bazin. Ông dùng kế thoát ra ngoài, thiết lập tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng ở Côn Minh từ cuối tháng 9 năm 1929, với danh xưng: "Việt Nam Quốc Dân Đảng Vân Nam Đệ Nhất Đạo"; đoạn ông cử người về báo cáo với đảng trưởng Nguyễn Thái Học, đự định đem quân từ Văn Nam về tiếp cứu Yên Bái trong ngày Tổng khởi nghiã, nhưng không kịp. Vân Nam Đệ Nhất Đạo hoạt động hữu hiện khiến Pháp, qua chính phủ Vân Nam, tìm cách đàn áp, Nguyễn Thế Nghiệp và các đảng viên phải lẩn trốn ở Mông Tự, Mường Là.

Những ngày sóng gió

Fri, 01 Oct 2021 00:00:00 +0200

36- Những ngày sóng gió

Từ tháng 9-1940, Tự Lực văn đoàn đi vào bão tố:

* Ngày Nay số cuối cùng 224, ra ngày 7-9-1940.

* Nhất Linh chạy sang Tàu (vào khoảng cuối tháng 9-1940) do người Nhật giúp đỡ.

* Khái Hưng sang Tàu tháng 4-1941, nhưng ít lâu sau, trở về Việt Nam.

* Từ tháng 7-1941, Đại Việt Dân Chính và một số đảng phái quốc gia khác bị truy lùng gắt gao.

Đời sống cách mạng Việt Nam ở Trung quốc

Mon, 01 Nov 2021 00:00:00 +0100

37- Đời sống cách mạng Việt Nam ở Trung quốc

Chúng ta có rất ít tài liệu tin được viết về đời sống của các nhà cách mạng sống bên Trung Hoa trong giai đoạn 1940-1945, như thể có một bức màn che đậy, hình như những người trong cuộc cả hai bên quốc cộng đều không muốn nói rõ tình hình.

Nghiêm Kế Tổ (cùng Vũ Hồng Khanh) là đảng viên kỳ cựu của Việt Nam Quốc Dân Đảng, trốn sang Tàu sau khởi nghiã Yên Bái, đến 1945 mới về nước. Ông viết cuốn Việt Nam máu lửa (Mai Lĩnh, 1954) về giai đoạn lịch sử 1945-1954, nhưng hầu như không nhắc đến thời kỳ 16 năm hoạt động ở Trung Hoa.

Hợp tác và đối đầu

Mon, 01 Nov 2021 00:00:00 +0100

38- Hợp tác và đối đầu

Trong chương Những ngày sóng gió, chúng tôi đã trình bày vấn đề: Ngày vua Bảo Đại thoái vị là 23-8-1945, nhưng bị đổi thành 30-8-1945.

Còn lại hai sự kiện quan trọng không kém, cần được tìm hiểu:

1- Ai là người chủ động việc đánh điện tín yêu cầu vua Bảo Đại thoái vị?

2- Tại sao có hai văn bản điện tín (yêu cầu vua thoái vị) khác nhau: bản in trên báo Cứu Quốc không giống với bản in trong hồi ký Con rồng Việt Nam của cựu hoàng Bảo Đại?

Khái Hưng, những ngày tháng cuối và các tác phẩm sau cùng

Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100

39- Khái Hưng, những ngày tháng cuối

những tác phẩm sau cùng

Phần I: Khái Hưng những ngày tháng cuối

Trong bao năm, tôi đã cố gắng tìm một tài liệu đáng tin cậy viết về cái chết của Khái Hưng. Bởi vì tôi chắc chắn rằng không dân tộc nào chịu để cho nhà văn vào bậc lớn nhất của mình, chìm trong cái chết vô danh, vô cớ.

Từ Hội nghị Đà Lạt đến cuộc lưu vong năm 1946

Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100

40- Từ Hội nghị Đà Lạt đến cuộc lưu vong 1946

Hội nghị Đà Lạt là cơ hội liên minh cuối cùng giữa hai bên quốc cộng, trước khi đổ vỡ, phân liệt. Sau đó, phần lớn các thành phần chính trị phe quốc gia phải trốn tránh, lưu vong, và họ sẽ bị gạch ra ngoài lịch sử chính thống như những kẻ đào tẩu. Trong chương này, chúng tôi cố gắng tìm lại hành trình của một số nhân vật tiêu biểu đã giữ những vai trò chủ yếu trên chính trường Việt Nam. Hành trình của họ ở hải ngoại, thường không được biết đến, hoặc biết một cách bôi nhọ, phỉ báng. Bài viết này sẽ chia làm ba phần:

Nhất Linh, ngày trở về

Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 +0100

41- Nhất Linh, ngày trở về

Trả lời Lại Nguyên Ân (*)

Paris ngày 1-10-2021

Anh Lại Nguyên Ân thân mến,

Tôi cũng ngần ngại khi viết những dòng này bởi vì tôi không thích tranh luận, những bài tôi đã viết, chỗ nào sai, bạn đọc chỉ, tôi sẵn sàng sửa lại, không có vấn đề gì. Hoặc cả những bài đã viết ngày trước, nay đọc lại thấy có chỗ không đúng, tôi cũng rút khỏi Internet.

Đính chính

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Sách "Vua Gia Long và người Pháp"

Trang 64, dòng 12, từ trên xuống : "Chưởng Tiền bảo". Xin sửa lại là: "Chưởng tiền Bảo".

Trang 139, dòng 10, từ dưới lên:

"... và đã báo cho Đức Thánh Cha [Bá Đa Lộc] biết". Xin sửa lại là:

".... và đã biết được Đức Cha và thấy tính chất thánh thiện của đạo ta".

Trang 207, dòng 12, từ trên xuống:

Khánh Trường (1948-2024)

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Khánh Trường tháng 5-1990 tại phòng tranh

Đôi dòng tiểu sử

Họa sĩ, nhà văn, nhà báo, Khánh Trường tên thật là Nguyễn Khánh Trường, sinh ngày 8-4-1948, tại xã Khánh Thọ, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam. Chính quán Nam Định. Qua đời ngày 29-12-2024 tại Fountain Valley, California, Hoa Kỳ.

Bút hiệu khác: Kim Thi, Nguyễn Thị Giáng Châu. Năm sinh đích thực là 1947, Khánh Trường chào đời khi cha mẹ chạy tản cư, không nhớ rõ ngày tháng, khi đi học, mới làm giấy khai sinh, ghi ngày 8-4-1948. Con ông Nguyễn Viết Hậu (1913-1986), họa sĩ, quê Nam Định và bà Hà Thị Chân (1920-1953) quê Lai Châu. Khánh Trường là anh cả của ba người em: Nguyễn Thị Minh Thi, Nguyễn Khánh Thọ (đã qua đời), Nguyễn Khánh Thịnh, hiện sống tại Đà Nẵng.

Thơ Bùi Chát

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Sau mười năm bỏ thơ làm xuất bản và vẽ tranh, Chúng ta đang trôi đ**i đâu? đánh dấu ngày trở lại với thơ của Bùi Chát.

Bài đầu tiên Heo, lợn & thơ, chẳng phải thơ mà là một tiểu luận thời thế về một xứ có hai miền với một con vật được gọi bằng hai tên lợn và heo; điểm này còn có thể gọi là sự biến đổi ngôn ngữ theo vùng miền, và cũng là một thủ pháp thi ca, bởi vì làm thơ chính là làm biến dạng ngôn ngữ.

Trương Vũ trong màu hoàng hôn

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Gần bốn mươi năm quen, chúng tôi chỉ gặp nhau mấy lần.

Biết anh vẽ tranh, nhưng tôi chưa được xem; người ở Mỹ, người ở Pháp, chân trời góc biển. Tiểu luận văn học của anh, tôi có đọc, xuân thu nhị kỳ, anh viết ít và đăng rải rác. Bốn bài: Lời bạt cho chủ đề yêu của tạp chí Hợp Lưu (2003), Giáo dục Việt Nam những vấn đề căn bản (2005),Tiếng sóng (2009), Vị trí của Sáng Tạo trong sự phát triển Văn học miền Nam sau 1954 (2014) là hình ảnh Trương Vũ như tôi đã biết: nhận định văn học tinh tế; nhà giáo tâm huyết; thiết tha trung thành trong tình bạn; có cái nhìn tổng thể về Sáng Tạo.

Mất tích như điều kiện sống của con người

Fri, 01 Mar 2024 00:00:00 +0100

(Lời bạt tiểu thuyết Ai của Đặng Thơ Thơ)

Ai là một câu hỏi trong tiếng Việt, được trả lời tức khắc trong tiếng Anh: Tôi (I), tiểu thuyết được cấu trúc như cuộc giao lưu ngôn ngữ, phong tục, toàn cầu, về vấn đề con người mất tích.

Ai là sự hoang mang của tuổi trẻ muốn trút bỏ tất cả những cố tật của một xã hội hình thành đã bao nhiêu nghìn năm, với những người cũ của quá khứ, kể cả người mẹ, nhất là người mẹ.

Những kỷ niệm thời trước

Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 +0100

Những kỷ niệm thời trước Văn Việt

Năm 2014, anh Nguyên Ngọc sang Pháp, đến thăm và rủ tôi viết cho Văn Việt, dĩ nhiên tôi nhận lời. Nhưng trước hay sau đó, anh Hoàng Hưng cũng đã gửi email và tôi cũng ưng thuận ngay. Đây là tờ báo mạng mà chúng tôi chờ đợi: dựng ở trong nước, in bài cả trong lẫn ngoài nước, không bè phái, không tiêu chuẩn, trừ sự đúng đắn và trung thực.

Dâm tà và hậu hiện đại

Thu, 01 Jun 2023 00:00:00 +0200

Hai bài viết mới đây của Đặng Thơ Thơ (Nữ Quyền - Điểm Mù trong Văn Chương Nguyễn Viện) và Trần Thị NgH(NÚP LÙM) trên Da màu làm tôi chợt tỉnh, sau cơn mơ dài lao mình vào biên khảo, quần thảo với sự ngụy biện của các thừa sai, học giả, và thực dân, đã độc quyền thao túng lịch sử cận đại Pháp-Việt, trong hơn một trăm năm nay.

Giáo sư Nguyễn Văn Trung qua đời

Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0200

Sáng nay, tôi nhận được hai thư, một của Linh, con út giáo sư Nguyễn Văn Trung báo tin cha đã qua đời lúc 21 giờ 20 ngày 19-10-2022 (tại Montréal, Canada). Đang bàng hoàng, thì nửa tiếng sau có thư của Hoàng Dũng, chủ biên Văn Việt.

Trong gần bốn mươi năm cầm bút viết phê bình và biên khảo, tôi vẫn coi ông là người thày thứ nhất, dù không học ông ngày nào. Không chỉ vì sự nghiệp văn học đồ sộ của ông, vì ông mở đường cho triết học và phê bình Việt Nam vào thời hiện đại, mà còn ở tinh thần tự do, phóng khoáng, chấp nhận những sự lên án, đôi khi hết sức thiển cận và đầy ác ý của đối phương, và lòng khoan dung, chừng mực, khi nhận định con người và các vấn đề.

Cung Tiến nói về Cung Tiến

Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200

Cung Tiến (1938-2022)¹ là một trong ba nhà soạn nhạc Avant-garde của Việt Nam trong thế kỷ XX, sau Nguyễn Thiên Đạo và Tôn Thất Tiết.

Sự nghiệp âm nhạc của Cung Tiến có thể chia làm hai thời kỳ:

Từ 1952 đến 1975, tạm gọi là thời kỳ cổ điển, sáng tác ca khúc theo truyền thống âm nhạc Tây phương, thế kỷ XVIII, XIX.

Từ 1976 trở đi, Cung Tiến bước vào thời kỳ hiện đại của âm nhạc thế kỷ XX, sử dụng làn điệu Việt Nam như một chất liệu để sáng tác cho một giọng, một đàn, hay một tổ khúc cho dàn nhạc và ban hợp xướng... đây là thời kỳ ông phát triển âm nhạc dân tộc với phương tiện hiện đại Tây phương, bắt đầu với nhạc khúc Hoàng Hạc Lâu (1976), để tiến tới những tổ khúc như Chinh phụ ngâm, Quan họ Bắc Ninh...

NHÀ PHÊ BÌNH THỤY KHUÊ: PHÊ BÌNH VĂN HỌC THẾ KỶ XX LÀ CUỐN SÁCH QUAN TRỌNG NHẤT TRONG ĐỜI TÔI

Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200

NHÀ PHÊ BÌNH THỤY KHUÊ: PHÊ BÌNH VĂN HỌC THẾ KỶ XX LÀ CUỐN SÁCH QUAN TRỌNG NHẤT TRONG ĐỜI TÔI

Diệu Thủy thực hiện

Phê bình văn học thế kỷ XX, cuốn sách đồ sộ sáu trăm trang của nhà phê bình Thụy Khuê, vừa được ấn hành. Công trình công phu và giàu tính khoa học này là một đóng góp quan trọng cho hoạt động nghiên cứu, sáng tác cũng như đọc tác phẩm văn chương ở Việt Nam.

Đi tìm sự thực lịch sử về vua Gia Long

Wed, 01 Jun 2022 00:00:00 +0200

Một ngày mùa xuân năm 2014, tôi lên khu La Tinh, vào hàng sách quen, xuống hầm tìm sách cũ, tình cờ thấy một bộ sách quý, nhưng có lẽ không ai để ý, và cũng không có người mua, nên họ bán son. Như kẻ bắt được vàng, tôi mua ngay. Đó là bộ sách đồ sộ: Histoire de la Mission de Cochinchine 1658-1823 (Lịch sử truyền giáo ở Nam Hà 1658-1823) gồm 4 cuốn, do linh mục Andrien Launay sưu tập những thư từ của các giáo sĩ đến truyền đạo ở nước ta (và một phần nhỏ về Miên, Lào), gửi về cho các vị lãnh đạo của họ trụ trì tại tu viện Macao, là chi nhánh của Hội Thừa Sai Roma, trong hai thế kỷ.

Nhất Linh, từ Cẩm Giàng tới Xóm Cầu Mới

Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200

Nhất Linh, từ Cẩm Giàng tới Xóm Cầu Mới

Tài liệu Nguyễn Tường Thiết

Hôm nay là ngày 17-6-2021.

Tôi vẫn nhớ, một lần trò chuyện với Nguyễn Tường Thiết qua điện thoại, không rõ năm nào, anh đã nói với tôi: Văn Hóa Ngày Nay số 1 ra ngày 17-6-1958, là ông cụ tôi chọn ngày giỗ Nguyễn Thái Học đấy. Tôi rất ngạc nhiên vì chưa hề chú ý đến chi tiết này và cũng không thấy ai nhắc tới trong những bài viết mà tôi đã đọc về Nhất Linh. Hôm ấy, anh Thiết đã cho tôi biết, không chỉ một thông tin, mà còn hơn nữa: một chi tiết lịch sử liên quan đến một tổ chức văn học cách mạng. Chi tiết này làm tôi phải suy nghĩ thêm về mối liên hệ giữa Tự Lực văn đoàn và Việt Nam Quốc Dân Đảng, mà từ trước đến nay, tôi chỉ coi như một kết hợp đảng phái có tính cách chiến lược trong một giai đoạn tranh đấu.

Kỷ niệm với Nguyễn Huy Thiệp

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

Làm việc phê bình tôi vẫn nhớ câu: mỗi nhà văn đều muốn chôn một nhà phê bình, hình như của Goethe, thường được Nguyễn Tuân nhắc lại.

Thiệp với tôi quen nhau rất sớm, ngay từ khi chưa muốn "chôn" tôi, anh đã nhận ra tôi, lúc đó tôi còn chưa "nổi tiếng", mà anh thì đã như sóng cồn, với Tướng về hưu, từ năm 87, 88. Bảo Ninh cũng vậy.

Marion Hennebert

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

Thiệp

Nguyen Huy Thiep est mort il y a quelques jours, et j’ose l’affirmer, c’est la voix d’un vrai humaniste qui s’est tue.

Ecrivain, il n’a eu de cesse de peindre la vie des gens, petits et grands, citadins ou campagnards, lettrés ou non. Sa plume, aussi acérée que tendre, n’a jamais tremblé dans sa dénonciation du régime politique, de la privation de liberté de penser, d’agir, de vivre… Interdit ou non selon les caprices des lois d’un pays devenu aussi anarchique que toujours totalitaire, Thiep n’a jamais dévié : sans trembler, il nous racontait sa réalité, la réalité. Avec des mots forts, justes, qui créaient pour nous des histoires inouïes…Pour Nicole Zand, journaliste au Monde, pour Jean Lacouture, il était sans conteste le plus grand écrivain vietnamien… un très grand écrivain tout simplement.

Thierry Leclère

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

La gloire posthume

La gloire posthume, dit-on, ne réchauffe pas les cercueils. C'est pourtant tout ce que l'on souhaite en France à Nguyễn Huy Thiệp, auteur majeur de la littérature vietnamienne, décédé le 20 mars dernier à Hanoï, sa ville de cœur.

Figure emblématique de la scène littéraire à l'époque du Dôi Moi, ce vent de libéralisation de la fin des années 80 qui a accompagné l'ouverture économique du Vietnam, Thiep ne s'est jamais défini comme un écrivain dissident. Il a été longtemps boudé par les autorités avant d'être reconnu -disons toléré- en haut lieu. Corrosif, avec son verbe aiguisé, empreint de doutes, de douleurs enfouies et, au final, bercé d'idéal humaniste, Thiep était un fin observateur de sa société, de son passé meurtri et de ses névroses. C'est le moment de lire, ou relire, ses nouvelles -le genre où il excellait- dont la plus connue "Un général à la retraite " (aux éditions de L'Aube, son précieux éditeur français) cinglait comme un coup de fouet les discours officiels sur la guerre et le pouvoir. On gardera le souvenir de ce petit homme, la mèche noire en bataille échouant comme une vague sur sa bouille ronde cuivrée, exquis et mordant à la fois - "La littérature? Un sale métier, un métier chiant je vous assure, ça vous fait du mal, ça vous tourmente… Mais c'est mon destin" . Et Thiep qui s'excusait , avec son sourire désarmant "de ne plus être poli, de ne plus plaire aux gens, depuis longtemps"!

Nguyễn Thị Hoàng

Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 +0100

Nguyễn Thị Hoàng sinh ngày 11-12-1939, tại Huế. Bút hiệu khác Hoàng Đông Phương. Nguyên quán: thôn Quảng Điền, xã Triệu Đại, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Cha là Nguyễn Văn Hoằng, công chức cao cấp trong bộ giáo dục. Học trung học đệ nhất cấp ở trường Đồng Khánh, Huế. Năm 1957 gia đình chuyển vào Nha Trang, học trường trung học Võ Tánh.

Tại đây, xẩy ra mối tình với nhà văn, nhà giáo Cung Giũ Nguyên (1909-2008) người dạy thêm Nguyễn Thị Hoàng về Pháp văn tại nhà, gây xôn xao dư luận. Gia đình kiện ông Nguyên tội dụ dỗ gái vị thành niên. Trước toà, người thiếu nữ đứng ra nhận trách nhiệm: không hề bị dụ dỗ, vị giáo sư được trắng án, nàng sinh con gái đặt tên Cung Giũ Nguyên Hoàng, do bà Nguyên nuôi vì bà không có con.

Những lá thư của họa sĩ Mai Thứ

Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100

(bấm vào hình để xem rõ hơn)

Lời mở đầu

Ngày nay, chúng ta thực tình muốn biết Chu Văn An đã viết gì trong những bản điều trần gửi nhà nước (vua) khiến ông được lưu danh muôn thủa.

Ngày nay, chúng ta đã có đủ khoảng cách thời gian, để nhìn lại lịch sử một cách trung thực và mục đích của tôi khi công bố những tài liệu dưới đây, là để cho mọi người biết tấm lòng của họa sĩ Mai Thứ đối với đất nước, dân tộc.

Túy Hồng

Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200

Một mình. Đi ngược dòng thời đại. Túy Hồng là một kiện tướng. Chưa từng biết sợ.

Nguyễn Thị Túy Hồng sinh ngày 12 tháng 10 năm 1938, tại thôn Chí Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, trong một gia đình nhiều con gái, ở căn nhà có vị trí rất đẹp đường Phan Châu Trinh, nhìn xuống dòng An Cựu.

Mất ngày 19-7-2020, tại tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ.

Hồ Trường An, giọng Nam, hồn Việt

Sat, 01 Feb 2020 00:00:00 +0100

Tháng 11 năm 2008, Hồ Trường An bị đứt mạch máu não, bị liệt nửa người, phải ngừng sáng tác nhưng ông vẫn tập đánh máy lại và tiếp tục viết biên khảo.

Tháng 11 năm 2019, Hồ Trường An bị nhiễm trùng phổi, phải nằm bệnh viện gần hai tháng. Đầu tháng giêng 2020, mới được về nhà, nhưng không còn sức để bình phục trở lại.

Cho đến những ngày cuối, Hồ Trường An vẫn thiết tha, không ngừng suy tư và bàn bạc về các tác giả trong văn học miền Nam và hải ngoại, ông vẫn mong một ngày đất nước sẽ thống nhất trong văn học và trong lòng người.

Phạm Duy và Văn Cao

Mon, 01 Jul 2019 00:00:00 +0200

(Nhân đọc bài Phạm Duy nhìn từ phía con trai của Văn Cao**)**

Quy Nhơn có bề dầy trọng đại của lịch sử.

Từ Sài Gòn, chúng tôi lấy máy bay ra Côn Đảo.

Chiếc máy bay nhỏ chở đầy hành khách, không một chỗ hở. Mọi người cười nói ồn ào, dường như quen nhau cả. Tôi để ý: hầu như không có người Nam, máy bay chở toàn người Bắc. Có lẽ đây là một đoàn du lịch có tổ chức, mà chúng tôi là hai người lạ duy nhất lạc vào, lại ăn mặc lôi thôi, không giống ai. Tôi đã chú ý đến đám này ngay từ lúc đứng xếp hàng ở Tân Sơn Nhất, vì ông già nhà tôi (kẻ hay than phiền nhất thế giới) lầu bầu rằng mình đến trước mà bị người đến sau lấn chỗ, lời qua tiếng lại với một người đàn ông cao lớn như Tây, áng chừng là trưởng đoàn; thế là ông Tây ta tay dứ nắm đấm định đánh: "Thằng già điên, liệu hồn, muốn chết hử?". Tôi vội vàng líu ríu xin lỗi, vì sợ ông lỡ tay đánh thật thì ông già nhà tôi ra ma ngay.

Quê hương ngày trở lại

Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

III. Nha Trang

Máy bay từ Sài Gòn ra Nha Trang đỗ tại phi trường Cam Ranh. Đường từ phi trường về Nha Trang là một xa lộ rất đẹp, không kém gì những đại lộ nổi danh trên thế giới mà tôi đã đi qua.

Thế giới trong bao của Tru Sa

Tue, 01 May 2018 00:00:00 +0200

Tru Sa sinh năm 1989¹ tại Hà Nội và sống tại Hà Nội. Bắt đầu viết văn từ năm 2010. Có bốn cuốn sách đã in: Hoá Trang (nxb Hội Nhà Văn, 2012) dưới tên Nguyễn Thanh Phong. Sách này bị tác giả cho là dở, bỏ, chỉ lấy lại hai truyện Đôi Cánh và Hoá Trang, đưa vào tập truyện thứ nhì Những Bình Minh vẫn ký tên Nguyễn Thanh Phong; sách chưa in, thì cuốn thứ ba, Ảo Giác Mù, viết năm 2014, ra mắt trước (nxb Hội Nhà Văn, 2016) với bút hiệu Tru Sa. Năm 2017, Những Bình Minh được nxb Hội Nhà Văn và Đông Tây phát hành và mấy tháng sau, tập Trăng Tang do nxb Hội Nhà Văn và Phương Nam in, dưới bút hiệu Tru Sa. Những truyện ngắn của Nguyễn Thanh Phong-Tru Sa đều đăng trên mạng Da Màu, từ cuối năm 2013 đến nay.

Dương Nghiễm Mậu: Tết này chưa chắc em về được...

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Tôi không biết viết điếu văn. Cũng không thích viết bài phúng giỗ.

Những lời này chỉ là một email dài ngoại lệ gửi anh, như mỗi mùng một Tết, sau khi nhận được email của anh, thường chỉ mấy dòng, như:

- Bao giờ TK về uống café?

Hoặc:

- Mậu truyện ư? Có thực chăng?

Khi tôi đặt tên truyện của anh là Mậu truyện.

Mấy chữ ngắn gọn này, thường khiến tôi vui cả buổi, niềm vui có khi kéo dài mấy ngày Tết. Và đã bao nhiêu Tết trôi qua, mỗi lần anh nhắc: Bao giờ vế uống café, tôi lại khất anh bằng câu thơ Nguyễn Bính: Tết này chưa chắc em về được...

Lời từ tạ hoạ sĩ Phạm Tăng

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Anh Phạm Tăng,

Trong gần một thế kỷ, ngoài gia đình, anh đã sống với hội họa, thi ca và cô đơn.

Sự cô đơn ở anh, cũng là yếu tố xây dựng và xác định nghệ thuật của anh, mang ba lớp áo: Nỗi cô đơn của người nghệ sĩ, mà Nguyễn Tuân gọi là «pháp trường trắng», là nỗi cô đơn của nhà văn trước trang giấy trắng mà chữ không đến; của họa sĩ, trước giá vẽ, mà đường nét mầu sắc không hiển hiện. Đó là sự cô đơn siêu hình của bất lực, mà nghệ sĩ nào cũng trải qua. Lớp cô đơn thứ nhì, ở anh, là sự cô đơn của người lưu vong trên đất khách, không tìm thấy ở đâu một chỗ trọ cho tâm hồn. Và lớp áo thứ ba, là sự cô đơn của con người trước cuộc sống và cái chết: ta, cô đơn khi gia đình đoàn tụ, cô đơn giữa chợ, giữa lễ hội tưng bừng, bởi ta sinh ra một mình và ta chết cũng một mình, không một người thân nào có thể chia sẻ. Ở anh, ở tác phẩm của anh là sự hội tụ của ba niềm cô đơn tuyệt đối đó.

Nho Phong trong tư thế giao thời

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Nhất Linh rất nghiêm khắc với tác phẩm của mình. Trong cuốn Viết và đọc tiểu thuyết ông đã phê bình không nhân nhượng Đoạn Tuyệt, tiểu thuyết nổi tiếng nhất của ông. Và dường như Nho Phong từ khi in lần đầu năm 1926, chưa bao giờ được ông cho tái bản.

Tái bản Nho Phong hôm nay, có trái ý Nhất Linh không?

Hẳn là có.

Nho Phong là cuốn tiểu thuyết đầu tiên, ký tên Nguyễn Tường Tam, tức là cuốn sách thử nghiệm của một người mới bước vào nghề, nói nôm na là cuốn sách nháp, cuốn sách tập viết, cuốn sách viết thử xem sao. Một cuốn sách như vậy, viết ra, đưa cho một người thân đọc trước, bảo hay, thì in, bảo dở, chắc bỏ.

Ph ạm Thị Hoài, Chuyện Lão Tượng Phật Di Lặc Và Nàng Nậm Mây

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Bạch Tuyết và Bẩy Chú Lùn của Jacob Grimm là chuyện nàng công chúa ngủ trong rừng. Pinocchio của Carlo Collodi là chuyện chú bé bằng gỗ. Hai nhân vật chính trong Chuyện Lão Tượng Phật Di Lặc Và Nàng Nậm Mây của Phạm Thị Hoài rất xa nhau mà cũng lại rất gần nhau vì cùng chung một biểu tượng: Biểu tượng của ngây thơ và trinh bạch trong tâm hồn: Nàng Nậm Mây là nậm rượu cổ, thuộc thế kỷ 16 và lão Di Lặc là tượng phật cười bằng gỗ xoan đực, cực quý.

Phố Xương Hà Nội

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Những người đã sống và đã xa Hà Nội, dù ở tuổi nào dường như cũng giữ ít nhất một hình ảnh Hà Nội trong tâm, khó định hình, khó mô tả, nhưng khi bất chợt tìm thấy lại nó ở đâu đều giật mình bồi hồi cảm động.

Nó đến với tôi, hôm nay, từ một phương trời rất xa, từ Sài Gòn, từ một người bạn văn tôi chưa hề gặp, anh gửi cho tôi mấy tấm ảnh chụp tranh Lê Văn Xương và hỏi: chị xem có viết được gì không? Viết làm sao được, nào tôi có biết Lê Văn Xương là ai và cả anh, người nhờ viết, tôi cũng chỉ biết chữ nghiã của anh, chứ chưa biết người. Cuộc đời nghệ sĩ trăm mặt, hoạ sĩ có thể sáng tác những bức tranh hoàn toàn khác nhau, nay tôi chỉ có trước mắt vài bức Văn Xương vẽ phố Hà Nội, làm sao tiêu biểu cho một đời họa, một tính họa. Chưa kể, không ai viết về những bức tranh mà mình chưa nhìn thấy tận mắt những đường nét mầu sắc, vết sơn sần sùi, hiện thân của da thịt, gân cốt, tâm hồn và họa tính của người vẽ.

Tiểu sử hoạ sĩ Phạm Tăng

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Tiểu sử hoạ sĩ Phạm Tăng

Hoạ sĩ Phạm Tăng sinh ngày 12/12/1924, tại Yên Mô, Ninh Bình và mất ngày 9/1/2017, tại Paris. Ngày sinh của ông, nhiều nơi ghi tháng 11/1925, theo giấy thông hành, nhưng giáo sư PKV cho biết, trên bản tử vi, ghi ông sinh hồi 22 giờ ngày 16/11/năm Giáp Tý (tức ngày 12/12/1924). Chúng tôi chọn ngày ghi trên số tử vi, bởi ngày này, do mẹ xác nhận, không thể sai; còn ngày Tây trên giấy tờ, khai sau, hoặc vì muốn rút tuổi, hay vì lý do gì khác, rất có thể sai lầm.

Trần Thiện Đạo, lần gặp cuối

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Sáng nay, trên đường từ Huế ra Quảng Bình thăm Động Thiên Đường, qua cầu Bến Hải, tôi nhận được điện thoại của Hoàng Dũng báo tin Trần Thiện Đạo đã qua đời.

Quen anh từ hơn ba mươi năm nay, nhà tôi cách nhà anh vài dẫy phố. Anh có một tủ sách quý, gần như đầy đủ những tác phẩm của Văn Học Miền Nam. Mỗi lần thiếu sách gì, tôi thường sang anh mượn. Bản nào anh có hai, anh cho tôi một. Nhờ anh có một collection đầy đủ sách của Hồ Biểu Chánh, Hồ Hữu Tường, Dương Nghiễm Mậu mà tôi đã viết được về ba nhà văn lớn này, chưa kể sưu tập báo Văn; ngoài ra, những sách triết học của Trần Thái Đỉnh, Trần Văn Toàn, Lê Tôn Nghiêm, anh đều có hai bản, anh cho tôi một. Anh có tật khi nào thấy sách quý, mua liền hai bản để phòng hờ!

Võ Thị Hảo, Chuông vọng cuối chiều

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Chuông vọng cuối chiều là tập truyện ngắn thứ hai của Võ Thị Hảo do nhà xuất bản Lao Động in cuối năm 1994, xác định một phong cách và một tiềm lực viết chín chắn, nặng hành trang tư tưởng.

Ở Võ Thị Hảo, người ta tìm thấy những giọt buồn, giọt vui, những kiếp gái, những quá khứ hẹp, những giống yếu, những thiên đường ma lanh, những đôi cánh rách lạc lõng, những con đường về vô cùng, những mặt đường chao chát nắng, những giấc trưa uể oải mơ màng của rừng thốt nốt, những lá cà phê mớt mải xanh, những đàn bướm vàng bỗng chốc trút cánh hóa sâu... Toàn những hình ảnh mới lạ, như những vì sao lấp lánh trong vũ trụ khổ đau và bất hạnh, những số phận thui chột của kẻ tật nguyền từ thủa sơ sinh, của những cô gái đẹp người, xấu mệnh.

Thụy Khuê trả lời Phỏng Vấn Hồ Trường An

Sat, 01 Apr 2017 00:00:00 +0200

Trước hết, tôi xin được giới thiệu chị Thụy Khuê, một nhà văn nữ nổi tiếng về biên khảo và phê bình. Tìm được cái hay, cái đẹp lẫn cái dở, cái ngụy tạo của văn hóa đó nhiều lúc làm chúng ta cảm thấy đau đầu. Vậy mà chị vẫn giữ sắc mặt tươi nhuận, giọng nói trong trẻo, âm sắc giống như giọng hát của Mai Hương, đẹp mà không đánh lưỡi sửa giọng kiểu cách.

Việt Luận phỏng vấn Thụy Khuê

Sat, 01 Apr 2017 00:00:00 +0200

Việt Luận phỏng vấn Thụy Khuê

về tác phẩm Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc

- VL: Bà có thể cho biết động lực nào đã thúc đẩy bà nghiên cứu về chủ đề này?

- TK: Động lực thì nhiều lắm, nhưng có lẽ động lực chính vẫn là những gì đến từ quá khứ xa, rất xa, từ thời trung học, khi tôi đọc những câu thơ của Trần Dần:

Phát biểu của Ban Giám khảo về Giải Nghiên cứu – Phê bình

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Phát biểu của Ban Giám khảo về Giải Nghiên cứu – Phê bình

Thưa các bạn,

Ban Giám khảo Giải Văn Việt lần thứ nhất về Nghiên cứu Phê bình gồm nhà nghiên cứu Hoàng Dũng, nhà thơ Hoàng Hưng, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân, nhà văn Nguyên Ngọc, và nhà nghiên cứu phê bình Phạm Xuân Nguyên đã nhất trí với 5/5 số phiếu trao:

Giải chính thức cho nhà phê bình Inrasara với loạt bài Hồ sơ biên bản so sánh**.**

THUY KHUE - SONG TU TRUONG

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Trả lời phỏng vấn Trần Vũ, xuân Bính Thân

Trần Vũ: Thụy Khuê cho xuất bản Nhân văn Giai phẩm và Vấn đề Nguyễn Ái Quốc năm 2012. Tổng tập nghiên cứu đồ sộ này cho thấy chị rất quan tâm đến chính trị, ít nhất trong văn học. Rồi bất ngờ là công trình Khảo sát Công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long ...duyệt lại nhiều quan niệm của sử sách cũ. Thụy Khuê đã đột ngột bước từ Văn học Việt Nam đương đại trong thế kỷ 20 sang lịch sử nhà Nguyễn thế kỷ 18. Chuyện gì đã xảy ra? Có phải chị cũng đã có những mùa Xuân như tướng de Gaulle viết trong Hồi ức Chiến tranh, tập 2 Giải thoát (Le Salut), trang 289: “Khi tuổi tác tràn lấp, thiên nhiên trở nên gần gũi. Mỗi năm, vào bốn mùa, ngần ấy những bài học, minh triết của thiên nhiên lại an ủi. Hát vang, vào mùa Xuân: Với những gì tôi đã có, tôi vẫn đang khởi đầu! Mọi thứ rõ ràng, ngay cả dưới những trận mưa đá; tươi trẻ, bao gộp cả những cây còi cọc; tươi đẹp, ngay cả trên những cánh đồng sỏi đá. Tình yêu làm dâng lên nhựa sống và niềm tin chắc chắn rạng ngời mạnh mẽ, giống như mọi thứ không bao giờ chấm dứt.”

Trả lời phỏng vấn Hà Thủy Nguyên, Văn Việt

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Trả lời phỏng vấn Hà Thủy Nguyên, Văn Việt

1. Là một người sống ở nước ngoài tự học, tự nghiên cứu văn học VN, bà đã trở thành một nhà nghiên cứu, phê bình văn học có uy tín không chỉ với hải ngoại mà cả trong nước. Bà có thể chia sẻ với bạn đọc Văn Việt con đường đi tới thành công hiếm có như thế đối với một cây bút hải ngoại?

Bình Nguyên Lộc (1914-1987)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Bình Nguyên Lộc tên thật Tô Văn Tuấn, sinh ngày 7/3/1914 (giấy tờ ghi 1915) tại làng Tân Uyên, tổng Chánh Mỹ Trung, tỉnh Biên Hoà (nay thuộc huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai); mất ngày 7/3/1987 tại Rancho Cordova, Sacramento, California, Hoa Kỳ. Các bút hiệu khác: Phong Ngạn, Hồ Văn Huấn. Sinh trưởng trong một gia đình trung lưu, mười đời ở đất Tân Uyên, cha là Tô Phương Sâm làm nghề buôn gỗ, mẹ là Dương Thị Mão. Thuở nhỏ học chữ nho với thầy đồ, tiểu học ở trường làng; trung học (1928-1934) Pétrus Ký, Sài Gòn. Rời trường không bằng cấp. 1934, kết hôn với cô Dương Thị Thiệt, 1935, làm công chức ở kho bạc Thủ Dầu Một. 1936, đổi về Sài Gòn làm kế toán viên ở Tổng Nha Ngân Khố. Tháng tám 1945, bỏ việc, tham gia kháng chiến. 1946, hồi cư về Lái Thiêu và 1949 rời Lái Thiêu về hẳn Sài Gòn viết văn làm báo.

Giai phẩm mùa xuân và Sáng Tạo

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Sau mười năm (1932-1942) toả sáng của Tự Lực Văn Đoàn, văn học Việt Nam dường như lắng xuống, để chuẩn bị cuộc kháng chiến chống Pháp. Các chính đảng bắt đầu hoạt động tích cực hơn, nhà văn cũng chia đôi giới tuyến "quốc-cộng". Khái Hưng, Hoàng Đạo, tạm dừng bút để dấn thân tranh đấu, Nhất Linh trở thành nhà lãnh đạo chính trị.

Năm 1945, đảng Cộng Sản loại trừ được hầu như toàn bộ các lực lượng đối lập quốc gia và trốt-kít, hoàn thành cuộc cách mạng tháng Tám và lãnh đạo cuộc chiến chống Pháp. Nhà văn, bên này hay bên kia, đều trải một thời gian dài xuyên sa mạc, từ 1945 đến 1954. Mọi hoạt động văn học ngưng đọng trong 9 năm kháng chiến, trừ một số còn sáng tác ở Nam bộ, phần lớn đều trải qua những thăng trầm lịch sử: hoặc bôn ba hải ngoại, hoặc tản mát hoạt động trong kháng chiến, hoặc theo đuổi những lý tưởng chính trị quốc cộng khác nhau, hoặc đang chiến đấu, hoặc đã bị thủ tiêu, tử trận, hoặc bị thương tích thể xác cũng như tâm hồn.

Nguyên Sa (1932-1998)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Nguyên Sa tên thật là Trần Bích Lan, bút hiệu khác Hư Trúc, sinh ngày 1/3/1932 tại Hà Nội. Con ông Trần Văn Chi, một nhà kinh doanh lớn và bà Đoàn Thị Xuân. Gia đình gốc Huế, ông cố là Trần Trạm, thượng thư triều Tự Đức, đến đời ông nội mới ra Hà Nội lập nghiệp.

Thủa nhỏ học trường dòng Puginier. Khi chiến tranh Việt Pháp bùng nổ, theo gia đình tản cư ra Vân Đình (Hà Đông), học trường Văn Lang. Năm 1946, thình lình bị bắt tại Quảng Tái lúc 14 tuổi, bị đánh đập, tra tấn, bắt nhận tội "Việt gian, chiếu gương cho phi cơ Pháp oanh tạc Vân Đình", bị giải đi Chi Nê, Hoà Bình về cải hối thất Sơn Tây... Tám tháng sau được thả, lý do "bắt lầm". Nguyên vì cha kinh tài cho Việt Minh, sợ ông bỏ về thành, họ bắt con trai làm con tin. Sự kiện này gây chấn động tâm lý sâu đậm về "cái sợ", là kinh nghiệm sống đầu tiên của người con trai mười bốn tuổi, Nguyên Sa kể lại trong Hồi ký, trang 78-123.

Nguyễn Văn Trung

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Nguyễn Văn Trung sinh ngày 26/9/1930, là nhà giáo, nhà văn - triết Việt Nam, bút hiệu khác: Hoàng Thái Linh, Phan Mai. Sinh tại làng Thanh Hương, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, trong một gia đình công giáo đông con. Cha là Nguyễn Văn Tuynh, thầy thuốc Bắc và mẹ là bà Thiệu Thị Tốt. Thuở nhỏ học trường dòng Puginier ở Hà Nội. Khi chiến tranh Việt Pháp bùng nổ, tản cư về Hà Đông học ở chủng viện Hoàng Nguyên. Đến 1950, trở lại Hà Nội theo ban tú tài văn chương ở trường Chu Văn An. Năm 1951, đỗ tú tài I, được nhà dòng cấp học bổng du học ở Âu Châu. Đến Toulouse rồi sang Bỉ học đại học Louvain, đậu cử nhân triết học, theo ban tiến sĩ triết học phần I. Cuối năm 1955 về Sài gòn, dạy triết ở trường Chu văn An. 1956 kết hôn với cô Trần Thị Minh Chi. Từ 1957, dạy triết tại đại học Huế. 1961 trở lại đại học Louvain trình luận án tiến sĩ và lấy bằng Tiến sĩ triết học, về nước (1961) dạy triết và văn ở đại học Văn Khoa Sài gòn. Khoảng 63-64, dạy đại học công giáo Đà Lạt. Một thời gian sau, ông bị "đuổi" khỏi đại học công giáo vì ảnh hưởng "độc hại" của cuốn Ca tụng thân xác trên sinh viên. Sau 1975, ông ở lại Đại học Văn khoa, nhưng các giáo sư miền Nam cũ không được dạy ba môn Văn, Triết, Sử nữa, ông chuyển sang nghiên cứu. Năm 1993, sang định cư ở Montréal, Canada.

Sự ra đời của Sáng Tạo

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Trong vòng mười năm, từ 1945 đến 1954, những xu hướng đổi mới văn học nghệ thuật tạm thời lắng xuống, một phần vì chiến tranh, một phần vì chính sách văn hoá của Đảng Cộng Sản mà Tố Hữu là đại diện chính thức, chủ trương đề cao thơ mới. Những người có đầu óc cách tân dần dần bỏ cuộc: Nguyễn Xuân Sanh (Xuân Thu Nhã Tập) quay lại với thơ mới, Tô Ngọc Vân vẽ tranh tuyên truyền, Nguyễn Đình Thi làm thơ có vần, Văn Cao im lặng...

Thanh Tâm Tuyền (1936-2006)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Thanh Tâm Tuyền sinh ngày 13/3/1936, tại Vinh, tên thật là Dzư Văn Tâm, bút hiệu khác: Đỗ Thạch Liên.

Năm 1952 (16 tuổi), dạy học tại trường Minh Tân (Hà Đông) và đăng những truyện ngắn đầu tiên trên tuần báo Thanh Niên, Hà Nội.

1954, hoạt động trong Tổng hội sinh viên Hà Nội, cùng với Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sỹ, chủ trương nguyệt san Lửa Việt.

Tìm hiểu triết học Karl Marx của Trần Văn Toàn

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Trần Văn Toàn sinh ngày 7/11/1931 tại Phát Diệm, Kim Sơn, Ninh Bình. Mất ngày 13/9/2014, tại Lille (Pháp). Kết duyên với bà Nelly Avermate.

Học triết tại Đại học công giáo Louvin (Bỉ), năm 1954, xong cử nhân triết học. Đỗ tiến sĩ triết học năm 1960. (1960-1965) dạy triết học tại đại học Huế và thỉnh giảng tại đại học Sài Gòn, Đà Lạt. (1965-1973) dạy đại học công giáo Lovanium ở Kinshasa, Congo. (1973-1996) dạy đại học công giáo Lille (Pháp).

Trần Thái Đỉnh (1922-2005)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Trần Thái Đỉnh sinh ngày 14 /11/ 1922 tại Hưng Yên. Mất ngày 12/11/2005 tại Sài Gòn. Bút hiệu khác là Trần Hương Tử. Học trường đạo từ nhỏ, vào Tiểu chủng viện Trung Linh, Bùi Chu. Sau đó, được gửi theo học Đại chủng viện Saint Sulpice (Xuân Bích), Hà Nội. Trở lại Bùi Chu, học thần học tại Đại chủng viện Quần Phương. Thụ phong linh mục năm 1947. Được chỉ định dạy học tại Tiểu chủng viện ở Bùi Chu.

Trần Thái Đỉnh (1922-2005)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

II- Triết Học Hiện Sinh

(Giới thiệu cuốn Triết học hiện sinh của Trần Thái Đỉnh)

Ngay ở Pháp hiện nay cũng khó tìm được một cuốn sách viết về triết học Hiện Sinh vừa đầy đủ, vừa dễ hiểu như cuốn Triết học hiện sinh của Trần Thái Đỉnh, do nhà Thời Mới in năm 1967 tại Sài Gòn.

Võ Phiến, lúc đó là chủ nhà xuất bản Thời Mới, ghi lại: "Hai cuốn sách bán được nhanh nhất và nhiều nhất (thời ấy) là hai cuốn liên quan đến triết học tức là cuốn "Triết học hiện sinh" của Trần Thái Đỉnh và cuốn "Những trào lưu lớn của tư tưởng hiện đại, dịch của André Maurois" (Văn học miền Nam tổng quan, Nxb Văn Nghệ, 1986).

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 1

Những bước tiến của phê bình văn học trong thế kỷ XX

Thế kỷ XX là thế kỷ của ngữ học và phê bình. Với sự phát triển của ngữ học, phê bình thật sự đã có những bước tiến đáng kể. Người phê bình không chỉ còn giữa địa vị bình văn theo chủ quan cảm nhận mà còn tiến tới sự kiến giải và bình chú cấu trúc ngôn ngữ, tìm hiểu những ý nghiã, những biểu tượng nằm sau ngôn ngữ, tìm hiểu tác dụng của văn thơ trong xã hội và lịch sử, vv... Một mặt khác, văn học hiện đại đã tách rời khuôn khổ cổ điển, nghiã là kể một truyện có đầu có đuôi, mà bước vào những kết hợp hoàn toàn khác: truyện không có chuyện; pha trộn tưởng tượng và thực tế; đảo lộn trật tự thời gian; tìm đến cái phi thực và phi lý; đi vào địa hạt không tưởng... Đứng trước những tác phẩm như thế, phê bình cổ điển đành phải bó tay, một con đường khác mở ra: trong việc khảo sát văn bản, nhà phê bình không chỉ khám phá bản chất văn chương, tư tưởng chứa đựng trong tác phẩm mà còn phải dựng lại cả cái sườn cấu trúc văn chương tư tưởng của tác giả trong suốt hành trình sáng tác.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 2

Đôi hàng về tiến trình ngôn ngữ học

Tiền thân của Ngôn ngữ học (Linguistique) là Văn phạm (Grammaire) do người Hy Lạp khai trương và người Pháp tiếp nối.

Thế kỷ 17, các nhà tu dòng Dương thân (Janséniste) ở Port Royal¹ soạn hai cuốn sách cơ bản:

1- Grammaire générale et raisonnée (Văn phạm tổng quát và có suy luận)², tìm cách giải thích (kèm theo những kiến giải lịch sử) và cho thí dụ về sự thành lập một tiếng và cách xây dựng (construction) và ngữ điệu (tournure) của một câu.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 3

Thi học Aristote

Aristote sinh năm 384 trước Tây lịch¹ tại Stagire², miền nam Macédoine³ gần núi Athos. Mẹ: Phestias. Cha, Nicomaque, là bạn và thầy thuốc của vua Macédoine. Năm 367, Aristote rời Stagire đi Athènes. Từ 365 đến 347 ông là môn sinh của Platon tại Hàn Lâm Viện và trở thành học trò nổi tiếng nhất của Platon. Aristote có giọng nói nhỏ nhẹ, chân yếu và mắt nhỏ, luôn luôn ăn mặc kiểu cách, đeo vòng và cạo râu nhẵn nhụi.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 4

Phê bình văn học Nga

1- Trường phái Hình thức

Đến đầu thế kỷ XX, phê bình văn học vẫn còn dựa trên nền triết học duy sử, tức là khảo sát tiểu sử và tâm lý nhà văn, rồi dùng tác phẩm để chứng minh cho tiểu sử và tâm lý tác giả, đặt nhà văn vào những khung hiện thực, lãng mạn... có sẵn, với những kiến giải mơ hồ; ví dụ: tác giả này viết cuốn sách này trong một hoàn cảnh như thế nào và từ đó rút ra kết luận: tác phẩm "nói lên" những sự kiện này, biến cố kia trong đời sống của mình, cách phê bình Nguyễn Du và truyện Kiều trong rất nhiều tác giả của ta là như thế.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 6

Chương 10

Khuynh hướng phê bình bác ngữ học Đức

Ngay từ năm 1915, khuynh hướng phê bình bác ngữ học Đức đã quy tụ một số nhà nghiên cứu tên tuổi có kiến thức bách khoa, hoạt động trong lòng các đại học như: Frédéric Gundolf (1881-1931), Ernst-Robert Curtius (1886-1956), Erich Auerbach (1892-1957), Léo Spitzer (1887-1960). Đây là một trong những khuynh hướng nền tảng đầu tiên của nền phê bình hiện tại cùng với trường phái hình thức Nga và Bakhtine.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 11

Trường phái Đức

Léo Spitzer (1887-1960)

Léo Spitzer cùng với Ermst-Robert Curtius (1886-1956) và Erich Auerbach (1892-1956) được coi là ba nhà phê bình lớn nhất của Đức trong thế kỷ XX. Với kiến thức uyên bác về ngữ học, một phương pháp phê bình đặc biệt và một trước tác đồ sộ gồm 33 tác phẩm, 88 bài viết, năm thứ tiếng: Đức, Pháp, Anh, Ý, Tây Ban Nha, Spitzer được coi là người xây dựng nền móng phong cách học - stylistique hiện đại.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 12

Trường phái Đức

Erich Auerbach (1892-1957)

Erich Auerbach không đưa ra một phương pháp phê bình kiểu mẫu và cũng không viết lý thuyết văn học. Chỉ cần đọc những bài phê bình của ông thì sẽ hiểu cách ông làm việc như thế nào.

Đến gần cuối cuốn Mimésis¹, ông mới ngỏ mấy lời đại ý như sau: "Tôi chẳng bao giờ có ý định viết lịch sử văn học hiện thực Châu Âu. Làm như thế không những mình sẽ bị đống văn bản đồ sộ đè bẹp, mà còn rơi vào cuộc tranh luận vô ích về việc phân chia các thời kỳ văn học, phân chia các nhà văn theo khuynh hướng riêng, nhất là sẽ gặp những khó khăn trong việc định nghĩa khái niệm hiện thực. Một mặt khác để viết cho đầy đủ, tôi lại phải viết về những hiện tượng mà mình chỉ biết một cách hời hợt. Và để đáp ứng nhu cầu của đề tài, tôi sẽ phải đọc tất cả những phần mà kiến thức tôi thiếu, điều đó tôi cho là vô bổ: bởi chỉ vì cái chủ đề mà tôi chọn mà tôi phải đắm chìm trong một núi thông tin mà nhiều người đã biết hoặc họ có thể tìm thấy trong những sách tham khảo khác. Ngược lại, nếu tôi lấy một số những chủ đề đã có sẵn trong đầu mình, đem đối chiếu với một loạt văn bản quen thuộc và sống động mà mình đã nghiên cứu trong địa hạt bác ngữ học, thì việc này xem ra phong phú và có thể làm được. Bởi tôi tin chắc rằng, những chủ đề chính của lịch sử văn chương hiện thực bắt buộc phải nằm trong bất cứ văn bản hiện thực nào.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 13

Phê bình ý thức

Phê bình ý thức, phát xuất từ Thụy Sĩ, có thể coi như chiếc cầu nối giữa hai dòng phê bình lớn: dòng ngữ học, phát triển nửa đầu thế kỷ XX ở Nga và dòng ký hiệu học, phát triển nửa sau thế kỷ XX, ở Pháp. Nếu các nhà hình thức Nga chuyên chú vào việc khảo sát văn bản, gạt ra ngoài những yếu tố khác như lịch sử, xã hội, tác giả, và các nhà bác ngữ học Đức đưa ra một cái nhìn toàn bộ về văn học sử và văn chương Âu Châu, thì các nhà ý thức ở Genève, chú ý đến quan hệ nội tại giữa người đọc và người viết.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 14

Phê bình ý thức

Georges Poulet (1902-1991)

Georges Poulet sinh tại Chênée, thuộc tỉnh Liège, Bỉ, ngày 29/11/1902, và mất tại Bruxelles ngày 31/12/1991. Sau khi tốt nghiệp đại học Liège, ông giảng dạy tại nhiều đại học trên thế giới: Edimbourg, Baltimore (1952), Zurich (1956), Nice (1968). Georges Poulet coi Marcel Raymond như một người bạn, một người cha của trường phái ý thức. Khi được nhận chức giáo sư danh dự tại đại học Genève, trong thư viết cho Raymond, có câu: "Đúng là tôi thấy mình có liên hệ chặt chẽ với đại học Genève, vì đó là trường của anh, nhờ anh (...) mà một trường phái phê bình đã phát sinh tại đây, và có thể nói, mỗi ngày tôi đều cảm thấy mình hân hạnh và sung sướng đã có phần đóng góp". (Marcel Raymond - Georges Poulet, Correspondance (1950-1977), Corti, 1981).

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 15

Phê bình văn học Pháp

Jean Paul Sartre (1905-1980)

Tóm tắt lịch trình phê bình nửa đầu thế kỷ XX

Những khuynh hướng khác nhau trong phê bình văn học nửa đầu thế kỷ XX, gần như đã phát triển một cách độc lập. Những trường phái, phong cách, ít có điều kiện trao đổi hoặc phối hợp với nhau bởi sự giao lưu tư tưởng giữa các nhà phê bình chưa được phát triển vì hai lẽ: Đại chiến thứ nhất và Cách mạng tháng mười kéo dài hậu quả phân chia thế giới, lãnh địa. Việc dịch thuật chưa mở rộng kể cả ở những nước tiên phong như Pháp, Đức... Vì vậy, phê bình Nga và Đức hầu như không "biết" nhau. Thêm nữa, các thể chế độc tài Cộng sản và Đức Quốc Xã thống trị trên sự đàn áp tư tưởng, tác phẩm nghiên cứu của nhiều nhà phê bình bị vùi dập, bản thân nhà phê bình bị đe dọa. Để trốn tránh chế độ độc tài, một số nhà phê bình Nga và Đức phải chạy ra nước ngoài. Rồi đại chiến thứ nhì gây thêm đổ vỡ, tan nát, làm chựng việc giao lưu tư tưởng. Đó là những lý do khiến những khuynh hướng phê bình trong nửa đầu thế kỷ XX, tuy phong phú, nhưng không liên lạc mật thiết với nhau. Mỗi cá nhân, mỗi xu hướng làm việc riêng rẽ, ít có sự kết hợp tư tưởng một cách "toàn cầu" như hiện nay.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 16

Jean Paul Sartre: Qu'est-ce que la littérature - Văn chương là gì?

Trong cuốn L'imaginaire - Vùng tưởng tượng, Sartre dùng hiện tượng luận để phân tích trí tưởng tượng - l'imagination dẫn đến vùng tưởng tượng nói chung, giúp ta giải mã một số câu hỏi nền tảng của văn chương nghệ thuật, nói riêng: Thế nào là một hình ảnh (image)? Làm sao để có một hình ảnh? Khi nói: "Tôi có hình ảnh Pierre (trong đầu)", có nghiã là óc tôi đã trải qua bao nhiêu giai đoạn? Tóm lại, khi nói: Tôi có hình ảnh Pierre, thì chắc chắn Pierre là đối tượng trong ý thức hiện tại của tôi. Một khi ý thức này chưa thay đổi, tôi có thể tả được một khía cạnh của Pierre đang hiện ra trong óc (ví dụ: Pierre đứng hay ngồi, Pierre ở Paris hay Berlin...) nhưng tôi không tả được hình ảnh này đúng như nó hiện ra. Nói cách khác: Tôi thấy Pierre hiện ra trong óc, nhưng muốn mô tả Pierre như thế nào thì tôi chịu. Để xác định rõ đặc tính hình ảnh này, tôi phải vận dụng đến một hành động mới của ý thức: tức là tôi phải suy nghĩ. Có nghiã là tôi phải bỏ Pierre sang một bên để hướng về cái cách mà Pierre hiện ra trong óc. Động tác suy nghĩ này giúp tôi xác định: "Tôi có một hình ảnh". Vậy động thức suy nghĩ cấp cho ta cái bản chất của hình ảnh.

Võ Thị Hảo, Huyền ảo, độc tài và tội ác

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Sau hơn ba mươi năm kết thúc chiến tranh, những đề tài về chiến tranh dường như cũng biến mất trên văn đàn chính thống Việt Nam. Chúng đã đầu thai kiếp khác hoặc tìm cách trốn ra nước ngoài. Ngồi hong váy ướt, tập truyện mới nhất của Võ Thị Hảo hội đủ hai yếu tố: đầu thai kiếp khác mà vẫn phải chạy ra nước ngoài, tháng 7 năm 2012, tủ sách Thi Văn Hồng Lĩnh của Bùi Xuân Quang ở Paris, xuất bản.

Nguyễn Mộng Giác và người Bình Định

Sun, 01 Jul 2012 00:00:00 +0200

Võ Phiến có hai bài tùy bút viết về người Bình Định.

Bài thứ nhất tựa đề Anh Bình Định và bài thứ hai, Người Bình Định.

Bài thứ nhất (không ghi ngày) viết về sự "hấp dẫn" của "người anh" Bình Định với "người em" Phú Yên, qua câu ca dao:

"Anh về Bình Định chi lâu,

Chiều chiều em đứng hàng dâu ngó chừng".

Và ông tuyên bố chắc nịch: "Gái Phú Yên không tỏ ra đa tình với một ai khác, chỉ đa tình với trai Bình Định mà thôi".

Paris, người Việt và tranh Lê Tài Điển

Tue, 01 May 2012 00:00:00 +0200

Paris, người Việt và tranh Lê Tài Điển

Để tìm những ký hiệu ngôn ngữ gắn bó với con người, tôi thường hình dung những chữ phù hợp với phong cách nghệ thuật của một vài nghệ sĩ, ví dụ với Lê Thị Lựu là niềm âu yếm, dịu dàng; Vũ Cao Đàm là những mãnh liệt thầm kín; tranh Nguyễn Trung chứa đựng khát vọng dục tình... nhưng chưa bao giờ nghĩ đến một ký hiệu cho tranh Lê Tài Điển bởi hội họa của ông với tôi là bí mật, dù đã quen nhau rất lâu và cùng sống trên đất Pháp. Có một chữ gần ông nhất là ít: nói ít, viết ít, vẽ ít...

Phê bình văn học thế kỷ XX

Tue, 01 May 2012 00:00:00 +0200

Chương 5

Trường phái hình thức

Boris Tomachevski - Vladimir Propp

Trường phái hình thức Nga, như đã trình bày trong chương 4, gồm những nhà ngữ học đã tìm cách khai phá đường lối nghiên cứu văn chương theo phong cách khoa học, thuần túy dựa trên văn bản và gạt hẳn ra ngoài những yếu tố khác như tiểu sử, tâm lý, triết lý, v.v...

Bằng những phương pháp khác nhau, họ đã nghiên cứu cặn kẽ các thể loại văn học khác nhau: Về thơ có công trình nghiên cứu của Roman Jakobson, về truyện cổ tích, Vladimir Propp, về văn xuôi, Chklovski, Tomachevski, v.v...

Cuôc chiến Việt- Trung trong Xe lên xe xuống ,

Thu, 01 Mar 2012 00:00:00 +0100

hay Bản chúc thư trên đỉnh Tà Vần

Trong tiểu thuyết Người đi vắng, Nguyễn Bình Phương kể chuyện một đứa nhỏ mỗi lần nghe thấy tiếng rao của ông thiến lợn là nó hoảng sợ, hai chân chụm lại giấu chim, nhắm mắt tự hỏi: ai là người đẻ ra những ông thiến lợn? Một giọng ôn tồn bảo: khi người ta tìm ra mẹ của kẻ thù thì kẻ thù mất sức mạnh. Câu nói bí ẩn, dĩ nhiên thằng nhỏ chẳng hiểu gì, bởi đó là bí quyết tồn tại của nhà văn trong một xã hội niêm phong: muốn yên thân thì chớ có loay hoay điều tra ai là mẹ của những ông thiến lợn. Tìm đến cội rễ của ung thư, đào mả các đại trùng hiển nhiên là hiểm nguy có thể kề tính mệnh.

Vong

Wed, 01 Feb 2012 00:00:00 +0100

Vong bướm và Sự tích chúa Chổm

Hai tác phẩm mới nhất của Nguyễn Huy Thiệp

Chừng tám năm nay, từ sau khi tiểu thuyết Tuổi hai mươi yêu dấu bị cấm in trong nước¹, cùng với dư luận "tẩy chay, ruồng bỏ" của một số người "có thẩm quyền" xác định tác phẩm này là một "thất bại hoàn toàn", Nguyễn Huy Thiệp bèn viết vài cuốn tiểu thuyết ba xu để tặng bọn -chẳng ai hiểu cóc khô gì như lời thằng Khuê trong Tuổi hai mươi yêu dấu- mà theo ông, chỉ đáng đọc tiểu thuyết ba xu.

Hàn Mặc Tử (1912-1940)

Sun, 01 Jan 2012 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Hàn Mặc Tử tên thật Nguyễn Trọng Trí, là con ông Nguyễn Văn Toản và bà Nguyễn Thị Duy, sinh ngày 22/9/1912 tại Lệ Mỹ, Đồng Hới, trong một gia đình công giáo lâu đời, có 6 người con, bốn trai, hai gái (Nhân, Lễ, Nghiã, Trí, Tín và Hiếu). Cha làm thông phán phải thuyên chuyển dọc theo bờ biển Trung Việt từ Đồng Hới tới Quy Nhơn, khi ông đổi đến Sa Kỳ (1920), Trí và Tín (Nguyễn Bá Tín) mới vào trường tiểu học Quảng Ngãi.

Giới thiệu Viễn Khách của Hoa Thu Lê Huyền Linh

Sun, 25 Sep 2011 00:00:00 +0200

Khi viết về Hoàng Cầm trong chương trình Nhân Văn Giai Phẩm, tháng 3/2010, chúng tôi phạm một lầm lỗi là đã đặt nghi vấn về kịch thơ Viễn Khách: Hoa Thu, tác giả Viễn Khách, có phải là Hoàng Cầm không?

Cuối tháng 3/2011 chúng tôi nhận được lá thư đầu tiên của bà Đặng Thị Đức Hoan, đề ngày 22/3/2011 gửi từ Seattle, Hoa Kỳ. Bà cho biết đã đọc những dòng chúng tôi viết về Viễn Khách và minh định bà chính là Hoa Thu và nói rõ hoàn cảnh ra đời của Viễn Khách và tác giả Lê Huyền Linh.

Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Sep 2011 00:00:00 +0200

Chương 16

Nguyễn Mạnh Tường (1909-1997)

Tiểu thuyết Une voix dans la nuit - Tiếng vọng trong đêm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Aug 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Vụ án Nam Phong

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Aug 2011 00:00:00 +0200

Chương 16

Nguyễn Mạnh Tường (1909-1997)

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Sun, 01 May 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Con đường văn hoá.

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Phụ Lục

Văn bản Nguyễn Ái Quốc:

Ai là tác giả những bài ký tên Nguyễn Ái Quốc tại Pháp từ 1919 đến 1927?

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Trả lời phỏng vấn của Lê Quỳnh Mai

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

LÊ QUỲNH MAI: Xin Chị cho biết nguyên nhân nào đã mang Thụy Khuê đến với đài phát thanh RFI, và trở thành nhà phê bình văn học nổi tiếng tại hải ngoại?

THỤY KHUÊ: Tôi viết tiểu luận từ năm 1986, trên báo Tự Do, phát hành ở Bỉ. Từ tháng 11/1987, bắt đầu gửi bài đăng trên Văn Học (Cali), những bài đầu viết về Thế Giang, Nguyễn Mộng Giác, Võ Đình... còn non nớt lắm. Tháng 4/1988, vẫn trên Văn Học, có bài đầu tiên về Nhân Văn Giai Phẩm. Lúc ấy, chúng tôi giúp nhà xuất bản Văn Nghệ và báo Văn Học phát hành tại Pháp, vì vậy tôi quen với Bạch Thái Quốc, người trông nom hiệu sách Nhà Việt Nam (trực thuộc Hội Việt Kiều ở Paris).

Y Dịch Lê Đình Điểu

Sat, 01 Jan 2011 00:00:00 +0100

Mỗi Tết là một chuyển biến, là một lần đi. Mỗi người thân văn nghệ của tôi ra đi một cách khác nhau. Họ cũng không chết một cách "thông thường" như những người khác. Dường như với "người thường" một lần đi là vĩnh viễn, một đi không trở lại. Người văn nghệ đi nhưng vẫn còn một cái gì đó -ngoài thể xác- ở lại. Mỗi lần đọc bài thơ cũ xem bức tranh xưa là lại có "đối thoại", như thể người đi, kẻ ở chưa hề đoạn trở âm dương.

Cao Xuân Huy

Mon, 01 Nov 2010 00:00:00 +0100

Cao Xuân Huy có người cha đi kháng chiến, để lại vợ con trong thành. Rồi, 1954, ông ngoại bị đấu tố, người cậu cấp bách đem cháu, 7 tuổi, vào Nam. Mẹ ở lại Hà Nội đợi bố. Về, nhưng người cha kháng chiến, gốc tư sản, địa chủ, không thể "can thiệp" cho người mẹ khỏi diện "tự lực cánh sinh" (như đi "kinh tế mới"). Rồi họ chia nhau con cái: mẹ để lại con gái cho bố, vào Nam với con trai. Xa cách, mỗi người lập một gia đình khác, có các con khác. Huy được cậu và bà ngoại nuôi. Như một định mệnh, chuyện nhà Huy trùng hợp với chuyện đất nước, với truyền thuyết Sơn tinh Thủy tinh, với bao gia đình thời chia đôi Nam-Bắc.

Du Tử Lê

Mon, 01 Nov 2010 00:00:00 +0100

(LN

Ð): Nhân dịp nhà phê bình văn học Thụy Khuê cùng phu quân từ Paris du lịch miền Nam California, qua trung gian của nhà thơ Ðặng Hiền, chủ biên tạp chí Hợp Lưu hiện nay, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn bà, cho chương tình “Du Tử Lê và Bằng Hữu” thuộc hệ thống truyền hình SBTN.

epub: Myflare Mediafire

Bích Khê (1916-1946)

Mon, 01 Mar 2010 00:00:00 +0100

Bích Khê tên thật là Lê Quang Lương, sinh ngày 24/3/1916 tại quê ngoại, xã Phước Lộc, quận Sơn Tịnh, nhưng lớn lên tại quê nội thị xã Thu Xà, xã Nghiã Hoà. Hai nơi đều thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Mất ngày 17/1/ 1946, tại Thu Xà.

Là con út trong gia đình tám anh chị em (4 chị, 3 anh), cha là Lê Mai Khê một nhà nho mất sớm và mẹ là bà Phạm Thị Đoan. Thủa nhỏ Bích Khê học ở Thu Xà, rồi Đồng Hới và lên trung học vào trường dòng Pellerin Huế. Sau ra Hà Nội học tú tài, ban Triết. Năm 1934, Bích Khê bỏ học, cùng người bạn vào Phan Thiết mở trường tư, vừa dạy vừa sáng tác trong 2 năm (1934-1936). Mắc bệnh phổi từ 1935 (19 tuổi). Phải điều trị ở bệnh viện lao Pasquier, Huế, trong hơn một năm (1936-1937). 1938 trở lại Phan Thiết mở trường dạy học lần thứ nhì (1938-1939) và xuất bản tập thơ đầu tiên : Tinh huyết (1939) do Hàn Mặc Tử viết tựa.

Hữu Loan

Mon, 01 Mar 2010 00:00:00 +0100

Tìểu sử Hữu Loan

Nhà thơ Hữu Loan tên thật là Nguyễn Hữu Loan còn có tên khác là Nguyễn Văn Dao. Ông sinh ngày 12/4/1916, tại thôn Vân Hoàn, xã Nga Lĩnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hoá. Từ 1936 đến 1942, Hữu Loan đã tham gia các phong trào thanh niên chống Pháp. Ông đỗ tú tài năm 22 tuổi. Sau đó đi dạy học. Từ 1943 đến 1945, tham gia phong trào Việt Minh tại quê nhà, tham dự ủy ban lâm thời tỉnh Thanh Hoá.

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Feb 2010 00:00:00 +0100

Chương 12

Hoàng Cầm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Phân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Jan 2010 00:00:00 +0100

Tue, 01 Sep 2009 00:00:00 +0200

Trí thức và dân chủ tại Việt Nam trong thế kỷ XX, một truyền thống đấu tranh từ Phan Châu Trinh, Hoàng Đạo đến Nhân Văn Giai Phẩm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Võ Đình, thân xác như một chất liệu nghệ thuật

Tue, 01 Sep 2009 00:00:00 +0200

Trải vách quế gió vàng hiu hắt

epub: Myflare Mediafire

Huyền thoại TTKh và Hai sắc hoa ty gôn

Wed, 01 Apr 2009 00:00:00 +0200

Trong những bài thơ tác giả ẩn danh hoặc ký tên nhưng không biết rõ người ấy là ai, Hai sắc hoa ty gôn và TTKh là một huyền thoại lãng mạn đã gây mối trắc ẩn cho nhiều thế hệ yêu thơ.

Câu chuyện bắt đầu cách đây 70 năm, ngày 27/9/1937 trên tuần báo Tiểu Thuyết Thứ Bẩy, số 174 xuất bản tại Hà Nội, có đăng truyện ngắn Hoa ty gôn của Thanh Châu, nội dung kể lại mối tình tan vỡ của đôi trai gái ngày trước đã hò hẹn dưới giàn hoa ty gôn. Ít lâu sau, có người đàn bà trẻ, dáng dấp bé nhỏ, nét mắt u buồn, mang đến tòa soạn Tiểu Thuyết Thứ Bẩy một phong bì dán kín, gửi cho ông chủ bút, trong có bài thơ Hai sắc hoa ty gôn, ký tên TTKh. Bài thơ Hai sắc hoa ty gôn được đăng trên Tiểu Thuyết Thứ Bẩy số 179, ra ngày 30/10/1937, và sau đó còn ba bài nữa cũng ký tên TTKh được gửi bằng đường bưu điện đến tòa soạn :

Khái Hưng (1896-1947)

Sun, 01 Mar 2009 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Khái Hưng tên thật là Trần Khánh Giư, bút hiệu khác Nhị Linh, sinh năm 1896 tại làng Cổ Am, phủ Vĩnh Bảo, tỉnh Hải Dương. Con trai Tuần phủ Trần Thế Mỹ, và là anh ruột Trần Tiêu. Thuở nhỏ học chữ nho, rồi theo Tây học (lycée Albert Sarraut, có nơi ghi Paul Bert). Sau khi đậu tú tài Pháp, ban triết, Khái Hưng dậy ở tư thục Thăng Long, ở đây ông gặp Nhất Linh. Khái Hưng kết hôn với bà Lê Thị Hoà (con tổng đốc Lê Văn Đính) bút hiệu Nhã Khanh. Gia đình Khái Hưng không có con, Nhất Linh cho con trai là Nguyễn Tường Triệu làm con nuôi từ nhỏ: Trần Khánh Triệu.

Nhạc và họa trong thơ Bích Khê

Sun, 01 Feb 2009 00:00:00 +0100

Khi đọc thơ Bích Khê, chúng ta không thể đọc như một bài thơ cổ điển hoặc thơ mới, vì Bích Khê không làm thơ theo logique truyền thống, nghiã là thơ phải có mạch lạch có nghiã, mà nên đọc thơ ông như xem những bức tranh, khi ấn tượng, khi lập thể, khi siêu thực, khi trừu tượng... có thêm phần nhạc đệm.

Giao cảm giữa thơ và họa

Khó phân biệt được lúc nào ông dùng bút để viết, lúc nào ông vung cọ để vẽ, lúc nào ông vung đũa để đánh nhạc. Và cũng cần phân biệt nhạc trong thơ Bích Khê khác với nhạc trong thơ Hàn Mặc Tử : nhạc trong thơ Hàn là nhạc thầm trong mỗi chữ, nhạc trong thơ Bích Khê là nhạc nổi trong thanh âm lạ, âm bằng. Ở những bài thật hay, thơ Bích Khê là sự hoà âm giữa các điệu nhạc cổ, như điệu hoàng hoa, điệu mộng cầm, bằng những màu sắc tân kỳ của hội hoạ hiện đại :

Thi pháp Bích Khê

Sun, 01 Feb 2009 00:00:00 +0100

Bích Khê xuất hiện sau Hàn Mặc Tử vài năm, chịu ảnh hưởng ít nhiều của Hàn Mạc Tử, nhưng Bích Khê cũng đã tạo ra một thi pháp mới, khác hẳn những người cùng thời.

Bích Khê tên thật là Lê Quang Lương, sinh ngày 24/3/1916 tại xã Phước Lộc, quận Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi (quê ngoại), nhưng lớn lên tại quê nội thị xã Thu Xà, xã Nghiã Hoà, tỉnh Quảng Ngãi, và mất ngày 17/1/ 1946, tại Thu Xà.

Thơ Hàn Mặc Tử : Mật đắng, Máu cuồng và Hồn điên

Sun, 01 Feb 2009 00:00:00 +0100

Tập thơ Đau thương của Hàn Mặc Tử thể hiện hai vũ trụ : vũ trụ hạnh phúc trong Hương thơm và vũ trụ kinh hoàng trong Mật đắng, Máu cuồng và Hồn điên.

Hương thơm là chữ trên đường thơm hương, ngát mộng hạnh phúc của cuộc đời. Mật đắng, Máu cuồng và Hồn điên là thơ tình, tuyệt vọng, hoang loạn, gắn bó với khổ đau, đen, đục của cô đơn, kinh hoàng và cõi chết. Trong vũ trụ thứ hai này, phần lớn thơ Hàn gửi cho trăng, viết về trăng, trăng trở thành đề tài chính : Ngủ với trăng, Say trăng, Rượt trăng, Trăng tự tử, Chơi trên trăng, Một miệng trăng ...

Ảnh hưởng thơ Pháp trong Thơ Mới và thơ Bích Khê, Hàn Mặc Tử

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Trong giai đoạn hình thành và phát triển Thơ Mới thập niên 1930-1940, thơ của Hàn Mặc Tử và Bích Khê nổi bật lên tính chất lạ kỳ, huyền bí, khác hẳn thơ của những người cùng thời trong dòng Thơ Mới. Nhưng cả hai thiên tài này đã không được đánh giá đúng mức, bởi thơ họ quá lạ, vượt ngoài sự cảm nhận của người đọc và người phê bình thời ấy, phần đông vẫn còn nằm trong khuôn khổ văn chương lãng mạn.

Hàn Mặc Tử

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Hàn Mặc Tử là một trong những nhà thơ có tiểu sử đầy đủ nhất trong thi ca hiện đại Việt Nam. Người đầu tiên viết về Hàn Mặc Tử là Trần Thanh Mại với cuốn truyện ký Hàn Mạc Tử (nxb Võ Doãn Mại, Huế, 1942), tiếp đó Quách Tấn với cuốn hồi ký Đôi nét về Hàn Mặc Tử (nxb Quê Mẹ, Paris, 1988), và sau cùng Nguyễn Bá Tín với hai cuốn Hàn Mặc Tử, anh tôi (nxb Tin, Paris 1990) và Hàn Mặc Tử trong riêng tư (nxb Hội Nhà Văn, 1994). Đó là những tư liệu quý với những thông tin khá đầu đủ về cuộc đời tác giả và tác phẩm.

Hàn Mặc Tử trong Hương thơm, nguồn thơ hạnh phúc

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Thơ Hàn Mặc Tử đi từ trong sáng đến đau thương, bay lên thượng tầng của đớn đau chết chóc, cầu đấng linh thiêng cứu nạn, rồi sau cùng, trở lại trạng thái trong sáng nguyên sơ ban đầu như chưa bao giờ bợn gợn bởi những nỗi đau rã rời bệnh hoạn trần thế.

Trong hành trình ấy, Hàn đưa thi ca đi từ tuổi thơ đến tuổi dậy thì, thành niên với những say mê đắm đuối, rồi thơ mắc bạo bệnh và đi về cõi chết cùng Hàn. Nhưng ở những giây phút khắc nghiệt nhất, hoang loạn nhất, vẫn có hai Hàn, có hai thơ: một Hàn của mộng đẹp khi cơn đau lắng xuống và một Hàn của mộng dữ khi cơn đau dấy lên cực điểm. Một Hàn thổ huyết trong vũng máu và một Hàn trở lại bình an sau mỗi phong ba sóng bão. Hiền mộng và ác mộng, trong sáng đắm say và đau thương kinh hoàng gắn bó với nhau như hai mặt của một cuộc đời. Cũng là trăng, cùng trong khoảnh khắc, trăng của Hàn có những tâm độ cực kỳ khác nhau: trăng vừa là người yêu, là cõi mộng mà thoắt đấy, trăng đã trở thành yêu ma, thần chết.

Nói chuyện với nhà phê bình Vương Trí Nhàn

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Trong những năm gần đây, chúng tôi cố gắng đưa vấn đề Văn học miền Nam trở lại văn đàn, bởi có một nhu cầu đến từ những người thực sự yêu văn chương ở trong nước muốn tìm hiểu về những tác giả và tác phẩm đã bị chính thức loại trừ sau 30/4/1975.

Trong chiều hướng đó, hôm nay, chúng tôi xin giới thiệu cùng quý vị, tiếng nói của nhà phê bình và nghiên cứu Vương Trí Nhàn, một trong những nhà văn mền Bắc đã không ngừng tiếp cận với văn học miền Nam từ thời kỳ phân chia Nam Bắc đến ngày nay.

Tưởng tượng, hư ảo và vũ trụ luận mới trong thơ Hàn Mặc Tử

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Hàn Mặc Tử dùng tưởng tượng để tạo ra một thế giới hư ảo, nên việc đầu tiên khi khảo sát thơ Hàn là phải xác định thế nào là tưởng tượng (imagination) và hư ảo (imaginaire).

Những người làm thơ đều biết yếu tố chủ chốt trong thơ là hình ảnh (image). Khi nhà thơ tạo được một hình ảnh lạ, câu thơ tăng thêm giá trị. Thông thường người ta vẫn cho rằng: trí tưởng tượng (imagination) tạo nên hình ảnh (image). Gaston Bachelard, khi phân tâm vật chất, đã đưa ra một giải thích khác hẳn:

Nguyễn Bính : Mười hai bến nước

Sat, 27 Dec 2008 00:00:00 +0100

Xa xôi ai nhớ mà thương nhớ

Mà nhớ mà thương đến thế này

Hai câu thơ trong bài Giời mưa ở Huế dẫn chúng ta bước vào bầu trời nhớ của Nguyễn Bính, không gian bất tận bao trùm lên toàn bộ thơ Nguyễn Bính như màn sương tâm hồn vừa phủ vừa trụ vào cõi nhớ để tạo nên nghệ thuật thi ca.

Cõi nhớ Nguyễn Bính cũng lại khởi đi từ hồn thơ Tố Như. Nguyễn Du viết :

Nguyễn Bính, đời và thơ bạc mệnh

Sat, 20 Dec 2008 00:00:00 +0100

Nguyễn Bính xuất hiện lần đầu trên văn đàn năm 1936 với bài Mưa xuân. Trong Mưa xuân, đã thấy xuất hiện hai yếu tố chính trong thơ Nguyễn Bính: thơ ngâm và thơ thoại, nhờ hai yếu tố này mà thơ Nguyễn Bính sớm đi vào lòng người. Bài Mưa xuân, kể chuyện một cô gái quê đợi gánh hát chèo về làng hát trong dịp tết, để gặp người yêu.

Thi pháp Nguyễn Bính

Sat, 13 Dec 2008 00:00:00 +0100

Bài thơ Lỡ bước sang ngang khi ra đời có lẽ không bao giờ ngờ rằng nó sẽ trở thành tác phẩm «báo mộng» cuộc đời Nguyễn Bính : một đời lỡ bước, một đời tài hoa bạc mệnh. Một đời chia ly, phân kỳ, đoạn trường, tang liệm, một đời khát khao tình yêu và hạnh phúc. Tập Lỡ bước sang ngang mở đầu bằng bài thơ bạc mệnh ấy và kết thúc bằng hai bài Chuyến tàu đêm và Đàn tôi, cả ba đều là thơ bạc mệnh, như thể bao nhiêu nỗi buồn trên thế gian đều theo nhau vào thơ Nguyễn Bính

Nguyễn Bính (1919-1966)

Mon, 01 Dec 2008 00:00:00 +0100

Lỡ bước sang ngang

Bài thơ Lỡ bước sang ngang khi ra đời có lẽ không bao giờ ngờ rằng nó sẽ trở thành tác phẩm «báo mộng» cuộc đời Nguyễn Bính: Một đời lỡ bước, một đời tài hoa bạc mệnh. Một đời chia ly, phân kỳ, đoạn trường, tang liệm, một đời khát khao tình yêu và hạnh phúc. Tập Lỡ bước sang ngang mở đầu bằng bài thơ bạc mệnh ấy và kết thúc bằng hai bài Chuyến tàu đêm và Đàn tôi, cả ba đều là thơ bạc mệnh, như thể bao nhiêu nỗi buồn trên thế gian đều theo nhau vào thơ Nguyễn Bính.

Ai làm được của Hồ Biểu Chánh, tiểu thuyết hiện thực đầu tiên của Việt Nam

Sat, 01 Nov 2008 00:00:00 +0100

Cuốn tiểu thuyết đầu tiên của Hồ Biểu Chánh nhan đề Ai làm được viết năm 1912 tại Cà Mau, nhưng mãi đến 1922, mới được ông sửa lại và in tại Sàigòn.

Về bước đầu này, ông kể lại như sau: «Đổi xuống làm việc tại Cà Mau, mới thử viết quyển «Ai làm được» là quyển tiểu thuyết thứ nhứt viết văn xuôi tại Cà Mau với nhơn vật cũng ở Cà Mau. Đổi lên Long Xuyên năm sau [tức là năm 1913] viết quyển thứ nhì, cũng văn xuôi, nhan đề «Chúa tàu Kim Quy», phỏng theo quyển Le Comte de Monte-Cristo của Alexandre Dumas, viết điệu phiêu lưu, nghĩ có lẽ hấp dẫn hơn.» (trích hồi ức Đời của tôi về văn nghệ, bản đánh máy).

Hồ Biểu Chánh (1885-1958)

Sat, 01 Nov 2008 00:00:00 +0100

Nhà văn khai sáng nền tiểu thuyết hiện đại Việt Nam

Tiểu sử

Hồ Biểu Chánh, tên thật là Hồ Văn Trung, tự Biểu Chánh, sinh ngày 1/10/1885 tại làng Bình Thành, tỉnh Gò Công và mất ngày 4/9/1958 tại Phú Nhuận (Sài Gòn). Từ 8 đến 12 tuổi học nhữ nho, 13 tuổi học trường tiểu học (Pháp-Việt) tổng Vĩnh Lợi, rồi lên trường tỉnh Gò Công, tiếp đến trường trung học Mỹ Tho (1902-1903), rồi lên Sài Gòn học trường Pháp Chasseloup-Laubat (1904-1905). Năm 1905 đậu bằng thành chung. 1921, đậu Tri huyện. 1927 lên Tri phủ. 1936 thăng Đốc Phủ sứ. 1941 đắc cử Nghị viên thành phố Sàigòn. 1946 làm cố vấn cho bác sĩ Nguyễn Văn Thinh lập chính phủ Nam Kỳ tự trị...

Hồ Biểu Chánh và Hector Malot

Sat, 01 Nov 2008 00:00:00 +0100

Ngoài việc tiên phong xây dựng nền tiểu thuyết hiện đại Việt Nam, Hồ Biểu Chánh còn Việt hoá một số tiểu thuyết nổi tiếng của Pháp. Ba tác phẩm Sans Famille của Hector Malot, le Comte de Monte Cristo của Alexandre Dumas, và Les Misérables của Victor Hugo, dưới ngòi bút Hồ Biểu Chánh trở thành Cay đắng mùi đời, Chúa tàu Kim Quy, và Ngọn cỏ gió đùa, đã hoàn toàn «nhập tịch» Việt Nam. Cách cảm tác của Hổ Biểu Chánh là một trường hợp độc đáo trong tinh thần giao lưu văn hoá Pháp Việt.

Bài viết của Trương Tửu tố cáo toàn diện bộ mặt lãnh đạo văn nghệ thời ấy, nhưng qua đó ông phê phán cả bộ mặt lãnh đạo nói chung.

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trương Tửu-Nguyễn Bách Khoa (1913-1999)

Tiểu sử

Tự học. Là một trong những người tiên phong trong lãnh vực phê bình văn học. Trương Tửu sinh ngày 18/ 10/1913 và mất ngày 16/11/1999 tại Hà Nội. Bài viết đầu tay của ông là bài Triết lý truyện Kiều in trên Đông Tây tuần báo năm 1931, năm ấy ông mới 18 tuổi, đang tự học để thi tú tài. Từ đó ông hiện diện thường xuyên trên các tạp chí văn học tại Hà Nội.

Con đường tư tưởng của Trương Tửu và nhóm Hàn Thuyên

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trước khi tìm hiểu con đường tư tưởng của Trương Tửu và nhóm Hàn Thuyên, chúng ta cần phải nhìn lại giai đoạn văn học mà nhóm này đã xuất hiện và đã có những đóng góp đáng kể, đó là giai đoạn 1940-1945.

Giai đoạn văn học 1940-1945, trước khi chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ và trải dài trong thế giới đại chiến thứ hai, là một giai đoạn phong phú của văn học tiền chiến. Nhưng vì lý do chính trị, những nhà nghiên cứu miền Bắc đã hầu như không nhắc đến, không muốn nhìn nhận, hoặc không muốn tìm hiểu sâu xa về giai đoạn này.

Nguyễn Du và Nguyễn Công Trứ qua cái nhìn duy vật biện chứng của Trương Tửu

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trong tác phẩm Nguyễn Du và Truyện Kiều in năm 1942, ấn tượng sâu đậm nhất mà Trương Tửu Nguyễn Bách Khoa để lại là sự đả phá quan niệm vĩ nhân, anh hùng và phê phán lòng tự tôn dân tộc. Tư tưởng này đã được ông hoà trộn trong lối tích phân, tổng hợp chặt chẽ những dẫn chứng và biện luận khoa học.

Để tìm hiểu con người Nguyễn Du, trước hết Nguyễn Bách Khoa đi từ khái niệm sinh vật học duy vật của Darwin về thuyết di truyền để giải thích dòng giống Nguyễn Du, rồi ông vận dụng triết thuyết phân tâm của Freud về phần nổi của hữu thức và phần chìm của tiềm thức, để phân tích tâm lý Nguyễn Du và sau cùng ông bước sang quan điểm đấu tranh giai cấp và bình thường hoá vĩ nhân anh hùng của Karl Marx, để xem Nguyễn Du như một thành quả của kinh tế xã hội, lịch sử, có thể khảo sát như một người bình thường với những ưu điểm và nhược điểm.

Phương pháp phê bình duy vật biện chứng của Trương Tửu

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trương Tửu là một nhà văn, nhà tư tưởng của phái nghèo. Trong tiểu thuyết cũng như trong phê bình, ông luôn luôn bênh vực giai cấp vô sản, khuynh hướng ấy đã gặp ở triết học Karl Marx những mẫu số chung cần thiết, đặc biệt cho việc phê bình văn học. Sự tiếp cận triết học Mác-xít và tìm thấy ở đó một đường lối mới cho phê bình không chỉ có ở Trương Tửu mà một số người cùng thời với ông như Tam Ích, cũng thừa nhận, khoảng năm 1936, đã tiếp xúc với chủ nghiã này :«Trong các sách Mác-xít, tôi để ý đến biện chứng pháp duy vật nhiều nhất, là vì tôi cần biết để để dùng làm phương pháp phê bình» (trích thư trả lời Nguyễn Văn Trung về câu hỏi « Tiếp cận đầu tiên với Mác-xít và Cộng sản »).

Trương Tửu - Nguyễn Bách Khoa (1913-1999)

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Là một trong những nhà lý luận phê bình tài ba nhất của thế hệ tiền chiến : Trương Tửu Nguyễn Bách Khoa mất tại Hà Nội một ngày cuối đông, cách đây chín năm trong sự lãng quên của mọi người. Ông là một trong những nhà phê bình tiên phong đã đưa phê bình Việt Nam vào thời hiện đại. Trương Tửu viết trước Hoài Thanh và Vũ Ngọc Phan, nhưng nếu cách viết của Hoài Thanh và Vũ Ngọc Phan còn nằm trong đường lối phê bình của thế kỷ XIX, thì Trương Tửu đã vận dụng phương pháp phê bình thế kỷ XX. Và đó là một bước tiến quan trọng trong phê bình văn học.

Nói chuyện với giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh

Mon, 01 Sep 2008 00:00:00 +0200

Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh là một trong những nhà phê bình, nhà giáo không ngừng hoạt động trên hai lãnh vực đào tạo sinh viên và nghiên cứu văn học trong hơn nửa thế kỷ qua. Ngay từ những năm 87-90, trong thời kỳ đổi mới văn học, ông đã đưa ra những biện pháp giáo dục và nghiên cứu mới, tách rời chính trị ra khỏi văn học, về Hồ Chí Minh, về Nguyễn Tuân, v.v..., đồng thời ông cũng nhấn mạnh đến việc cần phải nhận định lại các giai đoạn văn học sử, định vị lại giá trị tác phẩm theo tiêu chuẩn văn học chứ không theo đòi hỏi chính trị nữa. Những công trình nghiên cứu của ông về Hồ Chí Minh, Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, v.v... nói lên phong cách phê bình độc đáo của Nguyễn Đăng Mạnh. Một đời sống với văn học và thế giới nhà văn như thế, đã được ông ghi lại trên những trang hồi ký. Hôm nay, giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh nói chuyện với chúng ta về quan niệm viết hồi ký, về quan niệm phê bình của ông, đồng thời ông cũng lên tiếng về hiện tượng hồi ký của ông bị đưa lên mạng trái với ý định của tác giả. Chúng tôi xin thành thật cám ơn giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh đã có nhã ý dành cho thính giả RFI buổi nói chuyện hôm nay.

Thày Mạnh

Mon, 01 Sep 2008 00:00:00 +0200

Thế giới văn chương tuy bao la nhưng lại giống như một xóm nhỏ, người viết "thuộc lòng" nhau. Thế giới phê bình còn bé hơn, nhiều "nhà", lắm "đại gia", nhưng những người đọc được đếm trên đầu ngón tay. Phê bình cũng như thợ trạm: phải ở trong nghề mới biết thật, giả.

Không phải là học trò ông, tháng 9/1993 gặp ông lần đầu, Nguyễn Đăng Mạnh không khác những gì tôi hình dung qua văn bản. Quen phân tích người trước mặt qua lối nhìn hiện tượng, tôi thấy: Nguyễn Đăng Mạnh đẹp. Lối Bắc. Da trắng. Mắt đen. Long lanh thứ ánh sáng mà Nguyễn Du bảo là "anh minh phát tiết ra ngoài" báo hiệu một đời "nghìn thu bạc mệnh". May nhờ cái miệng kéo đi: miệng cười rộng, tươi. Môi giống hai cánh hoa chụm, không cười vẫn chúm chím như sắp nở. Thoạt nhìn có thể xếp vào loại trai Bắc lém, xạo, mắt có đuôi, miệng chưa cười, mắt đã. Nhìn kỹ không phải thế: cặp mắt biết cười đánh tan cái "bạc mệnh" của ánh mắt sáng "anh minh phát tiết"; khi nói, cảm tưởng lém và xạo tan đi, chỉ còn cái thật, cái thẳng. Thẳng và thật nằm trong thanh âm tiếng nói, tiếng cười đọng lại như một yếu tố ngoài văn bản.

Vũ Khắc Khoan

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Như lai vô sở thuyết

I

1984.

Tuyết rơi từ vào khuya, mặt trời vừa mọc, tuyết đã ngập trắng vườn sau. Tôi đẩy thêm một khúc củi vào lò. Nhìn lửa bốc ngọn, nhớ lại mấy vần thơ cũ đã quên mất cả nguyên văn:

Chàng như mây mùa thu

Thiếp như khói trong lò.

Cao thấp tuy có khác

Một thả cũng tuyệt mù

Đọc lại bài thơ. Rất nhỏ, từng chữ, từng vần. Rất nhỏ, đủ để một mình mình nghe. Cho đến khi lời thơ tan rã, ý thơ nhạt nhòa, cho đến khi trong tôi, về bài thơ, rớt lại chỉ còn một chút buâng khuâng không tên thì tôi lặng thinh đi vào cái buâng khuâng đó. Quanh một chữ.Tuyệt mù. Nghĩ đến một cánh chim thoáng trên mặt nước. Bóng chim, nước không lưu giữ. Chim đâu để lại đường bay? Khói mây tan tác. Âm thanh, màu sắc cũng vậy. Cũng vậy, thiếp và chàng. Tất cả, một thả cũng tuyệt mù. Kể cả chữ và lời. Kinh và Kệ.

Vũ Khắc Khoan (1917-1986)

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Tiểu sử

Vũ Khắc Khoan sinh ngày 27/02/1917 tại Hà Nội. Mất ngày 12/9/1986, tại Minnesota, Hoa Kỳ. Học sinh trường Bưởi; Lên đại học, theo ngành y khoa hai năm, trước khi vào trường Cao Đẳng Canh Nông. Tốt nghiệp, làm kỹ sư canh nông được một năm rồi chuyển hẳn sang dạy lịch sử tại hai trường Nguyễn Trãi và Chu Văn An, Hà Nội và hoạt động kịch nghệ, viết văn, thành lập nhóm Quan Điểm với Nghiêm Xuân Hồng.

Vũ Khắc Khoan: con người và tác phẩm

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Độc giả trong nước ngày nay có lẽ không mấy người biết Vũ Khắc Khoan là ai. Mặc nhiên ông là một trong những tác giả lớn của văn học Việt Nam thế kỷ XX. Vì vậy, vấn đề chung của giới nghiên cứu văn học hiện nay, là không thể chỉ đóng khung trong một số tác gia quen thuộc, được nhà nước chính thức công nhận nữa, mà phải mở cửa rộng hơn, ra ngoài vòng chính thống, để đưa người đọc vào toàn cõi văn học Việt Nam thế kỷ XX. Đó là điều kiện sinh tồn, và là lý do hiện hữu của công việc nghiên cứu phê bình.

Vũ Khắc Khoan: Đoản văn xa nước

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Vũ Khắc Khoan rời nước ra đi năm 1975, và mất tại Hoa Kỳ năm 1986. Chín năm sau, những bài ông viết trên đất khách được An Tiêm xuất bản tại Pháp.

Đoản Văn Xa Nước tập hợp tám đoản văn rời, lác đác những mẩu đời đâu đó của Vũ Khắc Khoan với bạn, với văn, với văn và bạn, với thế nhân và ngoài nhân thế. Sáu bài viết về bạn, một huyền truyện Mệ La Khê và một bài tuỳ bút Đọc Kinh, như những nét kết của một đời sống với nghệ thuật.

Vũ Khắc Khoan: Thành Cát Tư Hãn

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Từ thần thoại (légende) đến huyền thoại (mythe) là cả một chặng đường dài. Những kịch tác gia cổ đại của Tây phương như Eschyle, Sophocle, Euripide... trong thời kỳ vàng son của bi tráng kịch (tragédie) đã để lại cho hậu thế không chỉ những tác phẩm mẫu mực về bi tráng kịch mà đằng sau những nhân vật ngoại khổ như Oedipe, Antigone... là mối tương quan giữa nhân sinh và môi trường sống, giữa nhân sinh và định mệnh... Ngoài ra, còn một thông điệp quan trọng nữa, là họ đã khai phá cách dùng câu truyện như một cái cớ, một prétexte, một thác ngôn, để nói về truyện khác. Họ đã chuyển hoá thần thoại thành huyền thoại.

Vũ Khắc Khoan: Thần Tháp Rùa

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Thần Tháp Rùa là một trong những tác phẩm huyền ảo đặc sắc nhất mà văn học Việt Nam có được trong nửa sau thế kỷ XX. Nếu trong nửa đầu, chúng ta đã có những tác phẩm của Nguyễn Tuân, đặc biệt Chùa Đàn là một kiệt tác. Thì nửa sau, chúng ta có Thần Tháp Rùa.

Nhưng nghệ thuật của Nguyễn Tuân và Vũ Khắc Khoan hoàn toàn khác nhau. Sự huyền ảo (fantastique) của họ cũng khác : Nguyễn Tuân đi vào địa hạt tâm linh huyền bí của con người, vào những ẩn ức dục tình truyền kiếp, trong một không khí hiện thực hôn mê, có thể xảy ra ở bất cứ nơi nào. Trọng tâm huyền ảo của Nguyễn Tuân là con người, là sự huyền ảo trong tâm linh con người, những ám ảnh, những nhiệt tình, những cảm xúc mãnh liệt trong tình yêu và nghệ thuật nơi Con Người. Con người ở Nguyễn là Con Người viết hoa.

Nói chuyện với họa sĩ Trần Duy

Tue, 01 Jul 2008 00:00:00 +0200

Cách đây đúng một năm, trên Người Việt Xuân Mậu Tý, chúng tôi đã gửi đến bạn đọc bài phỏng vấn nhà thơ Lê Đạt, một trong những thành viên chủ chốt của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Bài phỏng vấn này, cho đến nay, vẫn là tài liệu sống, trực tiếp và đầy đủ nhất về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Nhà thơ Lê Đạt đã qua đời ngày 21/4/2008 tại Hà Nội.

Gặp gỡ giữa hai thế hệ

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Mai Thảo, không những có công khám phá những tài năng mới, nhưng ông còn đặc biệt âu yếm tha thiết với các nhà văn trẻ có tài. Việc ông nhặt truyện ngắn đầu tiên "Rượu chưa đủ" của Dương Nghiễm Mậu từ thùng rác của toà soạn một tờ báo, về đăng trên Sáng Tạo, đã thành một giai thoại đẹp trong sinh hoạt văn học. Đối với Trần Vũ, Mai Thảo rất yêu. Nhớ có lần chúng tôi sang MỸ cùng dịp với Trần Vũ. Lại thăm ông, tôi hỏi: Vũ cũng sang đây rồi, Vũ chưa lại thăm anh à? Mai Thảo bảo: Thì cũng phải để cho nó có tự do của nó chứ!

Lần trò chuyện cuối cùng với Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tháng 7 năm 1997, chúng tôi sang Mỹ, lại thăm Mai Thảo, có câu chuyện văn chương dang dở với ông. Nay đọc lại những ghi chép thấy cũng nên in ra. Đây là những ý kiến cuối cùng của Mai Thảo về đời sống văn học mà chúng tôi ghi nhận được.

Những tờ báo mà anh đã làm, thì anh có một chủ trương nào chính xác không?

Mai Thảo (1927-1998)

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tiểu sử Mai Thảo

Mai Thảo tên thật là Nguyễn Đăng Quý, bút hiệu khác: Nguyễn Đăng, ông sinh ngày 8/6/1927 tại chợ Cồn, xã Quần-phương-hạ, huyện Hải-hậu, tỉnh Nam-định (nguyên quán làng Thổ-khối, huyện Gia-lâm, tỉnh Bắc-ninh, cùng quê và có họ với hoạ sĩ Lê Thị Lựu), cha là một thương gia và điền chủ giàu có. Mai Thảo hấp thụ tính yêu văn chương của mẹ gốc Bắc-ninh. Thuở nhỏ học trường làng, trung học lên Nam-định rồi Hà-nội (học trường Đỗ Hữu Vị, sau là Chu Văn An). Năm 1945, theo trường sơ tán lên Hưng-yên. Khi chiến tranh bùng nổ năm 1946, gia đình từ Hà-nội tản cư về quê chợ Cồn, trong "Căn nhà vùng nước mặn", từ đó Mai Thảo rời nhà vào Thanh-hóa theo kháng chiến, viết báo, tham gia các đoàn văn nghệ đi khắp nơi từ Liên-khu-ba, Liên-khu-tư đến chiến khu Việt-bắc. Thời kỳ này đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn chương ông. 1951, Mai Thảo bỏ kháng chiến vào thành, đi buôn. 1954, di cư vào Nam. Viết truyện ngắn trên các báo Dân Chủ, Lửa Việt, Người Việt. Chủ trương báo Sáng Tạo (1956), Nghệ Thuật (1965) và từ 1974, trông nom báo Văn. Tham gia chương trình văn học nghệ thuật của các đài phát thanh tại Sài-gòn từ 1960 đến 1975. Ngày 4/12/1977, Mai Thảo vượt biển. Sau 7 ngày đêm trên biển, thuyền tới Pulau Besar, Mã-lai. Đầu năm 1978, được em bảo lãnh sang Hoa-kỳ. Ít lâu sau ông cộng tác với tờ Đất Mới của Thanh Nam và một số báo khác tại hải ngoại. Tháng 7/1982 ông tái bản tạp chí Văn, làm chủ biên đến 1996, vì tình trạng sức khỏe trao lại cho Nguyễn Xuân Hoàng; hai năm sau ông mất tại Santa Ana, California ngày 10/1/1998.

Nói chuyện với Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Nhà văn Mai Thảo, chủ trương các tạp chí Sáng Tạo và Nghệ Thuật ở Sàigòn trước 75 và tạp chí Văn ở Sàigòn, tục bản ở California, Hoa Kỳ. Tên tuổi Mai Thảo gắn liền với nhóm Sáng Tạo, tác giả của 42 tác phẩm, chủ yếu là những tác phẩm đầu tay: Đêm giã từ Hà Nội, Tháng giêng cỏ non, Bản chúc thư trên ngọn đỉnh trời, v.v... Mai Thảo mang vào văn học cái phi lý của cuộc đời. Từ đó nẩy sinh nỗi hoài nghi. Sau mọi đỉnh là hư vô. Là không có gì hết. Con người tìm đến tuyệt đối để chỉ thấy tuyệt lộ. RFI hân hạnh giới thiệu đến quývị thính giả, nhà văn Mai Thảo, vừa từ California sang Paris.

Nói chuyện với Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Nhà văn Mai Thảo, là một trong những tên tuổi đã góp phần tích cực tạo dựng nền văn học miền Nam từ năm 1954 đến năm1975. Hiện ông sống tại California, Hoa Kỳ, và điều hành nguyệt san Văn. Trong chương trình văn Học Nghệ Thuật hôm nay, chúng tôi hân hạnh giới thiệu với quý vị tiếng nói của nhà văn Mai Thảo.

Thụy Khuê: Thưa anh Mai Thảo, từ trước đến nay, anh vẫn luôn luôn ngỏ ý là anh không muốn trở về nước, vậy bây giờ thì sao, thưa anh?

Thơ Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tập "Ta thấy hình ta những miếu đền" cô đọng những lời tài tử của một thi nhân đã bỏ thơ theo văn. Cuối đời, do tình cờ một ông chủ nhà xuất bản yêu cầu, Mai Thảo góp lại thành tập mà có thơ Mai Thảo như món quà muộn đến từ một đời vừa chín.

Trong văn, Mai Thảo luôn luôn đứng ở vị trí trên cao nhìn xuống: Hà-nội ở dưới chân, Hồng-Kông ở dưới chân... Trong thơ, ông lên cao nữa, thoát khỏi cõi đời, bay trên chín tầng mây, sải xa muôn dặm, nhìn về nhân thế, soi xuống chính mình, và thấy:

Võ Phiến

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tiểu sử

Võ Phiến tên thật là Đoàn Thế Nhơn, bút hiệu khác: Tràng Thiên. Ông sinh ngày 20/10/1925 tại làng Trà Bình, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Cha là Đoàn Thế Cần làm giáo học, mẹ là Ngô Thị Cương. Võ Phiến có người em ruột là Đoàn Thế Hối, sinh năm 1932, sau này ra Bắc tập kết, cũng là nhà văn bút hiệu Lê Vĩnh Hoà. Khoảng 1933, cha mẹ xuống Rạch Giá lập nghiệp đem Đoàn Thế Hối theo; Võ Phiến ở lại Bình Định, sống với bà nội, học trường làng, trung học ở Quy Nhơn. 1942 ra Huế học trường Thuận Hóa và bắt đầu viết văn. Bài tùy bút đầu tiên tựa đề Những đêm đông viết năm 1943 đăng trên báo Trung Bắc Chủ Nhật, ký tên Đắc Lang.

Câu chuyện văn nghệ đêm giao thừa với nhà thơ Lê Đạt

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Đêm giao thừa Bính Tuất chúng tôi có dịp nói chuyện văn nghệ tản mạn với nhà thơ Lê Đạt, và như thường lệ, nhà thơ luôn luôn có những ý kiến độc đáo, những kinh nghiệm thực tiễn, những nhận định sâu sắc về tình hình văn học nói chung và những người viết trẻ nói riêng. Chúng tôi ghi lại buổi nói truyện này (đã phát thanh trên đài RFI ngày, 28/1/2006) để gửi đến bạn đọc Hợp Lưu.

Tưởng niệm nhà thơ Lê Đạt ( 1929-2008)

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Nhà thơ Lê Đạt tên thật là Đào Công Đạt, sinh ngày 10/9/1929 tại tỉnh lỵ Yên Bái. Cha là nhân viên công ty hoả xa Yên Bái, mẹ người làng Đình Bảng, tỉnh Bắc Ninh. Ông mất ngày 21/4/2008 tại Hà Nội, vài giờ sau khi bị ngã cầu thang. Lê Đạt theo kháng chiến rất sớm, hoạt động trong ngành tuyên huấn. Thời kỳ Nhân Văn Giai Phẩm, ông là người duy nhất ở trong nội bộ của Đảng đứng lên đòi hỏi tự do dân chủ. Hoạt động của Lê Đạt dựa trên hai bình diện: chính trị qua những bài tham luận và thể hiện sự đổi mới thi ca qua những bài thơ.

U75 từ tình, tác phẩm mới nhất và cuối cùng của Lê Đạt

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Nhà thơ Lê Đạt tới Paris mùa thu năm 1997 và mười năm sau, cũng vào cuối thu, ông gửi Paris tập U75 từ tình¹ như một hạnh ngộ giữa người và thành phố, giữa chữ và tình, như một giã ngộ thi ca:

Sân bay Pari cửa về Hà Nội

Cúi đầu tình chân ngỡ lối tha hương

Lời thơ xuất thần dẫn vào nguyên khởi những cuộc tình, giữa chia và nối, giữa đi và về, giữa tha hương và hồi cố, như chưa ai từng viết như thế bao giờ, chưa ai từng kết nối hai cực của cuộc sống, hai cực địa dư, địa hình thành chiếc cầu lơ lửng trên mây, tựa như cánh bay đi về giữa Paris-Hà Nội không bao giờ tới, bởi tới Paris là đã tha hương Hà Nội và tới Hà Nội là lại tha hương Paris. Không một thủ pháp nghệ thuật cổ điển hay hiện đại nào có mặt, không tu từ, ẩn dụ, hoán dụ, chỉ còn chữ và tình. Đó là nguyên khởi của tình, là nhịp cầu giữa hai cực lưỡng nguyên của đời sống.

Nice, bến xuân với những họa sĩ Matisse, Chagall, Vũ Cao Đàm, Lê Phổ

Sat, 01 Mar 2008 00:00:00 +0100

Nice, thủ đô của Bờ Biếc (Côte d'Azur) là bến xuân trên Địa Trung Hải, là nơi hò hẹn của nước, nắng và hoa. Nice, vừa có những cá tính đặc biệt sống động, đầy mầu sắc của các thành phố miền Nam nước Pháp, vừa đứng riêng một cõi như một nàng tiên kiêu sa đài các, không lấm bụi trần. Nằm khuất trong Vịnh Thiên Thần (Baie des Anges), Nice nhờ các ngọn đồi che gió, kín đáo khỏa thân phơi nắng quanh năm. Nét phóng túng đoan trang ấy khiến Nice trở thành nàng thơ, thành thánh địa của cảm hứng nghệ thuật. Dòng sông cạn Paillon chia Nice làm hai: phía tây là Nice mới, phía đông là thành cổ và cảng nằm dưới chân tòa lâu đài ngự trị trên đỉnh đồi như trong các truyện cổ tích.

Cõi người ta của Lê Bá Đảng

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Năm 2007, hội họa của Lê Bá Đảng chuyển sang một giai đoạn mới mà ông gọi là cõi người ta.

Cách đây hai mươi năm, họa sĩ đã tìm ra chất liệu thể hiện không gian Lê Bá Đảng, khai phá lối nhìn nhiều chiều về cõi nhân sinh trong hội họa.

Cõi người ta là một họa trình mới, kết hợp không gian với tâm linh con người, thể hiện tâm hồn con người trong không gian và trong tạo vật.

Giải thưởng Nonino

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Giải thưởng Nonino do gia đình Nonino, một gia đình kỹ nghệ chuyên về rượu vang ở Ý thành lập năm 1975.

Ngày 29/11/1975, giải thưởng này ra đời, với tên "Nonino Risit d'Aur", mỗi năm tưỏng thưỏng cho nhà trồng nho nào đã gây lại một hoặc nhiều giống nho hiếm quý đã mất dần trên thị trưòng trồng nho làm rượu tại Ý.

Tới tháng 6/1977, ngoài giải thưỏng "Nonino Risit d'Aur", gia đình Nonino còn trao thêm ba giải khác dành riêng cho các nhân vật, hoặc các cơ quan hoạt động trong các nghành văn hoá truyền thông tại Ý.

Lê Bá Đảng hồi hương

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Bây giờ là cuối tháng 12 năm 2024. Kể từ khi tôi «quen» ông, tính ra đã được 32 năm. Ông mất năm 2015. Trong 32 năm ấy, có 23 năm dương và 9 năm âm dương cách biệt. Nhìn lại, dường như trong 9 năm âm dương cách biệt, chúng tôi «nói chuyện» với nhau nhiều hơn khi ông còn tại thế.

Một ngày đầu năm 1992, ông tự nhiên đến «thăm» tôi, «rồng đến nhà tôm» bởi không ai ngờ một họa sư lừng danh như ông tự nhiên đến nhà mình. Mà chuyện này có thật. Ông đến gửi tôi một số tiền cho tập san Hợp Lưu¹ mà tôi làm đại diện. Từ đó tôi «quen» ông.

Ngọn cỏ gió đùa của Hồ Biểu Chánh

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Les Misérables hay Những kẻ khốn cùng là một trường thiên tiểu thuyết gồm 10 quyển, Victor Hugo bắt đầu viết từ năm 1845 đến 1847, rồi bỏ dở vì hoạt động chính trị, sau đó ông bị trục xuất khỏi nước Pháp, phải sống lưu vong trong gần 20 năm từ 1851 đến 1870, Les Misérables được hoàn tất năm 1861, và in năm 1862, khi Victor Hugo đang sống ở Anh.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Phê bình văn học Pháp

Jean Paul Sartre

Nửa đầu thế kỷ XX, những khuynh hướng khác nhau trong nền phê bình văn học thế giới hầu như đã phát triển một cách độc lập; các trường phái, những phong cách phê bình ít có điều kiện trao đổi hoặc phối hợp với nhau, sự giao lưu tư tưởng giữa các nhà phê bình chưa thực sự phát triển: Phê bình Nga và Đức hầu như không "biết" nhau. Sở dĩ có tình trạng như vậy là vì nhiều lý do: Trước hết, các thể chế Nga Xô Viết và Đức Quốc Xã thống trị trên sự đàn áp tư tưởng, tác phẩm nghiên cứu của nhiều nhà phê bình bị vùi dập, bản thân nhà phê bình bị đe doạ. Để trốn tránh chế độ độc tài, một số nhà phê bình Nga và Đức phải chạy ra nước ngoài. Rồi cuộc chiến thế giới lần thứ nhì làm chựng việc giao lưu tư tưởng. Và sau cùng, việc dịch thuật nửa đầu thế kỷ XX chưa phát triển như bây giờ. Vì vậy, bộ mặt phê bình trong nửa đầu thế kỷ XX, tuy phong phú, nhưng có tính cách gián đoạn. Mỗi cá nhân, mỗi xu hướng làm việc riêng rẽ, ít có sự kết hợp tư tưởng một cách "toàn cầu hoá" như hiện nay.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

La Psychanalyse du feu - Phân tâm lửa

Giữa thế kỷ XX, trong khi phần lớn những nhà phê bình hiện đại trên thế giới đều lấy văn bản hoặc lấy ý thức của nhà văn làm đối tượng khảo sát, thì Gaston Bachelard chiếu ống kính vào hai yếu tố: vật chất và tưởng tượng, và coi đó là hai đối tượng chính để khảo sát. Gaston Bachelard trở thành người đi tiên phong cho cái mà sau này người ta gọi là Phê bình mới ở Pháp. Tuy nhiên, ông không được giới nghiên cứu phê bình Anh Mỹ chú ý đến, tên ông không có trong những trong những tuyển tập thời danh về lý thuyết văn học. Nhưng phong cách phê bình của Bachelard đã ảnh hưởng đến nhiều thế hệ, đã khuynh đảo nền phê bình cổ điển với cái nhìn, cách làm việc và những khám phá hoàn toàn mới lạ.

Thái Tuấn

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Thái Tuấn hiền hoà mà sôi nổi, dường như trong ông có hai luồng "khí" hạo nhiên và vô vi, như một Công Trứ nằm trong Trang Tử. Đang hồn nhiên ngây thơ như đứa bé với chòm tóc bạc TinTin trước gió; mắt Thái Tuấn sáng rực lên khi bàn đến hội họa, tranh luận về cái đẹp, về nguồn cội nghệ thuật, về mối tương quan giữa hội họa và chữ nghiã. Thái Tuấn, Phạm Tăng là những hoạ sĩ có những tra vấn sâu sắc về họa hình, họa lý. Thái Tuấn, Mai Thảo không chỉ là những người cùng chung một thế hệ mà còn có chung một phong cách: không khoan nhượng về ý chí, tư tưởng, nhưng nhân nhượng trước mọi nhỏ nhoi, toan tính của con người.

Văn học miền Nam

Thu, 01 Nov 2007 00:00:00 +0100

Những sách biên khảo văn học xuất bản ở trong nước sau 1975, thường không nhắc đến nền văn học miền Nam từ 1954 đến 1975, mà thay vào đó là nền "Văn học giải phóng miền Nam".

Văn học "giải phóng" gồm những ai? Phạm Văn Sĩ, tác giả cuốn Văn học giải phóng miền Nam (nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1975) kê khai rất nhiều tên tuổi, nhưng đọc lên thì người dân miền Nam không biết họ là ai như Huỳnh Minh Siêng, Trần Hiếu Minh, Hưởng Triều, Nguyễn Trung Thành, Bùi Đức Ái, v.v... Nếu nói tên thực của họ ra thì hầu như mọi người đều biết vì đó là những nhân vật rất nổi tiếng: Huỳnh Minh Siêng chính là Lưu Hữu Phước, Trần Hiếu Minh là Nguyễn Văn Bổng, Hưởng Triều hay Hiểu Trường là Trần Bạch Đằng, Nguyễn Trung Thành là biệt hiệu của Nguyên Ngọc, Bùi Đức Ái là Anh Đức v.v... Trên thực tế, những người xuất hiện thường xuyên trên văn đàn miền Nam lúc đó chỉ có Lữ Phương, chủ trương tờ Tin Văn và Vũ Hạnh, một trong những cây bút chính của tạp chí Bách Khoa, có khuynh hướng chính trị đối lập với Võ Phiến.

Nguyễn Huy Tưởng (1912-1960)

Sat, 01 Sep 2007 00:00:00 +0200

Sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng dựa trên ba tiêu đề chính:

Tác phẩm lịch sử: hai tiểu thuyết Đêm hội long trì, An Tư và kịch Vũ Như Tô, sáng tác trong khoảng 1939-1945. Tác phẩm thời đại: kịch Những người ở lại và tiểu thuyết Sống mãi với thủ đô, viết trong khoảng 1954-1960. Và Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng trải dài trong 30 năm, từ 1930 đến 1960.

Nói chuyện với nhà văn Nguyễn Huy Thắng

Sat, 01 Sep 2007 00:00:00 +0200

Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng (ba tập) ghi chép những sự việc xẩy ra hàng ngày trong cuộc đời của nhà văn từ 1930 đến 1960, năm ông mất. Đây là một tác phẩm văn học có giá trị cao về mặt xã hội và nhân văn, do nhà văn Nguyễn Huy Thắng, con trai Nguyễn Huy Tưởng biên soạn và nhà xuất bản Thanh Niên phát hành cuối năm 2006 tại Hà Nội. Xin mời quý vị nghe nhà văn Nguyễn Huy Thắng nói về quá trình biên soạn này.

Thế tĩnh tọa trong tác phẩm Ngồi của Nguyễn Bình Phương

Fri, 01 Jun 2007 00:00:00 +0200

Ngồi, tiểu thuyết mới nhất của Nguyễn Bình Phương do nhà xuất bản Đà Nẵng phát hành cuối năm 2006. Một nguồn tin thông thạo trong nước cho biết Ngồi đã bị Ban Văn Hoá Tư Tưởng đưa ra giao ban phê phán, đề nghị báo chí trong nước không được nhắc, không được bình luận về cuốn Ngồi. Ông giám đốc nhà Xuất Bản Đà Nẵng phải làm tường trình về việc cho xuất bản cuốn sách này.

Ngày lễ Độc Lập

Sun, 01 Apr 2007 00:00:00 +0200

Tên tuổi Nguyễn Hữu Đang đã gắn liền với hai chữ tranh đấu: tranh đấu giành độc lập cho tổ quốc, và tranh đấu cho tự do và dân chủ. về hành trình dài và cam go này, nhà cách mạng lão thành sẽ dành riêng cho thính giả RFI hai chương trình đặc biệt. Chương trình hôm nay nói về ngày mùng 2 tháng 9 năm 1945, ngày lễ Độc Lập mà ông được cụ Hồ giao phó cho trọng trách Trưởng ban tổ chức. Trong chương trình chủ nhật tới, mùng 10 tháng 9/1995, ông Nguyễn Hữu Đang sẽ nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm.

Nguyễn Hữu Đang, ông là ai?

Sun, 01 Apr 2007 00:00:00 +0200

Những năm gần đây và nhất là sau khi ông mất, nhiều sự kiện về cuộc đời Nguyễn Hữu Đang đã sáng tỏ hơn, một số tư liệu về con người ông đã được phơi bày ra ánh sáng và do đó chúng ta đã có thể tạm dựng một tiểu sử đầy đủ hơn về nhà văn hoá cách mạng lão thành.

Nguyễn Hữu Đang sinh ngày 15/8/1913 tại làng Trà Vy, huyện Vũ Tiên, tỉnh Thái Bình. Mất ngày 8/2/2007 tại Hà Nội.

Tưởng niệm nhà văn hóa Nguyễn Hữu Đang

Sun, 01 Apr 2007 00:00:00 +0200

Nhà hoạt động văn hóa và tranh đấu Nguyễn Hữu Đang đã từ trần ngày 7/2/2007 vừa qua và tang lễ đã được cử hành sáng nay tại Hà Nội. Để tưởng niệm nhà trí thức lão thành, cột trụ của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, xin mời quý vị nghe hai người bạn đã cùng ông xây dựng nên báo Nhân Văn, đó là nhà thơ Lê Đạt và nhà thơ Hoàng Cầm mà chúng tôi xin thành thực cảm ơn sự góp mặt hôm nay.

Lynh Bacardi, tình mẹ và ý thức tự do

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Lynh Bacardi, người mẹ trẻ thơ

Ở tuổi 22, Lynh Bacardi đã khắc tạo trong thơ mô hình độc đáo người mẹ trẻ thơ (mère-enfant) vừa mẹ vừa con: con và mẹ cuộn trong nhau thành một, một thể xác, một linh hồn. Mẹ hồn nhiên như con, mẹ cùng tuổi với con, ngây thơ như con và thèm sữa như con. Người mẹ chưa kịp lớn mà đã có con, đã phải cưu mang cả tuổi thơ của mình lẫn tấm thân bé bỏng của con mình. Người mẹ sổ sữa và bụ sữa:

Nói chuyện với Lynh Bacardi

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Lynh Bacardi tên thật là Phạm Thị Thuỳ Linh, sinh ngày 3/4/1981 tại Lâm Đồng. Khi loạt bài này được phát thanh trên làn sóng RFI, tháng 5/2006, thơ văn Lynh Bacardi mới chỉ có một số bài xuất hiện rải rác trên báo hải ngoại, trên mạng lưới điện tử và trên tập Dự báo phi thời tiết vừa in xong đã bị tịch thu ngay. Nổi bật nhất trong"năm con ngưạ trời", ở tuổi 25, Lynh Bacardi xuất hiện như một ngòi bút độc đáo, chĩa thẳng vào những ung nhọt của xã hội, chọc mủ vỡ ra. Lối viết như thế dễ gây dị ứng, cò thể làm cho người ta bị kinh động, sợ hãi, khó chịu nhất là đối với những ai thích phô cái hay, cái đẹp, cái thành công, cái đạt tiêu chuẩn của xã hội mà dập những rác rưởi xuống hầm. Lynh đưa ánh sáng vào những gầm kẽ tăm tối, rọi vào những thai nhi méo mó chưa kịp khởi đầu sự sống đã phải làm quen với cái chết. Dường như chữ của Lynh Bacardi tự nhiên cứ tuôn ra như vậy, không do một sự học tập, không do một kiến thức trường ốc sách vở nào. Đây là một trường hợp sáng tác từ vô thức tuổi thơ rất lạ kỳ chúng ta sẽ đọc và tìm hiểu sau. Bây giờ, chúng tôi muốn giới thiệu cùng quý vị tiếng nói của Lynh Bacardi.

Nói chuyện với Nguyễn Thị Thanh Bình

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Quê quán tại Huế, nhà văn Nguyễn Thị Thanh Bình là một trong những nhà văn nữ xuất hiện rất sớm tại hải ngoại và cho đến nay chị đã có năm tác phẩm xuất bản ở nước ngoài, đó là Ở đời sống này, tập truyện ngắn in năm 1979, Giọt lệ xé hai, truyện dài, in năm 1991, Cuối đêm dài, cũng là một tập truyện ngắn do An Tiêm xuất bản năm 1993 và Trốn vào giấc mơ em là tập thơ do Thanh Văn xuất bản năm 1997. Tác phẩm mới nhất của Nguyễn Thị Thanh Bình là tập truyện ngắn tựa đề Dấu ấn do Văn Mới xuất bản năm 2004. Hôm nay Nguyễn Thị Thanh Bình nói về hoạt động văn thơ của chị gắn bó với bối cảnh chung của văn học trong và ngoài nước.

Nói chuyện với Vi Thùy Linh

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Vi Thùy Linh sinh ngày 4/4/1980 tại Hà Nội. Sau các tập thơ Khát (Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, 1999) và Linh (NXB Thanh Niên, 2000), cuối năm 2005, Vi Thùy Linh xuất bản tập Đồng tử (Văn Nghệ). Thơ trong Đồng tử trí tuệ, trầm lắng và lãng mạn hơn hai tập trước, một hành trình dài dường như đã xảy ra trong tâm cảm Vi Thùy Linh và hôm nay chúng tôi xin giới thiệu Vi Thùy Linh của Đồng tử.

Thanh Bình , đối thoại cô đơn

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Tập thơ Trốn vào giấc mơ em của Nguyễn Thị Thanh Bình do nhà Thanh Văn xuất bản năm 1997, tại Hoa Kỳ là một trong những tập thơ hay, ra đời tại hải ngoại trong khoảng 10 năm gần đây. Thơ Thanh Bình mang nỗi cô đơn tịch lặng rất thiền:

Giữa cõi thinh không giữa cõi lòng

Nửa ngày mộng mỵ nửa ngày không

Tuyết rơi qua những bàn tay trống

Vi Thùy Linh, nhục cảm sáng tạo

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Vi Thùy Linh là nhà thơ của tình yêu. Trong tập Đồng tử, có chỗ Linh đã muốn thoát khỏi tình yêu để làm thơ khác, Linh muốn làm thơ trí tuệ, thơ nhân sinh, nhưng mọi cố gắng dường như đều đưa Linh về với khát vọng tình yêu, như thể tất cả mọi con đường đều dẫn về La Mã. Tình yêu là khởi điểm trong thơ Vi Thuỳ Linh, tình yêu là nguồn sáng tạo, là địa điểm xuất phát đẩy chữ đầu thai trong một cuộc đời mới. Mỗi chữ của Linh là một đứa con, là một khai từ nở tung thành thơ, những câu thơ như những lời kinh cầu, ứa máu:

Võ Văn Trực và Cách Mạng Tháng Tám

Mon, 01 Jan 2007 00:00:00 +0100

Nói chuyện với nhà văn Võ Văn Trực

Nhà văn Võ Văn Trực sinh năm 1936 tại làng Hậu Luật, tỉnh Nghệ An. Cầm bút từ những năm sáu mươi, ông viết nhiều thể loại: thơ, văn, bút ký và biên khảo. Tác giả nhiều tập thơ trong đó có Trăng phù sa, được giải thưởng Hội văn nghệ Hà Nội năm 1983; nhưng chính hai cuốn tiểu thuyết Chuyện làng ngày ấy (viết năm 1990, in ra bị tịch thu ngay, được nhà xuất bản Lao Động tái bản tại Hà Nội năm 2005, và báo Văn Học California in nhiều kỳ và xuất bản thành sách năm 2006) và cuốn Vết sẹo và cái đầu hói, (nhà xuất bản Văn Hoá Thông Tin, Hà Nội, in năm 2006) đã gây ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Ly Hoàng Ly và bóng đêm

Sun, 01 Oct 2006 00:00:00 +0200

Ẩn dưới cái tên ngây thơ Lô Lô là tập thơ dầy đặc bóng đêm của người con gái gốc Bắc Ninh sinh năm 1975 tại Hà Nội. Cha làm thơ. Mẹ tảo tần nuôi con những ngày người cha lâm nạn chữ. Bắc Ninh và đêm cũng là địa chỉ Hoàng Cầm thời Về Kinh Bắc, nhưng khi ấy Lô Lô chưa ra đời, nên Lô Lô nào biết Hoàng Cầm là ai, nào biết người cha vì "liên hệ" với Kinh Bắc mà đã đánh mất mùi mình (1) trong sàn đá, để suốt đời mang mặc cảm thạch sùng (2).

Nói chuyện với Ly Hoàng Ly

Sun, 01 Oct 2006 00:00:00 +0200

Thụy Khuê: Chúng tôi giới thiệu một số những khuôn mặt văn nghệ trẻ nổi lên những năm gần đây, đang tự xác định mình qua tác phẩm nghệ thuật. Ly Hoàng Ly là khuôn mặt đầu tiên. Ly Hoàng Ly sinh năm 1975 tại Hà Nội, hiện sinh sống tại Sài Gòn. Năm 1999, Hoàng Ly cho in tập thơ đầu tiên, Cỏ Trắng, và năm 2005 vừa qua Hoàng Ly có tập thơ Lô Lô. Tập thơ Lô Lô xác định phong cách thơ của Ly Hoàng Ly. Vừa là nhà thơ, vừa là nghệ sĩ tạo hình, Hoàng Ly xông xáo trong nhiều nghệ thuật tiên phong, như nghệ thuật Sắp đặt, Installation, nghệ thuật Trình diễn Performance. Hôm nay Ly Hoàng Ly sẽ nói chuyện về nghệ thuật của chị. Trước hết xin cảm ơn Ly Hoàng Ly đã nhận lời nói chuyện với thính giả RFI. Câu hỏi đầu tiên là Ly Hoàng Ly bước vào địa hạt thơ và nghệ thuật tạo hình theo một con đường như thế nào?

Giữa Đất Trời Giao Hưởng

Tue, 01 Aug 2006 00:00:00 +0200

Hồ Trường An

Theo Sóng Từ Trường Gặp Gỡ Thụy Khuê

Trên Một Chặng Bút Trình

1/ Hồ Trường An: Chào chị Thụy Khuê, động cơ nào thúc đẩy chị soạn cuốn biên-khảo-mạn-đàm ''Nói Chuyện Với Hoàng Xuân Hãn Và Tạ Trọng Hiệp''? Có phải chị muốn chính mình được biết tư tưởng, hành động, hoài bão, dự phóng của những kẻ tuy nổi trôi trên dòng lịch sử mà vẫn làm văn hóa không? Có phải chị muốn tìm hiểu thời đại và xã hội mà họ dấn thân suốt chiều dài hành trình của họ không?

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Jul 2006 00:00:00 +0200

Phê bình ý thức, phát xuất từ Thụy Sĩ, có thể coi là sự gặp gỡ giữa phê bình Đức và phê bình Pháp, cũng là trung gian giữa hai dòng phê bình lớn: dòng ngữ học, phát triển nửa đầu thế kỷ và dòng ký hiệu học, phát triển nửa sau thế kỷ XX.

Nếu các nhà Hình thức Nga chuyên chú vào việc khảo sát văn bản, gạt ra ngoài những yếu tố khác như lịch sử, xã hội, tác giả, và các nhà Bác ngữ học Đức đưa ra một cái nhìn toàn bộ về văn học sử và văn chương Âu Châu, thì các nhà Ý thức ở Genève, chú ý đến quan hệ nội tâm giữa người đọc và người viết.

Thanh Tâm Tuyền (1936-2006)

Mon, 01 May 2006 00:00:00 +0200

Sự ra đời của Sáng Tạo

Nói chuyện với Lại Nguyên Ân

Sat, 01 Apr 2006 00:00:00 +0200

Trong một bài in trên Đông Pháp Thời báo, số ra ngày 1/9/1928 giữa thời Pháp thuộc, Phan Khôi viết: "Ở vào thế kỷ XX là thế kỷ mà thiên hạ làm phách hô lớn lên hai chữ tự do, nói rằng đâu đâu cũng phải tôn trọng sự tự do, đâu đâu cũng phải tôn trọng quyền ngôn luận, quyền xuất bản. Bỗng dưng nghe đến hai chữ "cấm sách" thì há chẳng phải là một sự lạ hay sao. Song le là lạ ở xứ nào kia, còn xứ nầy sự ấy đã như cơm bữa rồi, không còn lạ gì nữa." Đó là giọng Phan Khôi, là chí khí toát ra lời. Chí khí ấy trở thành có một không hai trong lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XX. Nhưng thế hệ hôm nay, bao nhiêu người còn biết Phan Khôi là ai? Tạ Trọng Hiệp gọi Phan Khôi là "người xa lạ" !

Thế hệ bắc cầu

Mon, 27 Mar 2006 00:00:00 +0200

Anh Thiết,

Rất lạ, khi ngồi trước máy vi tính để "viết" những dòng này, tôi đã gần như quên hẳn những câu chuyện lý thú chúng ta nói với nhau đêm giao thừa Bính Tuất, cách đây có hơn một tháng. Vậy mà hôm qua, khi đọc lại bài Niềm vui chết yểu của anh, những chi tiết về cái chết Nhất Linh trở lại rõ ràng như cuốn phim vừa xem xong, hoá ra tôi đã "thuộc" nội dung bài viết ấy, mặc dầu tôi chỉ đọc có một lần, cách đây cũng đến trên dưới 20 năm, tình cờ trên một tờ báo hay một cuốn sách không nhớ rõ ở đâu. Đó là lần đầu tôi "gặp anh".

Đỗ Hoàng Diệu trong không gian cổ tích huyền ảo

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Tình chuột mở đầu bằng câu: "Em chết rồi. Vậy là em đã chết rồi. Em không biết mình có đau đớn trước khi chết hay không". Câu nói tức khắc gây chấn động: tiếng của một người đã chết! Trước Đỗ Hoàng Diệu, Dương Nghiễm Mậu, cũng đã làm kinh ngạc độc giả như thế trong một truyện ngắn với giọng kể của một người chết.

Mậu truyện chưa được in lại ở trong nước, nhưng hình như chúng đã có con đường khác để ảnh hưởng đến thế hệ đi sau: như thể đó là một thứ huyết thống truyền kiếp chảy trong những ngòi bút chấm máu lệ dân gian. Mậu nói nhiều đến chuột, và Diệu cũng nói nhiều đến chuột. Bằng hai giọng điệu khác nhau, hai thế hệ khác, sống trong hai vùng Nam Bắc, nhưng họ mang cái tang chung và cùng báo động tình hình xuống cấp, hiện tượng chuột hóa của dân tộc. Dương Nghiễm Mậu đã tạo ra những Mậu truyện ở thời điểm chiến tranh khốc liệt 60-70 và bốn mươi năm sau, Đỗ Hoàng Diệu, xây dựng những cổ tích huyền ảo (les contes fantastiques) của thời bình, không kém khốc liệt, trong lòng một dân tộc vẫn chưa thôi bị chuột hoá.

Không gian sông nước trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Nguyễn Ngọc Tư nổi tiếng về những truyện ngắn khá hay viết theo lối truyền thống. Chị thường kể lại những nỗi u hoài trầm lặng, sự nhẫn nại chịu đựng cam phận trong tâm hồn người dân quê miền Nam, mà đời sống gắn bó với con kinh, con rạch. Giọng văn và tinh thần sông nước của chị như một truyền thống nối dài từ Bình Nguyên Lộc, người đã gắn liền hai yếu tố đất và nước, thành ý nghiã thiêng liêng của hai chữ đất nước. Tư tưởng này, truyền qua Sơn Nam, đến Nguyễn Ngọc Tư, là thế hệ thứ ba, tuy đã bớt đậm đặc đi, nhưng vẫn đem lại cho người đọc, nhất là người đọc khác miền, những cảm xúc mới. Lối viết hiện thực thô lậu của Bình Nguyên Lộc đã ảnh hưởng sâu sắc đến những cây bút cùng thời với ông như Võ Phiến, Thanh Tâm Tuyền, Nhật Tiến, Sơn Nam...

Mùa biển động của Nguyễn Mộng Giác

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Hình ảnh một người di tản ngày ngày sau giờ làm việc mỗi ca đêm trở về ngồi trên "chiếc Toyota pick-up đậu dưới một tàn cây cao ở công viên El Dorado thành phố Long Beach" viết nốt ba tập chót của bộ trường thiên dài 1860 trang trong nhiều năm trời... sau cùng, người ấy hạ bút: "Phải chờ đến bảy năm bốn tháng, cuối cùng tôi mới viết được ba dòng chữ đơn giản sau đây vào trang bản thảo:

Nói chuyện với Đình Đình

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Đình Đình xác định bản chất văn chương của mình qua ba truyện ngắn đăng trên Hợp Lưu Rỗng, Em lỡ cỡ và Em xinh không. Đình Đình thuộc thế hệ những nhà văn, nhà thơ trẻ sinh trong thập niên 80, đang hình thành những lối viết mới, với cái nhìn mới, với tư tưởng mới. Trưóc khi tìm hiểu tác phẩm, chúng tôi xin giới thiệu những lời tự nhiên, thẳng thắn, bình dị và chân thực của Đình Đình xoay quanh điều kiện sống, điều kiện in ấn cùng những hoài vọng của một nhà văn trẻ ở trong nước.

Nói chuyện với Đỗ Hoàng Diệu

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Đỗ Hoàng Diệu sinh năm 1976 tại Thanh Hoá, đỗ cử nhân luật và cử nhân báo chí. Làm việc tại Hà Nội. Xuất hiện lần đầu trên văn đàn hải ngoại với truyện ngắn Tình chuột, in trên Họp Lưu số 74 (tháng 12/2003- 1/2004), rồi liên tiếp: Những sợi tóc màu tang lễ (HL 75), Cô gái điếm và năm người đàn ông (HL 76), Bóng đè (HL 78), Dòng sông hủi (HL 80) và Vu quy (HL 82). Nổi tiếng ngay. Âm vang vọng về trong nước. Nhà xuất bản Đà Nẵng nhận in tập Bóng đè, trong có ba truyện, Bóng đè, Vu Quy và Dòng sông hủi cùng với một số truyện ngắn khác. Tập truyện gây xôn xao dư luận và trở thành đối tượng bàn cãi và công kích nhất trong khoảng thời gian gần đây. Tại sao truyện của Đỗ Hoàng Diệu lại gây nên làn sóng chống đối như vậy? Câu trả lời nằm trong tác phẩm.

Sự tự trào trong tác phẩm của Đình Đình

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Khoảng thời gian gần đây, những ngòi bút trẻ ở trong nước thường tìm cách gửi tác phẩm sang đang trên Hợp Lưu. Thời kỳ Trần Vũ làm chủ bút, Đỗ Hoàng Diệu đã xác định vị trí của mình qua sáu truyện ngắn. Trong vòng hơn năm nay, Đặng Hiền làm chủ biên, đã khám phá ra hai tài năng mới: Đình Đình và Phạm Ngọc Lương. Cả hai cùng học khoá 7 trường viết văn Nguyễn Du Hà Nội.

Tam quan của Phạm Ngọc Lương

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Phạm Ngọc Lương, sinh ngày 13/11/1981 tại Hải Phòng, xuất hiện trên Hợp Lưu 86 (tháng 12/2005-1/2006) và Hợp Lưu 87 (tháng 2-3/2006) với 2 truyện ngắn Cát hoang và Xóm bờ mương, truyện thứ ba Lơ lửng trên cao viết xong tháng 4/2006, in trên Hợp Lưu 90 (tháng 8-9/2006), tạo thành bộ tam quan (ba áo quan): chôn chữ, chôn môi trường sống và chôn đạo đức con người.

Tình thế những người viết trẻ hôm nay

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Trước khi giới thiệu và phân tích tác phẩm một số ngòi bút trẻ xuất hiện những năm gần đây đã mang lại nguồn sinh lực mới cho văn học, chúng ta thử nhìn lại tình hình sinh hoạt sáng tác chung trong hai thập niên qua. Có thể chia khoảng thời gian từ 1986 đến 2006 làm ba giai đoạn với ba thế hệ nhà văn khác nhau, quy tụ những ngòi bút đã tạo được một phong cách nghệ thuật của riêng mình.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Wed, 28 Dec 2005 00:00:00 +0100

Mikhaïl Bakhtine (1895-1975)

Mikhail Mikhailovitch Bakhtine, triết gia và lý thuyết gia về tiểu thuyết đứng riêng một cõi. Được coi là nhà phê bình Nga lớn nhất thế kỷ XX, cuộc đời ông là một chuỗi bất hạnh. Những công trình nghiên cứu của Bakhtine bị vùi dập trong vòng nửa thế kỷ, và chỉ được công bố vào khoảng 1960, 15 năm trước khi ông qua đời.

Bakhtine sinh ngày 16/11/1895 tại Orel và mất ngày 7/3/1975 tại Moskova. Xuất thân trong một gia đình quý tộc nghèo, cha làm việc ở ngân hàng. Năm 1918, vừa học xong khoa văn chương ở đại học Saint-Pétersbourg (thời kỳ này đã bị đổi tên là Petrograd, rồi sau thành Léningrad), Bakhtine được bổ làm giáo sư dạy trường Trung học (đổi là trường Lao động thống nhất) Nevel, một tỉnh nhỏ gần thủ đô. Say mê triết học Đức đương thời, Bakhtine góp phần đắc lực trong các sinh hoạt văn chương và triết học của nhóm trí thức cấp tiến ở Saint- Pétrebourg với những tên tuổi như: nghệ sĩ dương cầm Maria Ioudina (1899-1970), triết gia Matvei Kagan (1889-1970), hai nhà triết ngữ học Valentin Volochinov (1895-1935) và Lev Poumpianski (1894-1940). Năm 1920, Bakhtine và phần lớn các bạn trong nhóm, chuyển về Vitebsk (Biélorussie), cái nôi của văn nghệ tiên phong (avant-garde) trước Cách mạng, thuộc miền Tây nước Nga, (Chagall cũng đang làm việc tại đây). Bakhtine dạy học ở trường Sư Phạm, đồng thời diễn thuyết tại nhiều cơ sở giáo dục do Cách mạng dựng nên. Nhóm nghệ sĩ trẻ mở rộng với nhà nhạc học tương lai Ivan Sollertinski (1902-1970) và chuyên gia văn học sử Pavel Medvedev (1892-1938), lúc đó đang làm chủ tịch thành ủy Vitebsk.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sun, 02 Oct 2005 00:00:00 +0200

Trường phái hình thức (tiếp theo)

Boris Tomachevski, Roman Jakobson và Vladimir Propp

Trường phái hình thức Nga, như chúng tôi đã trình bày trong phần trước, gồm những nhà ngữ học đã tìm cách khai phá đường lối nghiên cứu văn chương theo phong cách khoa học, thuần túy dựa trên văn bản và gạt hẳn ra ngoài những yếu tố khác như tiểu sử, tâm lý, triết lý v.v...

Nói chuyện với nhà phê bình Vương Trí Nhàn về tình hình tiếp nhận văn hóa nước ngoài tại Việt Nam

Sat, 01 Oct 2005 00:00:00 +0200

“ Xác nhận ảnh hưởng

để rồi tìm ra chính mình,

tách mình khỏi người …”

Những năm gần đây, vấn đề tiếp nhận văn hóa nước ngoài tại Việt Nam trở thành đề tài suy luận của nhiều trí thức, văn nghệ sĩ trong nước. Bên cạnh bề mặt lạc quan của một xã hội mở cửa, giao thương với nước ngoài, Việt Nam còn bộc lộ một bề trái khép kín, co lại luôn luôn nhấn mạnh đến những yếu tố bản sắc, bản địa, trên các văn bản chính thức và trong sách vở học đường. Nhiều câu hỏi được đặt ra về hiện tình này, về sự tiếp nhận văn hoá và hậu quả của nó. Trong hai buổi nói chuyện trên đài RFI ngày 25/6 và 2/7 vừa qua, nhà phê bình Vương Trí Nhàn, ở Hà Nội, đã thẳng thắn bày tỏ những trăn trở của một người làm văn học hôm nay, đối với những vấn đề nhức nhối, bức thiết mà ông đã lưu tâm suy nghĩ từ nhiều năm qua.

VỀ TÌNH TRẠNG NGHIÊN CỨU VĂN HỌC

Thu, 01 Sep 2005 00:00:00 +0200

(TRÒ CHUYỆN VỚI GIÁO SƯ NGUYỄN HUỆ CHI)

Những buổi nói chuyện với Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, trên đài RFI trong tháng 7 vừa qua, và được ghi lại trên "Thế kỷ 21", bắt nguồn từ cuộc trao đổi văn học giữa hai người đã từng giữ những địa vị chủ chốt trong Viện Văn học trong nhiều năm qua: một bên là Phó giáo sư Nguyễn Văn Hoàn, nguyên Viện phó Viện Văn học. Một bên là Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, nguyên Chủ tịch Hội đồng khoa học của Viện trong 7 năm và nguyên Trưởng ban văn học Cổ cận đại của Viện trong gần 30 năm.

Lê Ðạt nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Dự định tìm lại dấu vết phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, đã đến với chúng tôi từ cuối năm 1984, khi trở Hà Nội lại lần đầu, sau 30 năm xa Hà Nội. 1984, lúc ấy tôi chưa hề cầm bút, và 1954, khi rời Hà Nội, tôi mới lên mười. Như phần lớn học sinh miền Nam, tôi đã thuộc lòng, không chỉ những câu thơ nổi tiếng của Trần Dần:

Nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Những buổi nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm về cuộc đời văn học của ông từ thời trẻ qua thời cách mạng kháng chiến đến thời kỳ đổi mới, được thu thanh qua điện thoại viễn liên Paris-Hà Nội và đã được phát thanh làm nhiều kỳ, trong những dịp khác nhau trên đài RFI. Ở đây chúng tôi ghi lại những phần ông nói từ Nhân Văn Giai Phẩm đến thời kỳ đổi mới, phát thanh những ngày14/1/96, ngày 21 và 28/2/98 và 3 và 10/1/2004. Phần còn lại sẽ in vào một dịp khác.

Nói chuyện với ông Nguyễn Hữu Ðang

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Thụy Khuê: Thưa ông Nguyễn Hữu Ðang, trước hết xin ông cho biết thực chất của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm là gì?

Lê Ðạt: Tôi nhớ có một lần Lê Ðạt nói chuyện với bà đấy, nói rằng là đó là một cố gắng đối thoại đầu tiên giữa những đảng viên, cán bộ, trí thức, để tìm một giải phóng tốt đẹp hơn cho xã hội. Kết cục cuộc đối thoại đó không có kết quả. Thực chất phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, nếu đứng về mặt chính trị, thì đó là một cuộc đấu tranh của một số người trí thức, văn nghệ sĩ và một số đảng viên về chính trị nữa, là chống -không phải chống đảng cộng sản đâu, mà đấy là chống- cái chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Sự thâm nhập của chủ nghĩa Statline và chủ nghĩa Mao Trạch Ðông đưa đến nhiều hiện tượng -nói là chuyên chính thì chưa đủ- phải nói là cực quyền toàn trị, nó gay gắt ghê lắm. Nó gay gắt ghê lắm! Ðảng cộng sản đã phạm sai lầm trong Cải cách ruộng đất, rồi thì Chỉnh huấn, Chấn chỉnh tổ chức, Ðăng ký hộ khẩu v.v... Tất cả những cái đó đều do những cái quá tả, từ phương Bắc nó xâm nhập vào, chứ không phải chờ đến bây giờ nó mới đem cái tả khuynh hữu trí vào nước Việt Nam. Cái thời mà cụ Hồ chưa về nước và ông Trần Phú làm Tổng bí thư đó, thì làm cái cuộc gọi là Sô Viết Nghệ Tĩnh, đua ra cái khẩu hiện rất quái gở tức là "Trí, phú, địa, hào đánh tận gốc, trốc tận rễ". Nó quá tả như thế thì còn làm sao giành được độc lập! Như thế là chia rẽ dân tộc. Lúc bấy giờ chúng tôi cũng cảnh giác, chúng tôi theo đảng cộng sản nhưng chống chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Nhưng rất tiếc là lúc bấy giờ, thế lực của Liên Sô rất mạnh, áp lực của Trung Quốc cũng rất mạnh cho nên cái đối thoại không có kết quả.

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Huy Cận (1919-2005)

Sat, 26 Feb 2005 00:00:00 +0100

Nhà thơ Huy Cận đã từ trần ngày 19 tháng 2 năm 2005 vừa qua, tại Hà Nội, thọ 86 tuổi.

Tác giả Lửa thiêng là một trong những nhà thơ mới cuối cùng, đã ra đi, mang theo một thời đại, khép lại một cõi thơ: Thơ mới ra đời những năm 30, chính xác hơn, ngày 10 tháng 3 năm 1932 với bài "Tình già" của Phan Khôi, đăng trên Phụ nữ Tân văn số 122. Và cõi thơ ấy đã tồn tại đến ngày nay, với những thăng trầm, dày dạn; đôi khi không ngại dùng quyền lực để tồn tại, như trong thời kỳ Nhân Văn Giai Phẩm, các chủ soái Thơ mới đầy quyền uy như Tố Hữu, Xuân Diệu... đã lạm dụng chức quyền để nghiền nát những nhà thơ trẻ muốn đổi mới thơ ca như Trần Dần, Lê Đạt...

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Feb 2005 00:00:00 +0100

Nhân Văn Giai Phẩm là phong trào đòi hỏi tự do dân chủ của văn nghê sĩ và trí thức miền Bắc, có tầm vóc lớn lao, khởi xướng đầu năm 1955 và bị chính thức dập tắt vào tháng 6 năm 1958.

Từ 1959 cho đến nay, hai nguồn tư liệu tương đối đầy đủ về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm (NVGP) vẫn chỉ là: Cuốn Trăm hoa đua nở trên đất Bắc (THĐNTĐB) của Hoàng Văn Chí, do Mặt Trận Tự Do Văn Hoá, in ở Sàigòn năm 1959 và cuốn Bọn Nhân Văn Giai Phẩm trước toà án dư luận (BNVGPTTADL) của Nxb Sự Thật, in ở Hà Nội, cùng năm 1959.

Hoàng Đạo (1907- 1948)

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Hoàng Đạo tên thật là Nguyễn Tường Long, sinh ngày 11/10 năm Đinh Mùi tức 16/11/1907, tại làng Hàn Giang, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Nguyên quán: làng Cẩm Phô, xã Hội An, tỉnh Quảng Nam. Bút hiệu khác: Tứ Ly, Tường Minh... Theo Nguyễn Văn Xuân, dòng họ Nguyễn Tường gốc ở Bình Định: Ông Nguyễn Tường Vân người Bình Định, làm Binh bộ Thượng thư, có hai con trai nhập tịch Cẩm Phô, Hội An, là Nguyễn Tường Vĩnh, phó bảng, tuần vũ Vĩnh Long và Nguyễn Tường Phổ, tiến sĩ, dạy học và nhà thơ. Nguyễn Tường Phổ sinh ra Nguyễn Tường Tiếp, tri huyện Cẩm Giàng, nổi tiếng hay chữ, và là ông nội của Hoàng Đạo.

Kawabata 1899-1972

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Nhật Bản trong Kawabata phải là người phụ nữ. Những cương cường, khí phách, những hùng tráng của nam giới trong tinh thần "võ sĩ đạo" dường như đã bị mềm đi, đã bị khuất phục trước những uyển chuyển, thướt tha trong dáng vóc, réo rắt trong tiếng đàn, khúc mắc trong ánh mắt, tâm hồn người kỹ nữ geisha. Trước tấm thân trần của "người con gái ngủ", những tội lỗi một đời được "rửa đi" như đức Phật từ bi cứu khổ, cứu nạn, cho những cuộc đời lão ông gần đất xa trời.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Phản xạ phê bình

Phê bình là một trong những sinh hoạt hàng ngày của đời sống. Ở các xã hội phương Tây, sinh hoạt này sớm được nâng đỡ, đẩy mạnh, nhưng trong xã hội phương Đông, phê bình không những thiếu điều kiện phát triển mà còn bị đàn áp. Ví dụ: một đứa bé -nếu sống trong xã hội Tây phương- nó có thể đưa ra những nhận xét độc đáo để "phê bình" cha mẹ, mà ít khả năng bị mắng, bị đánh. Ngược lại, vẫn đứa bé đó, trong xã hội phương Đông, thường thường nó chỉ có quyền "nghe lời" cha mẹ, chứ không được quyền "phát biểu". Vì vậy, ở các nước Âu châu -không chịu ảnh hưởng nho giáo, lại tiếp cận tư tưởng dân chủ từ nhiều thế kỷ- ý thức phê bình chẳng những không bị tiêu diệt từ trứng nước, mà còn có điều kiện phát triển trong toàn bộ sinh hoạt sống và suy nghĩ của con người. Phê bình trở thành một phản xạ, trước mỗi lựa chọn, mỗi hành động. Phản xạ này, xuất phát từ ý thức bản thân: khi nghe một lời nói, một bản tin, một bài diễn văn, xem một cuốn phim, đọc một cuốn sách... phản xạ phê bình luôn luôn hiện diện, "nó" âm thầm "làm việc" trong đầu, ngồi trong bóng tối chỉ đạo cho ta biết điều này nghe được, điều kia ngụy biện, đoạn văn này dí dỏm, chỗ kia nhạt thếch, v.v... Mặc nhiên, ý thức phê bình là một cái gì tiềm ẩn, nếu muốn lộ diện, nó phải "có gan" vượt qua thử thách xã hội, bắt đầu từ môi trường gia đình. Ở những xã hội phương Tây, như trên đã nói, nhờ không khí tự do tương đối trong gia đình: đứa trẻ có quyền nói chuyện "bình đẳng" với cha mẹ, đôi khi "phê bình" những hành động của cha mẹ, trong khi ở xã hội phương Đông, quyền "đối thoại" với cha mẹ, cho đến nay hầu như vẫn chỉ ở mức độ tối thiểu, ngay cả trong những gia đình khá Âu hoá, hoặc đang sống ở ngoại quốc: Rụt rè, e ngại, không dám phát biểu trở thành quán tính, đặc sản của người Á đông. Đó là hậu quả của nền giáo dục ảnh hưỏng đạo nho trong nhiều thế kỷ. Tuy vậy, ở bất cứ hoàn cảnh nào, phản xạ phê bình vẫn hiện diện trong con người như một đòi hỏi, một thứ lương tâm thứ nhì, hướng chúng ta về những lựa chọn thoả đáng cho mỗi tình thế sống.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Trường phái bác ngữ học Đức - quy tụ một số nhà nghiên cứu tên tuổi, có kiến thức bách khoa như: Frédéric Gundolf (1881-1931), Ernst-Robert Curtius (1886-1956), Erich Auerbach (1892-1957), Léo Spitzer (1887-1960) - ngay từ 1915, đã hoạt động trong lòng các đại học, là một trong những khuynh hướng nền tảng đầu tiên của nền phê bình hiện tại. Phát triển cùng thời với trường phái hình thức Nga, một số nhà bác ngữ học Đức cũng phải sống lưu vong như một số nhà hình thức Nga. Từ 1933, khi chủ nghĩa Đức Quốc Xã phát triển, Spitzer, Auerbach phải trốn ra ngoại quốc, viết những tác phẩm chủ yếu ở nước ngoài.

Từ Murasaki đến Kawabata

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Hai cách ứng xử với văn hoá.

Đất Nhật không xa đất Việt. Chữ Nhật và chữ Nôm cùng chung gốc Hán, nhưng đối với người Việt, lịch sử và văn hóa Nhật dường như rất xa vời, tuy hai dân tộc có cùng tiến trình lập quốc, xây dựng ngôn ngữ, sao chép văn minh Trung Hoa, cùng tìm cách thoát khỏi nguồn gốc "Thiên triều" để thiết lập bản sắc riêng của mình. Điểm khác biệt giữa Nhật Bản và các nước làng giềng là người Nhật công nhận mình sao chép, họ phân tích và tìm hiểu bản chất những điều vay mượn, từ đó, rút kinh nghiệm, giữ khoảng cách với "nguyên bản", để xây dựng và đào sâu những nét riêng của mình. Người Việt tránh đả động đến những điều mình "mượn" của Trung Quốc, từ tên tỉnh, tên thành, đến tên vua... và coi truyền thống "chống ngoại xâm" là niềm tự hào dân tộc, trong khi người Nhật gây khác biệt bằng sự học hỏi và phát triển. Chính ở chỗ đó mà chúng ta khác Nhật: "vô địch thắng trận", đánh Tây, đuổi Mỹ, nhưng chúng ta không thoát ra khỏi tình trạng nhược tiểu, trong khi Nhật Bản chiến bại, là một cường quốc.

Vấn đề toàn cầu hóa dưới mắt nhà xã hội học Pierre Bourdieu

Mon, 01 Mar 2004 00:00:00 +0100

Pierre Bourdieu là một trong những nhà tư tưởng độc đáo của Pháp đã nghiêng mình xuống những số phận yếu kém, những người không có tiếng nói, những số phận nhược tiểu ... Ông đã qua đời vào tháng 2 năm 2002 vì bệnh ung thư, một nghịch cảnh gần như phi lý đối với nhà bác học lừng danh suốt đời tìm cách chữa bệnh cho xã hội con người. Pierre Bourdieu muốn chữa bệnh cho thế kỷ XX bằng chính cội nguồn của con bệnh: Ðó là căn bệnh xã hội. Bệnh người không hiểu người.

Lê Bá Đảng

Sun, 01 Feb 2004 00:00:00 +0100

Mỗi khi có dịp trình bày quan niệm nghệ thuật của mình, họa sĩ Lê Bá Đảng thường nhấn mạnh ba điểm sau đây:

Nghệ thuật của một dân tộc chỉ có thể tồn tại được nếu nó bám rễ vào đời sống và mang cá tính độc đáo của dân tộc ấy;
Lê Bá Đảng đưa ra một phong cách tạo hình mới thoát khỏi truyền thống hội họa điêu khắc Tây phương, ông muốn trình bày một nghệ thuật tạo hình, không tượng, không tranh, dựa trên những nguyên liệu vật chất hoặc hư không do chính người nghệ sĩ tạo ra;
Nghệ thuật không chỉ dành riêng cho một số ngườì may mắn có khả năng mua tranh, mua tượng, hoặc chỉ nằm khô trong viện bảo tàng, mà phải hòa hợp với thiên nhiên, đi vào đời sống, để tất cả mọi người dù ở tầng lớp nào, cũng có thể thưởng ngoạn.

Như để thực hiện quan điểm bình dân hóa và phổ biến hóa nghệ thuật, Lê Bá Đảng luôn luôn tìm cách bội phân những tác phẩm của mình thành nhiều phiên bản, giá bán rẻ đi, nhiều người có thể mua được, nhưng chất sắc và giá trị vẫn là nguyên bản. Những năm 70, để sáng tạo Lebadangraphy, ông đã tìm chất giấy riêng in tranh, từ những bản khắc trên đá, khiến cho tranh in của ông không còn là một sản phẩm phiên bản (reproduction) tầm thường mà nó giữ trọn vẹn những chiều sâu, những nét gồ, nét trũng của bức tranh thật.

Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Chương 15

Phan Khôi

Phụ Lục

Những phong trào chống Pháp đầu thế kỷ XX

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Phan Châu Trinh, lãnh đạo tinh thần phong trào Duy Tân. Phan Khôi, lãnh đạo tinh thần phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Đông Kinh Nghiã Thục (gắn bó với Duy Tân và Đông Du) chỉ tồn tại một năm. Nhân Văn Giai Phẩm tồn tại năm tháng. Nhưng cả phong trào hai đều có công lớn trong việc đổi mới văn học và đòi hỏi dân chủ cho đất nước. Lịch sử Phan Châu Trinh đã rõ ràng tường tận. Lịch sử Phan Khôi, hoặc bị nhục mạ như một người bán nước, hoặc không ai biết đến.

Phùng Cung,

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Phùng Cung sinh ngày 18 tháng 7 năm 1928 tại Vĩnh Yên và mất ngày 9 tháng 5 năm 1997 tại Hà Nội, năm năm sau, mùa đông 2003, nhà xuất bản Văn Nghệ California cho phát hành cuốn "Phùng Cung, truyện và thơ", do Lâm Thu Vân ở Canada chủ trương và tập hợp những sáng tác của Phùng Cung chưa bao giờ được xuất bản. Sách dày hơn bốn trăm trang, gồm hai phần: Phần truyện có 10 truyện ngắn cùng phụ lục in lại "Con ngựa già của chúa Trịnh", đã đăng trên Nhân văn số 4 (tháng 10 năm 1956) và phần thơ là tập "Trăng ngục" gồm 35 bài thơ làm trong 12 năm tù từ 1961 đến 1972, tại các trại biệt giam Bất bạt (Sơn tây), Yên Bái, Lào Cai, v.v...

Thạch Lam

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Tiểu sử: Thạch Lam sinh ngày 7-7-1910, tức ngày 1- 6 âm lịch, năm Canh Tuất tại Thái Hà Ấp, gần Hà Nội; mất ngày 28-6-1942 tại làng Yên Phụ cạnh Hồ Tây, vì bệnh lao. Bút hiệu khác: Việt Sinh. Là con thứ sáu trong gia đình, cha là Nguyễn Tường Nhu. Quê nội làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng Nam. Quê ngoại: huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Tên khai sinh hồi nhỏ là Nguyễn Tường Vinh, năm 15 tuổi làm giấy khai sinh lại, đổi tên là Nguyễn Tường Lân. Năm lên bảy, cha qua đời. Thủa nhỏ học trường sơ học Cẩm Giàng tới 14 tuổi. 15 tuổi, đỗ bằng cơ thủy, xin tăng 4 tuổi để được vào học ban thành chung. Ðỗ bằng Thành Chung năm16 tuổi, sau đó, vào học trường canh nông, được một năm, xin thôi, vào học trường Albert Sarraut. Sau khi đỗ tú tài phần thứ nhất, quyết định nghỉ trường, ở nhà học các anh.

Thoạt kỳ thủy trong vùng đất

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Năm mươi người trai chết ở trên ngàn

Năm mươi người gái chết chìm dưới bể

Thơ Nguyễn Bình Phương

Thoạt kỳ thủy, tác phẩm mới nhất của Nguyễn Bình Phương, viết xong từ tháng 8 năm 1995, nhưng đến tám năm sau, tháng 8 năm 2003, tác giả mới "chỉnh sửa" lại để in và để được in, nhà xuất bản Hội Nhà Văn đã phát hành tại Hà Nội đầu năm 2004. Nghe đâu, phần "chỉnh sửa" cũng mất hàng trăm trang. Đối với một cuốn sách nhỏ, 163 trang, "chỉnh sửa" như thế là nhiều và có lẽ đó là một trong những lý do khiến người đọc đôi lúc có cảm tưởng hụt hẫng, không hiểu gì cả. Nếu Thoạt kỳ thủy được in cùng thời với tập trường ca Khách của trần gian (nxb Văn Học, Hà Nội, 1996) thì có lẽ người đọc dễ tiếp nhận hơn, vì thơ "dẫn" cho văn, văn "vận" vào thơ, bởi Bình Phương là nhà văn có "căn" thơ và giữa hai tác phẩm lấp ló những đầu mối chung của một "luận đề", nếu chúng ta công nhận có một luận đề trong Thoạt kỳ thuỷ.

Hậu Hiện Đại

Wed, 01 Oct 2003 00:00:00 +0200

Thuyết hậu hiện đại-postmoderne, tuy ra đời cách đây hơn hai mươi năm, nhưng đối với độc giả Việt Nam, dường như vẫn còn là vấn đề thời thượng. Một đề tài dễ gây tranh luận, tuy được nói đến rất nhiều, nhưng nếu muốn tìm một chuyên luận giải thích rõ ràng, tường tận, không dễ. Có người cho rằng đó là một chủ nghĩa, một trường phái, có người cho đó là một lý thuyết suông. Phần đông những người bênh vực lý thuyết này, thường xem nó như một chủ thuyết văn học mới nhất, vượt xa những trường phái, chủ thuyết văn học "cũ" như: lãng mạn, siêu thưc, hiện sinh đã "lỗi thời". Postmoderne mặc nhiên trở thành "postmodernisme", một "chủ nghĩa văn học" có khả năng hướng dẫn sáng tạo cho toàn bộ những nghành nghệ thuật avant-garde thời này. Đối với người đọc bình thường, một số câu hỏi được đặt ra: có một thứ chủ nghĩa hậu hiện đại thật không? Và nếu có, thì chủ nghĩa ấy có những đường hướng sáng tác như thế nào? Những chữ hậu hiện đại nghĩa là gì? Có từ bao giờ? Do ai đề xướng? Nội dung tư tưởng của từ hậu hiện đại? ... Tựu trung, những câu hỏi cơ bản về bất cứ một khái niệm văn học hay triết học nào.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Tue, 01 Jul 2003 00:00:00 +0200

Tiếp tục con đường tư tưởng đã vạch ra trong Tương lai văn hóa Việt Nam, những bài tiểu luận hoặc tham luận đến sau, đào sâu và mở rộng thêm đường hướng nhân văn và dân tộc của Hồ Hữu Tường.

Trong cuốn Luận lâm I (Huệ Minh, 1965), ông chọn 9 bài viết trong khoảng 1948 đến 1964, mỗi bài một chủ đề khác nhau (văn hóa, chính trị, kinh tế, tư tưởng) mà ông cho rằng "biện chứng pháp không thể áp dụng được". Luận lâm (tuy đề Luận lâm I, nhưng chỉ ra có một quyển) đưa ra những đề tài có thể gây tranh luận, với chủ đích đẩy sự nghiên cứu và suy tưởng đi xa hơn.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Tue, 01 Jul 2003 00:00:00 +0200

Tiểu thuyết là thể loại sáng tác phong phú nhất của Hồ Hữu Tường, có thể chia làm hai loại: xã hội và trào phúng.

Khuynh hướng xã hội (đấu tranh) có những bộ Gái nước Nam làm gì?, gồm 2 quyển: Thu Hương và Chị Tập (Nxb Sống Chung, 1949), Thuốc trường sanh, 3 cuốn: Xây mộng, Phúc đức và Vẹn nguyền (Huệ Minh, 1964); Hồn bướm mơ hoa, 4 cuốn: Mai Thoại Dung , Ông thầy Quảng, Tam nhơn đồng hành và Bủa lưới người (Nam Cường, 1966) và những tác phẩm khác như Kế thế , tiểu thuyết dã sử, (Huệ Minh, 1964), Người Mỹ ưu tư (tác giả xuất bản tại Pháp, 1968) viết về bối cảnh và thân phận những đứa con lai Mỹ-Việt.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Sun, 01 Jun 2003 00:00:00 +0200

Hồ Hữu Tường, chính trị gia, nhà văn, nhà báo và là một nhân vật kỳ lạ, sống 70 năm trong thế kỷ XX, trải nhiều vòng tù tội dưới tất cả các chính quyền: thực dân, quốc gia và cộng sản. Tác phẩm của ông phản ảnh tính chất nổi loạn trong con người, một con người vừa trào lộng, vừa bi đát, suốt đời đi tìm phương cách giải phóng dân tộc ra khỏi mọi hình thức quản trị giáo điều: từ bị trị đến hủ tục, từ độc tôn đến độc tài, nhưng cũng suốt đời "thất bại" trong việc "chống lại định mệnh", cho đến phút chót vẫn muốn "cưỡng lại số trời" mà không được. Có lẽ ở bên kia thế giới, Hồ vẫn tiếp tục con đường thiên lý của một Phi Lạc đã đại náo trần gian: Tây, Tàu, Nga, Mỹ và giờ đây, xuống âm ty đại náo địa ngục.

Ngô Văn nhớ về Hồ Hữu Tường

Sun, 01 Jun 2003 00:00:00 +0200

Ngô Văn, nhà biên khảo, nhà hoạt động cách mạng trong nhóm Đệ Tứ, sinh năm 1912 ở xóm Tân Lộ, gần Thủ Đức. Đi làm từ 14 tuổi. Gia nhập xu hướng Cộng Sản tả đối lập năm 1932. Sau 45 sang Pháp, làm việc trong các xí nghiệp, và tích lũy những tài liệu để biên khảo. Các tác phẩm chính: Vụ án Moscou (Nxb Chống trào lưu, Sài Gòn, 1937), Divination, magie et politique dans la Chine ancienne (PUF, Paris, 1976), Revolutionaries They Could Not Break (Index Book Centre, London, 1995), Vietnam 1920-1945, révolution et contre-révolution sous la domination coloniale (L'insomniaque, 1996; Nautilus, 2000), Việt Nam 1920-1945, cách mạng và phản cách mạng thời đô hộ thực dân (L'insomniaque, Paris, 2000), Avec Maximilien Rubel, une amitié, une lutte 1954-1996 (L'insomniaque, 1997), Au pays de la cloche félée (L'insomniaque, 2000) ...

THUY KHUE

Sat, 01 Feb 2003 00:00:00 +0100

Thụy Khuê trả lời Ðoàn Xuân Kiên và Khế Iêm

Trước hết, xin thành thật cám ơn hai anh Ðoàn Xuân Kiên và Khế Iêm đã viết bài góp ý, mở rộng thêm một số vấn đề thiết thực của văn học

Tôi xin nói chuyện với anh Ðoàn Xuân Kiên trước. Bài viết của anh giúp cho những ai muốn tìm hiểu về văn học miền Nam có một cái nhìn đúng đắn và trung thực, nó bổ sung cho bài viết của tôi vì anh là người đã sống ở miền Nam trước 75, nên anh có một cái nhìn toàn diện hơn tôi, về nền văn học này, trong khi tôi chỉ là người "ngoại cuộc", cố gắng tìm hiểu nó qua những tác phẩm và tác giả mà tôi có được trong tay.

Con Nữ của Đỗ Quỳnh Dao

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Con nữ tập hợp mười trường hợp bệnh lý mà nhà văn đem ra khảo sát, mổ xẻ bằng ngòi bút. Một ngòi bút thận trọng và chừng mực, can đảm giải phẫu nhiều lớp tuổi đời: từ tuổi thơ đến tuổi dậy thì, âge ingrat, mà Đỗ Quỳnh Dao gọi là tuổi khó, rồi tuổi trung niên, tuổi già, mỗi người, mỗi chặng đường đời đều có những khủng hoảng, những tai biến, những vết thương tinh thần, ngoài bệnh tình thể xác. Ống nghe tim mạch của người thầy thuốc nhạy cảm này, đã nắm bắt được phần tâm thần khép kín, của những người muốn dấu nỗi đau, hoặc không thể thổ lộ, biểu hiện ra ngoài, đôi khi cũng không biết là mình đang đau, đang sống trong rạn vỡ thể xác và tâm hồn.

Hậu Hiện Đại

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Thuyết hậu hiện đại - postmoderne, tuy ra đời cách đây gần bốn mươi năm, nhưng đối với độc giả Việt Nam, dường như vẫn còn là vấn đề thời thượng. Một đề tài dễ gây tranh luận, tuy được nói đến rất nhiều, nhưng thử tìm một chuyên luận giải thích rõ ràng, tường tận không dễ. Có người cho rằng đó là một chủ nghĩa, một trường phái; có người cho đó là một lý thuyết suông. Phần đông những người bênh vực lý thuyết này, thường xem nó như một chủ thuyết văn học mới nhất, vượt xa những trường phái, chủ thuyết văn học "cũ" như: lãng mạn, siêu thực, hiện sinh đã "lỗi thời". Hậu hiện đại mặc nhiên biến thành «chủ nghiã hậu hiện đại», một trường phái văn học có khả năng hướng dẫn sáng tạo cho toàn bộ những ngành nghệ thuật avant-garde thời này. Đối với người đọc bình thường, một số câu hỏi được đặt ra: có một thứ "chủ nghĩa hậu hiện đại" thật không? Và nếu có, thì đường hướng sáng tác của chủ nghĩa ấy như thế nào? Những chữ hậu hiện đại nghĩa là gì? Có từ bao giờ? Do ai đề xướng? Nội dung tư tưởng của cụm từ hậu hiện đại? ... Tựu trung, những câu hỏi cơ bản về bất cứ một khái niệm văn học hay triết học nào.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Nguyễn Viện với Rồng và rắn

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Tổ hợp xuất bản miền Ðông Hoa Kỳ cuối năm 2002 đã trình làng một tác phẩm lạ, một tên tuổi mới: Nguyễn Viện, vừa xuất hiện trên văn đàn hải ngoại vài năm gần đây. Tác phẩm Rồng và rắn của Nguyễn Viện hồm 4 tiểu thuyết: Thời của những tiên tri giả, Ðâm sừng vào bóng tối, Người dẫn đường đã tới và Rồng và rắn, cũng có thể gọi là bốn truyện vừa. Ðặc biệt bốn truyện này cùng có cấu trúc song song, tức là mỗi truyện kể ít nhất với hai giọng, "quay" bằng hai ống kính khác nhau.

Những tác phẩm mới nhất của

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Giăng lưới bắt chim

Một trong những truyện ngắn rất hay gần đây của Nguyễn Huy Thiệp là "Chuyện ông Móng". Ông Móng là một nhân vật "độc nhất vô nhị", ông làm chủ một cái chợ cũng "độc nhất vô nhị": chợ phân, ngay bên thềm thủ đô văn vật. Sự tinh vi của ông Móng trong cách hành nghề làm ta giật mình. Hãy xem cách ông phân giải giữa chợ, hệt như Bao Công:

Phạm Duy Khiêm 1908-1974

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Trong số rất ít nhà văn gốc Việt viết tiếng Pháp, hai khuôn mặt nổi trội: Phạm Duy Khiêm và Nguyễn Tiến Lãng. Cả hai đều sinh trưởng trong những năm đầu thế kỷ XX và đã sống qua hai giai đoạn lịch sử: thời nước Việt còn bị trị, mang tên An Nam, xuất phát từ An Nam đô hộ phủ, do vua Cao Tông nhà Đường đặt cho nước ta từ năm 679 dưới ách đô hộ của nhà Đường. Người Pháp dùng lại tên An Nam là muốn xác định dấu ấn nô lệ trên cái tên nước, đồng thời họ gọi người Việt là annamite, một cách hạ thấp nhân phẩm kẻ bị trị thêm một lần nữa. Giai đoạn thứ nhì, nước Việt độc lập, lấy lại tên cũ Việt Nam do vua Gia Long đặt sau khi thống nhất đất nước. Và người Việt trong tiếng Pháp trở thành vietnamien, một danh từ bình đẳng hơn. Với chữ vietnamien, dân Việt mất dấu ấn đô hộ, trở thành một dân tộc bình thường như tất cả các dân tộc khác. Tựu trung, hai thời kỳ lịch sử có thể tóm gọn lại trong hai chữ: An Nam - Việt Nam, annamite và vietnamien.

Tạ Duy Anh, người đi tìm nhân vật

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Tạ Duy Anh tên thật là Tạ Việt Đãng, sinh ngày 9/9/1959 tại xã Hoàng Diệu, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Ðông, đã trải qua những thời kỳ nhập ngũ, giải ngũ, làm việc tại công trường thủy điện Hòa Bình và từ đó bắt đầu viết văn. Theo học trường viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp khóa IV, làm cán bộ giảng dạy tại trường. Tạ Duy Anh là hội viên Hội Nhà Văn từ 1993.

Thụy Khuê Thi pháp Nguyễn Tuân

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Nguyễn Tuân, sinh ngày 10-7-1910 taị phố Hàng Bạc, mất tại Hà Nội ngày 28-7-1987. Tiểu học ở Hà Nội, trung học Nam Định. 1927, về Hà Nội cưới cô Vũ Thị Tuệ, nhưng vẫn trọ học ở Nam Định. 1928 (năm thứ tư trường Thành Chung) vì tham gia bãi khoá, bị đuổi học; Nguyễn Tuân cùng các bạn chạy qua Lào, sang Thái, nhưng bị bắt, giam tại Thanh Hóa khoảng một năm. Ra tù (1931-1936), đi đi về về giữa Hà Nội-Thanh Hoá, làm nhiều nghề và bắt đầu viết văn làm báo. Viết cho các tờ Đông Tây, An Nam tạp chí (của Tản Đà), Tiểu thuyết thứ bảy, v.v... Từ 1937, ở hẳn Hà Nội sống bằng ngòi bút. Đầu năm 38, đi Hương Cảng đóng vai phụ trong phim Cánh đồng ma (phim nói tiếng Việt đầu tiên), trở về viết một loạt bút ký về chuyến đi này, sau gộp lại trong tập du ký Một chuyến đi (Tân Dân, Hà Nội, 1941). 1939-1943, thời kỳ sáng tác mạnh nhất:1939, viết loạt truyện ngắn đăng trên Tao Đàn và Tiểu thuyết thứ bảy, sau in trongVang bóng một thời (Tân Dân, 1940); loạt phóng sự về thuốc phiện trong Ngọn đèn dầu lạc (Mai Lĩnh, 1939). 1940, viết tự truyện Thiếu quê hương (Anh Hoa, 1943); truyện vừa Nhà bác Nguyễn, sau gom lại cùng 6 truyện ngắn khác, thành tập tự truyện Nguyễn, (Thời Đại, 1945). 1941, Nguyễn Tuân in tiếp phóng sự Tàn đèn dầu lạc (Mai Lĩnh, 1941), tự truyện Chiếc lư đồng mắt cua (Hàn Thuyên, 1941) và Tùy bút I (Cộng Lực, 1941). 1943, in Tùy Bút II (Lượm lúa vàng, 1943) và Tóc chị Hoài, (Lượm lúa vàng, 1943) tuy gọi là tùy bút, nhưng thật ra là một tiểu thuyết cách tân; đồng thời viết loạt truyện ngắn huyền hoặc mà ông gọi là Yêu ngôn, đăng trên Thanh Nghị và Trung bắc chủ nhật (Nguyễn Đăng Mạnh sưu tập và cho xuất bản năm 1999). Từ 1944, trừ tùy bút Võng ngô đồng, Nguyễn Tuân viết ít hẳn đi...1945, Cách Mạng tháng Tám bùng nổ, ban đầu ông không tham dự, nhưng viết bài Vô đề sau đổi thành Lột xác ghi lại những trăn trở, xâu xé của nhà văn trước quyết định phải đổi hướng.

Nhất Linh, Xóm Cầu Mới

Tue, 01 Oct 2002 00:00:00 +0200

Ở Nhất Linh, mỗi tiểu thuyết là một chặng đường, với Xóm Cầu Mới Nhất Linh tổng kết những chặng đường nghệ thuật và tư tưởng, đem hết kinh nghiệm sống và viết của đời mình để tạo nên tác phẩm. Ở đây không còn chủ đề, không còn đấu tranh xã hội, cũng không phơi bầy một triết lý sống nữa, mà chỉ có đời trần trụi. Ðời sống. Trong Xóm Cầu Mới, Nhất Linh đã đạt đến cái đích của tiểu thuyết mà ông mong muốn "không phải là sự diễn tả đời sống nữa, nó chính là đời sống, đời sống rung động và hồi hộp, mà không chỉ là đời sống bên ngoài mà còn là đời sống bên trong, đời sống bí ẩn của tâm hồn"(1) Nhất Linh tạo không gian nội tâm và ngoại giới của mỗi nhân vật và đi sâu vào không gian ấy như thể ông bị nhân vật lôi cuốn đi, từ Mùi, Siêu, đến những người xung quanh như Tý, Bé, Triết, Mạch, ông Lang Hàn, U già, vợ chồng bác Lê, Nhỡ, Ðỗi, Bà Chủ Nhật Trình, ông Năm Bụng, cậu Ấm, cụ Án v.v...

Triết học Hiện Sinh

Tue, 01 Oct 2002 00:00:00 +0200

(Giới thiệu cuốn Triết học Hiện Sinh của Trần Thái Ðỉnh)

Ngay ở Pháp hiện nay cũng khó tìm được một cuốn sách viết về triết học Hiện Sinh vừa đầy đủ, vừa dễ hiểu như cuốn của Trần Thái Ðỉnh, do nhà Thời Mới in năm 1967 tại Sài Gòn. Võ Phiến, lúc đó là chủ nhà xuất bản Thời Mới, ghi lại: "Hai cuốn sách bán được nhanh nhất và nhiều nhất (thời ấy) là hai cuốn liên quan đến triết học tức là cuốn Triết Học Hiện Sinh của Trần Thái Ðỉnh và cuốn Những Trào Lưu Lớn Của Tư Tưởng Hiện Ðại*, dịch của André Maurois"* (Văn Học Miền Nam Tổng Quan, Nxb Văn Nghệ, 1986). Tại sao cuốn sách best sellers năm 1967 không phải là tiểu thuyết mà lại là sách về triết học? Ðó là câu hỏi cần được đặt ra. Hiện tượng này mang nhiều ý nghĩa: Phải chăng thời kỳ những năm 60-70 triết học đã đi vào đời sống thường ngày? Phải chăng các giáo sư thời ấy đã thành công ít nhiều trong việc giảng dậy môn triết ở nhà trường và đại học, họ đã bình dân hóa triết học hơn các thời kỳ khác và đó có thể cũng là một trong những lý do khiến miền Nam, sau 54, đã có những thành tựu đáng kể trong việc đổi mới văn học, với những tác giả đào sâu vào nỗi đau nội tâm, vào bi kịch phi lý của cuộc hiện sinh con người như Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Vũ Khắc Khoan, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Bùi Giáng, Trịnh Công Sơn, Huỳnh Phan Anh, Nguyễn Ðình Toàn, Trần Thị NgH. v.v...

Nhất Linh, Giòng Sông Thanh Thủy

Sun, 01 Sep 2002 00:00:00 +0200

Nhất Linh bắt đầu viết Dòng Sông Thanh Thủy ngày 28/11/1960. Cuốn đầu, Ba Người Bộ Hành, 248 trang, viết trong vòng một tháng. Hai tập sau chắc cũng viết rất nhanh bởi toàn bộ ba cuốn, hơn 600 trang, được nhà Ðời Nay in năm 1961, hai năm trước khi Nhất Linh quyết định tự chấm dứt đời mình.

Tại sao lại có Dòng Sông Thanh Thủy? Một bộ tiểu thuyết thoát ra ngoài cõi viết của Nhất Linh, một người mà cho đến năm 1960 vẫn đặt vấn đề chính trị ra ngoài văn học? Phải chăng Nhất Linh muốn để lại một tự phán của nhà văn Nhất Linh về nhà chính trị Nguyễn Tường Tam, và qua đó là bản án của văn học đối với cách mạng?

Nỗi đau hiện sinh trong Bướm Trắng

Thu, 01 Aug 2002 00:00:00 +0200

"Nếu chỉ có một năm để sống" bạn sẽ làm gì? Ðây có thể là đề tài một cuốn phim hồi hộp, một cuốn tiểu thuyết hấp dẫn hay một tác phẩm văn học phân tâm. Nhất Linh chọn giải pháp thứ ba: Bướm Trắng là một ăng-kết của Trương về bản ngã mình. Trương bị lao và bác sĩ cho biết chàng chỉ có thể sống được một năm nữa là cùng. Nhất Linh đem máy ghi âm đặt vào óc Trương để ghi lại những ý nghĩ, những phản ứng của Trương từ khi biết mình chỉ còn một thời gian sống nhất định.

Phạm Duy trên khắp nẻo tình

Mon, 01 Jul 2002 00:00:00 +0200

Thế kỷ XX khép lại. Với bài Hẹn em năm 2000, Phạm Duy mở mộït bầu trời: đưa người tình vào vĩnh cửu, cuộc hẹn hò tổng kết nhạc trình Phạm Duy trong nửa thế kỷ, gói trọn: tình nước, tình dân, tình quê, tình ái, tình người trong khoảnh khắc âm nhạc và thi ca.

Nhạc sĩ bước vào cuộc tình bằng những bản hùng ca, rực lửa: Ngày bao hùng binh tiến lên, bờ cõi vang lừng câu: quyết chiến!

Ý thức thoát ly trong Ðôi Bạn

Mon, 01 Jul 2002 00:00:00 +0200

Gió lên! Gió nữa lên!, Gió lên! Lạy trời gió lên! Những lời cầu nguyện của hai chị em đứa bé nhặt lá bàng trong đêm khuya vang lên như một nguyện cầu giải thoát, báo hiệu ý thức thoát ly trong Ðôi Bạn. Gió lên! Gió nữa lên! cho lá lìa cành, cho chị đầy thúng, cho em đầy rổ, để chị bó lá đem bán, rồi lá khô sẽ hóa thân trong lửa đỏ, sưởi ấm lòng người, nuôi sống những đứa trẻ nhặt lá vàng trong những đêm gió lộng. Gió lên! Gió nữa lên! trên bến đò gió và bến đò đời.

Hélène Péras và Hàn Mặc Tử

Sat, 01 Jun 2002 00:00:00 +0200

"Cả cuộc đời ngắn ngủi, tan vỡ từ tuổi 24 vì bệnh cùi, Hàn Mặc Tử đã dành cho thơ, dành cho những tìm kiếm trinh trắng thiết tha giao hòa một tình yêu tuyệt vọng hướng về những người con gái đã xa, và cái cõi ngoài của tình yêu trần thế ấy, ở trong những bài thơ cuối cùng, Hàn Mặc Tử gọi là Thượng Thanh Khí.
Cho tới tận cùng của vô vọng, thơ Hàn luôn luôn là một êm ái dịu dàng, một ánh sáng vô minh, một niềm vui huyền diệu làm cho Hàn rung động đến phút cuối. Hàn viết: "Vườn thơ tôi rộng rinh không bờ bến. Càng đi xa càng ớn lạnh".

Nói chuyện với Phan Cự Ðệ về sự biên soạn tác phẩm "Văn học VN thế kỷ XX"

Mon, 01 Apr 2002 00:00:00 +0200

Những công trình nghiên cứu văn học sử hoặc những sự lựa chọn các tác giả để đưa vào những tuyển tập, trong một giai đoạn văn học nào đó của một quốc gia luôn luôn gặp những khó khăn và đôi khi kết quả chỉ là tương đối. Sự khó khăn này càng gia tăng trong điều kiện của một nước như Việt Nam mà trong suốt thế kỷ qua đã chịu đựng hai yếu tố khắc nghiệt: Chiến tranh và chia cắt đất nước. Trong hai mươi năm, hai miền có hai chế độ chính trị khác nhau. Hơn một phần tư thế kỷ đã trôi qua từ ngày đất nước thống nhất. Sự nhận định lại toàn thể nền văn học Việt Nam, một việc làm cần thiết, trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI.

Không gian liên mạng Lê Bá Ðảng

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Mỗi khi có dịp trình bày quan niệm nghệ thuật của mình, họa sĩ Lê Bá Ðảng thường nhấn mạnh ba điểm sau đây:

Nghệ thuật của một dân tộc chỉ có thể tồn tại được nếu nó bám rễ vào đời sống và mang cá tính độc đáo của dân tộc ấy;

Lê Bá Ðảng đưa ra một phong cách tạo hình mới thoát khỏi truyền thống hội họa điêu khắc Tây phương, ông muốn trình bày một nghệ thuật tạo hình, không tượng, không tranh, dựa trên những nguyên liệu vật chất hoặc hư không do chính người nghệ sĩ tạo ra;

Nghệ thuật không chỉ dành riêng cho một số ngườì may mắn có khả năng mua tranh, mua tượng, hoặc chỉ nằm khô trong viện bảo tàng, mà phải hòa hợp với thiên nhiên, đi vào đời sống, để tất cả mọi người dù ở tầng lớp nào, cũng có thể thưởng ngoạn.

Như để thực hiện quan điểm bình dân hóa và phổ biến hóa nghệ thuật, Lê Bá Ðảng luôn luôn tìm cách bội phân những tác phẩm của mình thành nhiều phiên bản, giá bán rẻ đi, nhiều người có thể mua được, nhưng chất sắc và giá trị vẫn là nguyên bản. Những năm 70, để sáng tạo Lebadangraphy, ông đã tìm chất giấy riêng in tranh, từ những bản khắc trên đá, khiến cho tranh in của ông không còn là một sản phẩm phiên bản (reproduction) tầm thường mà nó giữ trọn vẹn những chiều sâu, những nét gồ, nét trũng của bức tranh thật.

Nhất Linh (1906-1963)

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Tìm hiểu Nhất Linh dưới góc cạnh phê bình hiện đại là điều tất yếu. Việc in lại các tác phẩm của Tự Lực Văn Ðoàn, ở ngoài nước, từ trước đến nay chưa bao giờ ngừng, nhưng đối với trong nước bây giờ trở thành một phong trào: Nhất Linh, Khái Hưng và Tự Lực Văn Ðoàn đã được đánh giá lại. Có những tuyển tập Khái Hưng, Nhất Linh, thu thập những bài viết của nhiều tác giả khác nhau, trong Nam, ngoài Bắc, trước và sau 75, tựu trung hầu như tất cả đều đồng ý công nhận giá trị của Nhất Linh-Khái Hưng và Tự Lực Văn Ðoàn trong công việc cải tạo xã hội, giải phóng phụ nữ, đặt móng cho một nền văn học quốc ngữ mà trước và sau họ chưa có một văn đàn nào đạt được ảnh hưởng sâu xa trong văn học và xã hội như vậy.

Tiểu sử Nhất Linh

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Nhất Linh, tên thật là Nguyễn Tường Tam(1), sinh ngày 25 tháng 7 năm 1906, tại huyện Cẩm Giàng tỉnh Hải Dương, trong một gia đình sáu trai, một gái. Trừ người anh cả Nguyễn Tường Thụy, là công chức không dính líu đến văn nghệ và chính trị, từ người anh thứ hai Nguyễn Tường Cẩm, mất tích ở gần Hà Nội, đến Nhất Linh - Nguyễn Tường Tam, Tứ Ly Hoàng Ðạo - Nguyễn Tường Long, Nguyễn Thị Thế, Thạch Lam - Nguyễn Tường Lân và bác sĩ Nguyễn Tường Bách, đều là những người tham dự vào văn chương. Nguyễn Thị Thế và Nguyễn Tường Bách viết hồi ký về gia đình Nguyễn Tường; và năm anh em Nhất Linh có những đóng góp tích cực trong việc quản trị các cơ sở báo chí và nhà in của Tự Lực Văn Ðoàn.

Trần Thị Ngh., Lạc Ðạn và mười truyện ngắn

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Nơi Trần Thị Ngh. vận tốc làm cho người đọc giật mình: "Mặt mụ ta thấy ghét thật. Da căng bóng, hai con mắt nhỏ, tóc chải xước ra sau túm lại thành cái búi củ hành chừa cái trán trống trên đó một mụt ruồi bằng đầu đũa đậu lửng lơ giữa đôi chân mày đã bị cạo trọc lóc để thay vào hai đường xăm vụng về. Ðầu đít một mét tư, mụ ngồi thun lại còn có mấy tấc sau lưng ông xe ba bánh, hai tay bấu hai bên yên. Tưởng tượng từ đàng xa lao xe 100 phân khối tới mục tiêu, tôi có thể cày nát mụ không kịp ngáp. Chắc chắn lúc đó mụ đang nhìn kẻ sát nhân trong cự li gần."

Phạm Hải Anh, Huyết Ðằng

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Trong những tác giả trẻ trội lên vài năm gần đây tại hải ngoại, Phạm Hải Anh là một trường hợp đáng chú ý: khuôn mặt văn học tuy có vẻ như chưa thật sự định hình, nhưng đã có vài nét chấm phá rất rõ: Phạm Hải Anh có thể xoay từ thực tại này sang thực tại khác, từ nhân vật này sang nhân vật khác, khá dễ dàng. Tức là Hải Anh có khả năng đóng nhiều vai "tuồng" khác nhau, nếu như chị là diễn viên. Và đó là tính chất hiếm hoi trong văn học cũng như trong kịch nghệ.

Phòng triển lãm mùa đông của Thơ Thơ

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Phòng triển lãm mùa đông gồm mười bốn truyện ngắn, thì ít nhất có đến tám truyện đặc sắc, trường hợp đặc biệt đối với một tác phẩm đầu tay. Những nét đặc sắc này toát ra ở không khí khác thường của tác phẩm, như trong các truyện Vườn lan, Mùa hè ... từng đoạn ngắn, Phòng triển lãm mùa đông, Lời chia tay cuối, Một nơi để viết. Hoặc đến từ môi trường bình thường, gần như tầm thường của cuộc sống hàng ngày, mà tác giả đã vắt ra được những cái bất thường, như trong các truyện Sơn, Nhà trẻ, Ðộ đau của máy, v.v...

Vấn đề đoạn tuyệt với quá khứ để lên đường

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Trong bài viết Trang Tôn Kinh Huyền Hoặc Hậu Hiện Ðại trên Hợp Lưu số 67, Trần Vũ đã kể lại hành trình của Hợp Lưu trong mười hai năm qua, một tổng kết phản ảnh rất rõ tinh thần và tình cảm của những người cầm bút xung quanh Khánh Trường, người sáng lập và điều hành tờ báo trong suốt 12 năm. Có thể nói là Khánh Trường đã quy tụ được "nhóm Hợp Lưu" trên diễn đàn văn học này, theo một chiều hướng mới: Tự do và hòa giải. "Nhóm" quy tụ phần lớn những người viết trẻ (có trung niên và già, nhưng không nhiều), từ những tờ báo khác đến hợp lưu, và cũng từ Hợp Lưu, rẽ ra những nhánh khác như Trăm Con, tạp chí Thơ, tạp chí Việt ... Ngày nay, Trăm Con và tạp chí Việt đã ngưng hoạt động, chỉ còn Hợp Lưu và tạp chí Thơ. Tạp chí Thơ tồn tại với ý chí của Khế Iêm, Hợp Lưu tiếp tục với những ngọn đuốc tiếp nối Khánh Trường: Ðặng Hiền và Phùng Nguyễn. Bài viết này muốn tìm hiểu nguyên do nào đã dẫn đến tinh thần "chặt đứt" với quá khứ trong sáng tác, 12 năm qua, trên Hợp Lưu nói riêng và sáng tác hải ngoại, nói chung, và đặt câu hỏi: Những trào lưu, chủ nghĩa, hiện nay đang được đề cao, có thật sự đem lại nguồn sinh lực mới cho người sáng tác hay không?

Nói chuyện với dịch giả Trần Thiện Ðạo

Sun, 01 Apr 2001 00:00:00 +0200

Tạp chí Văn là một bán nguyệt san văn học, phát hành tại Sàigòn từ năm 1964 đến năm 1975. Trong hơn mười năm trời, Văn đã giữ một địa vị khá quan trọng trong sinh hoạt văn học miền Nam, cạnh các tạp chí khác như Bách Khoa, Nghệ Thuật, Hành Trình, Ðất Nước v.v...

Bên cạnh bán nguyệt san Văn còn có nguyệt san Văn và nguyệt san Tân Văn, cả hai chuyên về nghiên cứu và phê bình với những cây bút thường xuyên cộng tác như: Tám Ích, Trương Văn Chình, Nguyễn Văn Xuân, Bình Nguyên Lộc, Lê Huy Oanh, Nguyễn Mạnh Côn, Trần Thái Ðỉnh, Kim Ðịnh, Nguyễn Minh Hoàng, Huỳnh Phan Anh, Châu Hải Kỳ, v.v...

Alain Robbe Grillet hay sự trắc nghiệm con người trong thế giới đồ vật và sự vật

Mon, 01 Jan 2001 00:00:00 +0100

Ở tuổi 80, Alain Robbe Grillet, người chủ trương phong trào Tiểu Thuyết Mới tại Pháp những năm 50-60, trong tháng 10 năm 2001 vừa cho xuất bản La Reprise (Quay Lại), cuốn tiểu thuyết mới nhất của ông. La Reprise đánh dấu sự trở lại sau 20 năm hầu như không có tác phẩm thật sự tiểu thuyết, kể từ cuốn Djinn, ra đời năm 1981 và cũng để nhìn lại quá khứ văn học của tác giả với mục đích cách tân Tiểu Thuyết Mới, ra đời cách đây đã nửa thế kỷ.

Cụ Lê Văn Lâu trả lời câu hỏi: Ai tài trợ cho Pháp trong chiến tranh Đông Dương?

Mon, 01 Jan 2001 00:00:00 +0100

Chứng nhân lịch sử

Chiến tranh Đông Dương có thể coi như đã khởi nguồn từ ngày 24/3/1945, ngày mà tướng de Gaulle tuyên bố: Đông Dương sẽ là một khối các quốc gia liên kết (Etats associés) gồm Miên, Lào và Việt Nam với Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ, được coi như "năm nước" có quy chế tự trị, đặt dưới quyền một viên Cao Ủy Toàn Quyền, đại diện cho nước Pháp.

Hồ Dzếnh, vườn Thanh và nỗi sầu vạn cổ

Fri, 01 Dec 2000 00:00:00 +0100

Ðất Thanh Hóa, vườn Thanh, quê ngoại Hồ Dzếnh, cũng là quê hương mối tình thứ nhất với người yêu Hồng Phúc, biệt hiệu "người em gái", người mà Hồ Dzếnh đã phác họa bằng những nét:

Em ăn em nói em cười,
Kiếp này không có hai người như em

người mà Hồ Dzếnh nhắn nhủ:

Ðừng mong ước cả Thiên Ðường
Hãy xin lấy một tấc vườn vắng hoa.

Hành trình thế kỷ:

Wed, 01 Mar 2000 00:00:00 +0100

1945-1975, giai đoạn sâu xé và phức tạp nhất của lịch sử Việt Nam trong thế kỷ XX được đánh dấu bằng hai thời điểm quan trọng:

1954: Chia đôi đất nước
1975: Thống nhất đất nước

Cả hai biến cố đều chuyên chở những thương tích sâu nặng trong thể xác và tâm hồn người Việt.

Biến cố 54 được ghi dấu bằng chiến thắng Điện Biên Phủ và hiệp định Genève, kết thúc chiến tranh chống Pháp do Việt Minh lãnh đạo và khởi đầu việc chia đôi đất nước, dẫn đến một cuộc chiến kéo dài thêm 20 năm.

Nói chuyện với nhà văn Nhật Tuấn về tình hình văn học tại Việt Nam trong năm năm qua

Sat, 01 Jan 2000 00:00:00 +0100

Nhân dịp Đại Hội Nhà Văn kỳ 6, họp tại Hà Nội trung tuần tháng 4 vừa qua, chúng tôi có dịp trò truyện với nhà văn Nhật Tuấn về tình hình văn học trong nước và vai trò của Hội Nhà Văn, nhiệm kỳ 5, trong năm năm vừa qua. Theo nhà văn Nhật Tuấn cho biết thì Đại hội 6 có 403 đại biểu được bầu từ 8 đại hội cơ sở và 20 đại biểu đương nhiên (được vào, khỏi bầu) tức là các lãnh đạo hội, bí thư Đảng, Đoàn, Hội... Có 60 nhà văn nữ trong số các đại biểu.

Hai mươi nhăm năm văn học Việt Nam hải ngoại 1975-2000

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Thử tìm một lối tiếp cận văn sử học về

Hai mươi nhăm năm. Một phần tư thế kỷ. Khi nhìn lại chặng đường vừa qua của văn học Việt Nam, người ta nhận thấy do một tình cờ, một định mệnh hay một thần giao cách cảm nào đó, dòng văn học của người Việt sống ở nước ngoài có những lưu lượng ghềnh thác, chung nhịp với dòng văn học đổi mới ở trong nước.

Nói chuyện với nhà thơ Cung Trầm Tưởng

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Bù em góp núi chung đồi,
thiêu nương đốt lá cũng rồi hoang sơ
...

Thơ Cung Trầm Tưởng. Phạm Duy phổ nhạc. Thái Thanh diễn tả mà xưa tiếng gọi nghe dường thiên thu. Câu thơ dội lên như một gắn bó cổ âm với hiện tại, như một biệt sắc Cung Trầm Tưởng. Đó là Cung Trầm Tưởng những năm 55-60.

Cung Trầm Tưởng còn đúc kết niềm đau lưu vãng của người tù cải tạo. Tình yêu, hiện sinh, tù ngục trở thành những thực tại trong thơ Cung Trầm Tưởng và nhà thơ, trong dịp ghé Paris đã dành cho thính giả RFI hai buổi nói chuyện về hành trình thơ và đời của ông.

Tinh thần viết lại lịch sử trong Đối Thoại Sử Học

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Từ khi cuốn Chinh Phụ Ngâm Bị Khảo của Hoàng Xuân Hãn ra đời năm 1953 đến nay đã gần nửa thế kỷ, trong đó Hoàng Xuân Hãn chứng minh một cách khoa học về văn bản cũng như về lịch sử văn bản rằng bản dịch Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn mà chúng ta vẫn dùng là bản dịch của Phan Huy Ích chứ không phải của Đoàn Thị Điểm.

Từ lãng mạn đến siêu thực

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Trường phái siêu thực và chủ thuyết hiện sinh là hai huynh hướng tư tưởng đã ảnh hưởng sâu xa đến toàn bộ sáng tác văn học nghệ thuật Pháp trong thế kỷ này.

Xuất phát từ hai triết điểm khác nhau: Siêu thực đi từ triết học phân tâm của Freud, coi vô thức như chủ thể của sáng tạo. Siêu thực là hiện thân của mộng, đề cao vai trò của mộng. Hiện sinh, trong quan điểm của Sartre, bác bỏ ý niệm vô thức của Freud, coi ý thức mới là chủ thể của sáng tạo. Hiện sinh là hiện thân của ý thức, của thực.

Vấn đề "Đối thoại sử học"

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Đầu năm 2000, nhà xuất bản Thanh Niên tại Hà Nội phát hành cuốn Đối Thoại Sử Học. Đối Thoại Sử Học cùng với Chuyện Kể Năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn và tiểu thuyết Hai Nhà của Lê Lựu là ba tác phẩm đã gây khó khăn cho nhà Thanh Niên. Qua liên lạc điện thoại với giới phê bình trong nước, chúng tôi được biết cuốn sách này đã làm xôn xao dư luận nghiên cứu. Nhận thấy tầm quan trọng của cuộc đối thoại sử học này, cho nên mặc dù chưa có cuốn sách đó trong tay, và mặc dù gặp sự từ chối phát biểu của những nhà sử học trong nước, chúng tôi đã nhờ nhà phê bình Lại Nguyên Ân giới thiệu Đối Thoại Sử Học và sử gia Bùi Thiết, tác giả chính Đối Thoại Sử Học, trình bày chủ đích và nội dung tác phẩm trên đài phát thanh RFI (Pháp) những ngày 26/2 và 4/3/2000. Ngay sau khi chương trình đầu được phát ra, một thính giả ở Paris đem đến cho chúng tôi mượn Đối Thoại Sử Học, do đó mà có chương trình thứ ba, giới thiệu Đối Thoại Sử Học trên RFI ngày 11/3/2000.

Nhân cuộc tranh luận về thơ con cóc Góp ý về một số vấn đề trong phê bình văn học

Wed, 01 Oct 1997 00:00:00 +0200

Những bài tranh luận về thơ con cóc trên báo Văn Học giữa Đỗ Minh Tuấn và Nguyễn Hưng Quốc cho thấy hiện nay đang manh nha khuynh hướng đối thoại giữa người viết trong và ngoài nước. Chưa bàn đến nội dung các cuộc trao đổi, chúng ta cũng thấy là vấn đề đối thoại văn học nên tiếp tục mở rộng.

Trong tinh thần ấy, tôi có bài góp ý này về một số vấn đề liên quan đến khế ước văn hóa (chữ của Đỗ Minh Tuấn), giao lưu văn hóa, phê bình văn học, quan điểm cũ, mới, với mục đích giúp độc giả thấy rõ hơn bản chất của công việc phê bình và những đóng góp của nó trong đời sống văn học.

nói chuyện với Hoàng Phủ Ngọc Tường về biến cố Mậu Thân ở Huế

Tue, 01 Jul 1997 00:00:00 +0200

Thụy Khuê: Thưa anh Hoàng Phủ Ngọc Tường, đây là lần đầu tiên anh đến Pháp? Lý do gì đã khiến anh được đi? Xin anh cho biết cảm tưởng của anh.

Hoàng Phủ Ngọc Tường: Đúng là lần đầu tiên tôi tới Pháp. Tôi sang Pháp qua cửa ngõ của nước Đức, ở đấy tôi đã nhận được sự bảo trợ của hiệp hội Schmitz Stiftung để đi dự tuần Việt Nam của tổ chức "Chung Một Thế Giới" ở thành phố Freiberg. Tiếp theo tôi đi dự hội thảo Euro-Việt III tại Amsterdam. Và sau đó tôi sang Pháp chơi. Ấn tượng mạnh nhất của tôi sau gần một tháng lãng du bên Tây là như thế này: Trước mắt tôi là một cuốn sách mà tưởng chừng như tôi đã biết hết mọi cái ở trong đó, nhưng chính lúc này tôi lại đang giở ra những trang đầu. Cuốn sách đó tên gọi là Châu Âu.

Trần Dần,

Sat, 01 Feb 1997 00:00:00 +0100

Trần Dần mất ngày 17 tháng giêng năm 1997. Trong 40 năm, sau Nhân Văn, Trần Dần đã chỉ thấy những hòm bản thảo của mình: 2/3 bị tiêu tán, mục nát, 1/3 bị kết án chung thân trong trạng thái nằm. Vậy mà vẫn viết. Viết đều. Bởi ông cho rằng viết hay ghi là phương pháp duy nhất nói chuyện với mình khi không thể nói được với ai. Từ 1958, "ghi trở nên một hình phạt", người thanh niên 32 tuổi ấy đã bị "đòn ngấm quá cuống tim rồi".

Trần Ngọc Tuấn hỏi chuyện nhà phê bình văn học Thụy Khuê

Thu, 01 Aug 1996 00:00:00 +0200

Trần Ngọc Tuấn: Chào chị Thụy Khuê! Phỏng vấn là "nghiệp" của chị, cũng như phê bình là "nghề", nên hôm nay chị bị ... quả báo. Xin được bắt đầu từ một câu ... soi mói. Chị bắt đầu viết phê bình văn học từ lúc nào? Động cơ gì thúc đẩy chị lao vào cái địa hạt mà ngay cả các đấng mày râu, chữ nghĩa đầy mình cũng "rất ngán"?

Trả lời Dương Thu Hương

Sun, 01 Mar 1992 00:00:00 +0100

Ngày 22.4.1991 ba ngày sau khi Dương Thu Hương bị bắt được các hãng thông tấn loan đi, tôi được một anh bạn, anh X, cũng là bạn của Dương Thu Hương, trao cho tập bản thảo "Tiểu Thuyết Vô Đề", nhờ tôi viết tựa và tìm cách xuất bản với lời yêu cầu: trong bất cứ hoàn cảnh nào, xin chị đừng tiết lộ vì đâu và vì ai mà chị có tập bản thảo này (trong hoàn cảnh lúc đó, tôi chấp nhận điều kiện này)

Thân gửi các anh chị trong nhóm Talawas,

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Paris ngày 2 tháng 12 năm 2001

Ðược chị Phạm Thị Hoài giới thiệu và anh Lê Trọng Phương gửi cho hai số Talawas, tôi rất cảm ơn các anh chị. Sau khi đọc xong, tôi có mấy ý kiến sau đây:

1. Về việc lựa chọn văn bản để dịch và giới thiệu với người đọc Việt Nam

Bản văn mà các bạn đề cập đến trong vấn đề Phương Ðông - Phương Tây, theo thiển ý của tôi, không biết có thật sự đem lại cho người đọc Việt Nam một suy nghĩ mới về tình hình văn hóa và chính trị của Việt Nam hiện nay hay không (nếu đó là chủ đích của sự lựa chọn này). Bởi vì qua nội dung văn bản, tôi có cảm tưởng rằng chính những nhà văn Trung Hoa, trong cuộc thảo luận, cũng đã có những cái nhìn rất phiến diện về xã hội Trung Hoa khi họ cho rằng: ở Trung Quốc hiện nay, triết học Trung Quốc là một ngành khoa học tuyệt chủng. Và Trung Quốc ngày nay đang Tây phương hóa một cách triệt để, hơn cả Nhật Bản và Triều Tiên. Cái nhìn này tôi thường thấy ở những người Pháp, nhất là giới báo chí Pháp, chỉ nhìn Trung Quốc như một nước "chậm tiến", chưa "dân chủ" như họ, điều mà khi đi thăm Trung Quốc dù chỉ trong một tháng, tôi đã thấy là sự thực không hẳn như vậy. Dường như các diễn giả ở đây mới chỉ nhìn "bề ngoài" của Trung Quốc mà chưa ai thực sự tìm đến bề trong của Trung Quốc, khám phá "nội lực" của Trung Quốc qua nếp sống, cách ăn ở của những người bình thường như người quét lá bên đường, người bán dạo, người vét rong trong hồ... đến một phong cách Trung Quốc khác xa với thái độ phi dân chủ của các người cầm quyền, hay bộ mặt hiện đại của các nhà cao tầng, xa lộ, siêu thị... Và ngay cả ở những cao tầng, xa lộ, siêu thị đó cũng có cái phần hồn và phần xác Trung Quốc khác hẳn với thế giới Tây phương và không có gì chứng tỏ là dở hơn, mà có lẽ chưa ai khám phá hết. Tôi có ý muốn nói là: chính người Trung Quốc (những nhà văn Trung Quốc) có thể cũng chưa biết rõ các vấn đề của Trung Quốc, nói chi đến một nhà văn, nhà triết ở Âu châu như ông Habermas, mới đặt chân đến Trung Quốc lần đầu. Ấy là không kể Trung Quốc là một thực thể khác xa Việt Nam và vấn đề Việt Nam lại là vấn đề khác hẳn (tuy cùng trong khối Cộng sản). Bởi vậy, tôi rất ngại khi đọc những bài viết của những người không chuyên môn, bàn về một vấn đề quá to lớn, quá trọng đại và không thuộc về khả năng chuyên môn của họ. Tôi nghĩ, nếu có một điều giống nhau giữa các nước thuộc khối Cộng sản cũ, đó là trong gần suốt thế kỷ XX, họ đã đóng cửa, không tiếp nhận các trào lưu tư tưởng bên ngoài, chủ yếu là tư tưởng Tây phương. Và ngày nay, nếu cần lấp chỗ trống mênh mông đó, thì không có cách gì khác hơn là phải đọc lại, tìm lại những tiến trình tư tưởng đó.

Thư gửi các bạn Talawas

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Thư gửi các bạn Talawas

Paris ngày 16 tháng 12 năm 2001

Thân gửi các bạn,

Lá thư này có chủ đích bổ xung một vài vấn đề tôi đã nêu ra trong lời góp ý với Talawas lần trước, về việc lựa chọn văn bản để dịch và giới thiệu với người đọc Việt Nam.

Trước tiên, về việc chọn văn bản dịch, theo tôi nên chọn một văn bản gốc tức là văn bản do chính tác giả viết ra. Nếu ai đã bắt tay vào việc dịch, biết cái khổ cực của việc dịch thì sẽ thông cảm với ý kiến của tôi. Bởi vì những cuộc phỏng vấn, hay đối thoại, thường được một người khác ghi lại, không phải là bản gốc.

Kinh nghiệm cụ thể cho biết: Khi tôi phỏng vấn học giả Hoàng Xuân Hãn và muốn ghi lại trung thành từng chữ buổi nói chuyện đó sau khi ông qua đời, là một việc không phải dễ. Mặc dầu tôi đã làm việc chung với học giả Tạ Trọng Hiệp, học trò của Hoàng Xuân Hãn, mà vẫn còn sai và có những chữ vẫn không đoán hết được.

Về những lời tuyên bố của Nguyễn Huy Thiệp tại Paris

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Những lời tuyên bố của Nguyễn Huy Thiệp tại Paris đã được trích lại và phổ biến, thoát hẳn bối cảnh của câu chuyện, tạo sự hiểu lầm cho những ai không dự buổi nói chuyện này.

Là bạn của Nguyễn Huy Thiệp và cũng là người có mặt trong các buổi Nguyễn Huy Thiệp tiếp xúc với nhà báo tại Paris, tôi có bổn phận phải lên tiếng để nói rõ thêm về sự kiện này.

Y Dịch, một đời cất giấu hồn thơ

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Mỗi người thân văn nghệ của tôi ra đi một cách khác nhau. Họ cũng không chết một cách "thông thường" như những người khác. Với những người khác, dường như một lần đi là vĩnh viễn. Người văn nghệ chết đi nhưng còn một cái gì đó -ngoài thể xác vừa tạ từ- ở lại. Và chúng tôi vẫn tiếp tục câu chuyện đang nói với nhau, với chỗ "ở lại" đó như thể người đi, kẻ ở chưa hề đoạn trở dương âm.

Cô Tôi

Tue, 01 Jan 1985 00:00:00 +0100

Năm xa Hà Nội tôi mới lên mười.Hình ảnh Hà Nội còn lưu lại trong tôi những ngày xa xưa ấy là hôm mưa dầm gió bấc, gia đình chuẩn bị di cư. Mẹ tôi không mang theo được những bình cổ, mâm đồng, câu đối ... rút cuộc đem bán chợ trời. Tràng kỷ, sập gụ, tủ kinh, chưa chi đã có người quen đánh tiếng khuân ngay. Căn nhà sau Chợ Hôm, cũng có người đặt giá rồi. Cha mẹ tôi mừng rỡ lắm, vì ngay lúc ấy nhà cửa khắp mọi nơi bán tống bán tháo mà chẳng có người mua.

Anh đi,

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Nghe tin anh mất tôi không buồn mà thấy yên tâm, yên tâm anh đã tìm thấy khung trời của mình. Anh từ tốn bước vào như thể mọi chuyện đã định sẵn từ lâu. Anh kiên tâm thương lượng với bệnh tật như anh đã bao lần thương lượng với những vấn đề gay go nhất trong cuộc đời di tản để tổ chức nên cơ sở báo chí lớn nhất hải ngoại cho bao nhiêu người có chỗ làm việc và phát triển được khả năng của mình. Anh đã cung cấp cho một cộng đồng bơ vơ, chưa có tiếng nói đích thực một cơ quan ngôn luận đứng đắn, đáng tin cậy. Những việc ấy, anh đã làm, anh đã thương lượng thành công, và lần này anh cũng đã làm, anh cũng đã từ tốn thương lượng với bệnh tật. Anh và nó cũng đã nhường nhịn nhau nhiều lắm và sau cùng anh nhượng bộ. Anh quyết định "làm việc này" như anh tổ chức một bữa tiệc tẩy trần tiễn bạn đi xa. Anh đã thu xếp xong tất cả mọi việc. Anh dặn trước mọi người đừng buồn. Tôi nghe tiếng anh nhỏ nhẹ sắp đặt nghi lễ đón đưa, anh dặn ai sẽ nói gì, làm gì, như những lần trước anh đã chu đáo làm cho Lê Đình Điểu, cho Mai Thảo, cho những người bạn đi trước anh...

Anh Yến

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Côte d'Azur không có mùa, quanh năm nắng, nhưng trời và biển họp nhau thành vạn mùa. Lê Đạt có hai câu thơ làm năm 97:

Maxi váy chân trời thu đứng sóng

Biển đưa tầu đong biếc mắt âu xanh.

Hình như ai xuống "đấy" cũng thấy biển, tầu, hải âu, mắt biếc... đong đưa, chân trời chùng xuống, chạm sóng trong một chuyển động thoát y, hoan lạc. Côte d'Azur đầu tháng ba, sau Tết, là mùa mimosa, vẫn thơ Lê Đạt:

Nhất Linh (1906-1963)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tiểu sử

Nhất Linh, tên thật là Nguyễn Tường Tam¹ sinh ngày 25/7/1906, tại huyện Cẩm Giàng tỉnh Hải Dương, trong một gia đình sáu trai, một gái. Trừ người anh cả Nguyễn Tường Thụy, là công chức không dính líu đến văn nghệ và chính trị, từ người anh thứ hai Nguyễn Tường Cẩm, mất tích ở gần Hà Nội, đến Nhất Linh - Nguyễn Tường Tam, Tứ Ly Hoàng Ðạo - Nguyễn Tường Long, Nguyễn Thị Thế, Thạch Lam - Nguyễn Tường Lân và bác sĩ Nguyễn Tường Bách, đều là những người tham dự vào văn chương. Nguyễn Thị Thế và Nguyễn Tường Bách viết hồi ký về gia đình Nguyễn Tường; và năm anh em Nhất Linh có những đóng góp tích cực trong việc quản trị các cơ sở báo chí và nhà in của Tự Lực Văn Ðoàn.

Sách đã in

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

CẤU TRÚC THƠ
VĂN NGHỆ, California 1995)

SÓNG TỪ TRƯỜNG
(VĂN NGHỆ, California 1998)

SÓNG TỪ TRƯỜNG II
(VĂN NGHỆ, California 2002)

SÓNG TỪ TRƯỜNG III
(VĂN MỚI**, California 2005)**

Nói chuyện với Hoàng Xuân Hãn và Tạ Trọng Hiệp

(VĂN NGHỆ, California 2002)

Nhân Văn Gai Phẩm
và vấn đề Nguyễn Ái Quốc
(Tiếng Quê Hương, Virginia 2012**)**

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:
pdf: MediafireFreeepub: MediafireFree

Thụy Khuê trả lời phỏng vấn của Đặng Thơ Thơ

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

1- Đặng Thơ Thơ: Trước khi đi vào phỏng vấn, xin được hỏi cô một câu ngoài lề: trong bốn thập niên tham gia vào thế giới viết lách, cô đã để lại một «tài sản» văn học nghệ thuật và lịch sử phong phú, đa dạng: biên khảo văn học, phê bình văn chương, bàn luận cũng như phỏng vấn về âm nhạc, hội họa... và biên khảo sử học. Nếu cần một danh xưng để chỉ cây bút Thụy Khuê thì danh xưng nào là thích hợp nhất?

Thụy Khuê trả lời phỏng vấn của Tru Sa

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê sinh năm 1944, quê gốc Hải Hậu, Nam Định, năm 1954 bà theo gia đình vào Nam rồi du học Pháp rồi ở lại, năm 40 tuổi, nhận thấy trong nước không thiếu nhà văn có tài, nhưng ngành phê bình còn rất hạn chế, nên bà dấn thân vào hành trình viết phê bình, biên khảo, vừa viết vừa học hỏi, làm việc không ngừng, cho đến giờ bà vẫn miệt mài với công trình về Lịch sử truyền giáo và chữ Quốc ngữ. Chủ đề viết của Thụy Khuê đa dạng nhiều thể loại, từ phê bình văn học (Sóng Từ Trường, Phê bình văn học thế kỷ XX), biên khảo lịch sử (Vua Gia Long và người Pháp), cho đến phỏng vấn, chân dung, phim điện ảnh (Trần Anh Hùng), nhạc (Phạm Duy, Cung Tiến), hội họa (Lê Thị Lựu, ấn tượng hoàng hôn, Lê Bá Đảng, cuộc đời và tác phẩm), lối viết của bà mạnh, bạo, đa góc nhìn, lại dùng ngôn ngữ sáng tác cho phê bình nên luôn tạo được sự mới mẻ về cách dụng chữ, mỗi bài viết của bà một đề tài nghệ thuật. Viết về tác phẩm là để nhìn thấy thế giới tâm hồn tác giả, qua đó mới hiểu vấn đề của con người trong thời cuộc, có thể nói, tác phẩm là bằng chứng thép cho sự hiện hữu của mỗi cá nhân và người viết phê bình có trách nhiệm khơi lại, giải mã những trầm tích nằm bụi, có như vậy người đọc mới biết, ai đã biết thì biết thêm, hiểu thêm giá trị của dân mình, đấy là cách làm việc của Thụy Khuê.

Tìm kiếm

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê

Một thế kỷ quốc ngữ

Một thế kỷ quốc ngữ

Một sự vu khống Nhất Linh Nguyễn Tường Tam

Hành trình đưa tranh Lê Thị Lựu về nước

Trước khi vào sách

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Phúc hay Phước

Tựa

Tính văn chương trong tác phẩm văn học, tựa

Sóng từ trường

Thay lời tựa

Chương 1: Sơ lược tiến trình phê bình trong thế kỷ XX

Ghi lại lời nói của Hoàng Xuân Hãn

Ghi lại lời nói của Hoàng Xuân Hãn

TỰA

Bối cảnh lịch sử Đàng trong

Bối cảnh lịch sử Đàng Trong

Cuộc đời Lê Thị Lựu

Thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng-1: Những thăng trầm trong nghề vẽ

Những lá thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng

1- Sự thăng trầm trong nghề vẽ

Lời mở đầu

Nội dung tác phẩm

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Bộ sử Nguyễn Văn Tường của Nguyễn Quốc Trị

Tìm hiểu phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Phạm Duy Khiêm, nhà văn của miền thanh lãng

nhà văn của miền thanh lãng

Tiểu sử Hoàng Xuân Hãn

Nguồn gốc thi ca: Những tác phẩm đầu tiên

Thái Thanh, tiếng hát lên trời

Tô Thùy Yên, thời gian, tồn tại, cô đơn và đá

Chương 2:Thi học Aristote

Dòng Tên đến Việt Nam

Các giáo sĩ Dòng Tên đầu tiên đến Đàng Trong

Thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng-2:

Những lá thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng

2- Nguyễn Gia Trí đương đầu với Mai Thọ Truyền

Tài liệu 4

Kính tặng chị Lựu

Chúa Nguyễn chạy vào Gia Định

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Tóm tắt giai đoạn lịch sử 1777- 1802

Nguyễn Tiến Lãng

trên những nẻo đường nổi dậy

Tiểu sử

Tiểu sử Tạ Trọng Hiệp

Những điều đã viết

Nỗi buồn chiến tranh

Tiếng Kèn của Nhật Tiến

Chương 3: Phê bình cũ - phê bình mới

Lịch trình Nhân Văn Giai Phẩm

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -1

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

I. Đất nước và con người Đàng Trong

Thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng-3:

Những lá thư Nguyễn Gia Trí gửi Phạm Tăng

3- Số phận bức tranh lớn nhất của Nguyễn Gia Trí

Thơ Lê Thị Lựu

Ðầu cá kho1

Barrow và cuốn A Voyage to Cochinchina

Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Tác phẩm của John Barrow (1764-1848)

Hồ Hữu Tường và Chủ nghĩa dân tộc

và chủ nghĩa dân tộc

Tiểu sử

Nguyên Sa (1932-1998)

Mùi đu đủ xanh, Trần Anh Hùng

Nhận diện thơ

Giai Phẩm Mùa Xuân

Giấc mơ

Tưởng niệm bác Hãn, bậc thầy Hán Nôm

1. Đọc và học qua tác phẩm của bác

Critoforo Borri và Ký Sự Đàng Trong -2

Cristoforo Borri và Ký sự Đàng Trong

II. Minh Đức Vương Thái Phi và cơ sở đạo Chúa đầu tiên

1. Ngòi bút đứng lên

1- Ngòi bút đứng lên

Mộng Trung phỏng vấn Lê Thị Lựu

Ðầu cá kho¹

chứng nhân lịch sử¹