Bài viết on Thụy Khuê

Khánh Trường (1948-2024)

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Khánh Trường tháng 5-1990 tại phòng tranh

Đôi dòng tiểu sử

Họa sĩ, nhà văn, nhà báo, Khánh Trường tên thật là Nguyễn Khánh Trường, sinh ngày 8-4-1948, tại xã Khánh Thọ, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam. Chính quán Nam Định. Qua đời ngày 29-12-2024 tại Fountain Valley, California, Hoa Kỳ.

Bút hiệu khác: Kim Thi, Nguyễn Thị Giáng Châu. Năm sinh đích thực là 1947, Khánh Trường chào đời khi cha mẹ chạy tản cư, không nhớ rõ ngày tháng, khi đi học, mới làm giấy khai sinh, ghi ngày 8-4-1948. Con ông Nguyễn Viết Hậu (1913-1986), họa sĩ, quê Nam Định và bà Hà Thị Chân (1920-1953) quê Lai Châu. Khánh Trường là anh cả của ba người em: Nguyễn Thị Minh Thi, Nguyễn Khánh Thọ (đã qua đời), Nguyễn Khánh Thịnh, hiện sống tại Đà Nẵng.

Thơ Bùi Chát

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Sau mười năm bỏ thơ làm xuất bản và vẽ tranh, Chúng ta đang trôi đ**i đâu? đánh dấu ngày trở lại với thơ của Bùi Chát.

Bài đầu tiên Heo, lợn & thơ, chẳng phải thơ mà là một tiểu luận thời thế về một xứ có hai miền với một con vật được gọi bằng hai tên lợn và heo; điểm này còn có thể gọi là sự biến đổi ngôn ngữ theo vùng miền, và cũng là một thủ pháp thi ca, bởi vì làm thơ chính là làm biến dạng ngôn ngữ.

Trương Vũ trong màu hoàng hôn

Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 +0100

Gần bốn mươi năm quen, chúng tôi chỉ gặp nhau mấy lần.

Biết anh vẽ tranh, nhưng tôi chưa được xem; người ở Mỹ, người ở Pháp, chân trời góc biển. Tiểu luận văn học của anh, tôi có đọc, xuân thu nhị kỳ, anh viết ít và đăng rải rác. Bốn bài: Lời bạt cho chủ đề yêu của tạp chí Hợp Lưu (2003), Giáo dục Việt Nam những vấn đề căn bản (2005),Tiếng sóng (2009), Vị trí của Sáng Tạo trong sự phát triển Văn học miền Nam sau 1954 (2014) là hình ảnh Trương Vũ như tôi đã biết: nhận định văn học tinh tế; nhà giáo tâm huyết; thiết tha trung thành trong tình bạn; có cái nhìn tổng thể về Sáng Tạo.

Mất tích như điều kiện sống của con người

Fri, 01 Mar 2024 00:00:00 +0100

(Lời bạt tiểu thuyết Ai của Đặng Thơ Thơ)

Ai là một câu hỏi trong tiếng Việt, được trả lời tức khắc trong tiếng Anh: Tôi (I), tiểu thuyết được cấu trúc như cuộc giao lưu ngôn ngữ, phong tục, toàn cầu, về vấn đề con người mất tích.

Ai là sự hoang mang của tuổi trẻ muốn trút bỏ tất cả những cố tật của một xã hội hình thành đã bao nhiêu nghìn năm, với những người cũ của quá khứ, kể cả người mẹ, nhất là người mẹ.

Những kỷ niệm thời trước

Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 +0100

Những kỷ niệm thời trước Văn Việt

Năm 2014, anh Nguyên Ngọc sang Pháp, đến thăm và rủ tôi viết cho Văn Việt, dĩ nhiên tôi nhận lời. Nhưng trước hay sau đó, anh Hoàng Hưng cũng đã gửi email và tôi cũng ưng thuận ngay. Đây là tờ báo mạng mà chúng tôi chờ đợi: dựng ở trong nước, in bài cả trong lẫn ngoài nước, không bè phái, không tiêu chuẩn, trừ sự đúng đắn và trung thực.

Dâm tà và hậu hiện đại

Thu, 01 Jun 2023 00:00:00 +0200

Hai bài viết mới đây của Đặng Thơ Thơ (Nữ Quyền - Điểm Mù trong Văn Chương Nguyễn Viện) và Trần Thị NgH(NÚP LÙM) trên Da màu làm tôi chợt tỉnh, sau cơn mơ dài lao mình vào biên khảo, quần thảo với sự ngụy biện của các thừa sai, học giả, và thực dân, đã độc quyền thao túng lịch sử cận đại Pháp-Việt, trong hơn một trăm năm nay.

Giáo sư Nguyễn Văn Trung qua đời

Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0200

Sáng nay, tôi nhận được hai thư, một của Linh, con út giáo sư Nguyễn Văn Trung báo tin cha đã qua đời lúc 21 giờ 20 ngày 19-10-2022 (tại Montréal, Canada). Đang bàng hoàng, thì nửa tiếng sau có thư của Hoàng Dũng, chủ biên Văn Việt.

Trong gần bốn mươi năm cầm bút viết phê bình và biên khảo, tôi vẫn coi ông là người thày thứ nhất, dù không học ông ngày nào. Không chỉ vì sự nghiệp văn học đồ sộ của ông, vì ông mở đường cho triết học và phê bình Việt Nam vào thời hiện đại, mà còn ở tinh thần tự do, phóng khoáng, chấp nhận những sự lên án, đôi khi hết sức thiển cận và đầy ác ý của đối phương, và lòng khoan dung, chừng mực, khi nhận định con người và các vấn đề.

Cung Tiến nói về Cung Tiến

Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200

Cung Tiến (1938-2022)¹ là một trong ba nhà soạn nhạc Avant-garde của Việt Nam trong thế kỷ XX, sau Nguyễn Thiên Đạo và Tôn Thất Tiết.

Sự nghiệp âm nhạc của Cung Tiến có thể chia làm hai thời kỳ:

Từ 1952 đến 1975, tạm gọi là thời kỳ cổ điển, sáng tác ca khúc theo truyền thống âm nhạc Tây phương, thế kỷ XVIII, XIX.

Từ 1976 trở đi, Cung Tiến bước vào thời kỳ hiện đại của âm nhạc thế kỷ XX, sử dụng làn điệu Việt Nam như một chất liệu để sáng tác cho một giọng, một đàn, hay một tổ khúc cho dàn nhạc và ban hợp xướng... đây là thời kỳ ông phát triển âm nhạc dân tộc với phương tiện hiện đại Tây phương, bắt đầu với nhạc khúc Hoàng Hạc Lâu (1976), để tiến tới những tổ khúc như Chinh phụ ngâm, Quan họ Bắc Ninh...

NHÀ PHÊ BÌNH THỤY KHUÊ: PHÊ BÌNH VĂN HỌC THẾ KỶ XX LÀ CUỐN SÁCH QUAN TRỌNG NHẤT TRONG ĐỜI TÔI

Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200

NHÀ PHÊ BÌNH THỤY KHUÊ: PHÊ BÌNH VĂN HỌC THẾ KỶ XX LÀ CUỐN SÁCH QUAN TRỌNG NHẤT TRONG ĐỜI TÔI

Diệu Thủy thực hiện

Phê bình văn học thế kỷ XX, cuốn sách đồ sộ sáu trăm trang của nhà phê bình Thụy Khuê, vừa được ấn hành. Công trình công phu và giàu tính khoa học này là một đóng góp quan trọng cho hoạt động nghiên cứu, sáng tác cũng như đọc tác phẩm văn chương ở Việt Nam.

Đi tìm sự thực lịch sử về vua Gia Long

Wed, 01 Jun 2022 00:00:00 +0200

Một ngày mùa xuân năm 2014, tôi lên khu La Tinh, vào hàng sách quen, xuống hầm tìm sách cũ, tình cờ thấy một bộ sách quý, nhưng có lẽ không ai để ý, và cũng không có người mua, nên họ bán son. Như kẻ bắt được vàng, tôi mua ngay. Đó là bộ sách đồ sộ: Histoire de la Mission de Cochinchine 1658-1823 (Lịch sử truyền giáo ở Nam Hà 1658-1823) gồm 4 cuốn, do linh mục Andrien Launay sưu tập những thư từ của các giáo sĩ đến truyền đạo ở nước ta (và một phần nhỏ về Miên, Lào), gửi về cho các vị lãnh đạo của họ trụ trì tại tu viện Macao, là chi nhánh của Hội Thừa Sai Roma, trong hai thế kỷ.

Nhất Linh, từ Cẩm Giàng tới Xóm Cầu Mới

Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200

Nhất Linh, từ Cẩm Giàng tới Xóm Cầu Mới

Tài liệu Nguyễn Tường Thiết

Hôm nay là ngày 17-6-2021.

Tôi vẫn nhớ, một lần trò chuyện với Nguyễn Tường Thiết qua điện thoại, không rõ năm nào, anh đã nói với tôi: Văn Hóa Ngày Nay số 1 ra ngày 17-6-1958, là ông cụ tôi chọn ngày giỗ Nguyễn Thái Học đấy. Tôi rất ngạc nhiên vì chưa hề chú ý đến chi tiết này và cũng không thấy ai nhắc tới trong những bài viết mà tôi đã đọc về Nhất Linh. Hôm ấy, anh Thiết đã cho tôi biết, không chỉ một thông tin, mà còn hơn nữa: một chi tiết lịch sử liên quan đến một tổ chức văn học cách mạng. Chi tiết này làm tôi phải suy nghĩ thêm về mối liên hệ giữa Tự Lực văn đoàn và Việt Nam Quốc Dân Đảng, mà từ trước đến nay, tôi chỉ coi như một kết hợp đảng phái có tính cách chiến lược trong một giai đoạn tranh đấu.

Kỷ niệm với Nguyễn Huy Thiệp

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

Làm việc phê bình tôi vẫn nhớ câu: mỗi nhà văn đều muốn chôn một nhà phê bình, hình như của Goethe, thường được Nguyễn Tuân nhắc lại.

Thiệp với tôi quen nhau rất sớm, ngay từ khi chưa muốn "chôn" tôi, anh đã nhận ra tôi, lúc đó tôi còn chưa "nổi tiếng", mà anh thì đã như sóng cồn, với Tướng về hưu, từ năm 87, 88. Bảo Ninh cũng vậy.

Marion Hennebert

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

Thiệp

Nguyen Huy Thiep est mort il y a quelques jours, et j’ose l’affirmer, c’est la voix d’un vrai humaniste qui s’est tue.

Ecrivain, il n’a eu de cesse de peindre la vie des gens, petits et grands, citadins ou campagnards, lettrés ou non. Sa plume, aussi acérée que tendre, n’a jamais tremblé dans sa dénonciation du régime politique, de la privation de liberté de penser, d’agir, de vivre… Interdit ou non selon les caprices des lois d’un pays devenu aussi anarchique que toujours totalitaire, Thiep n’a jamais dévié : sans trembler, il nous racontait sa réalité, la réalité. Avec des mots forts, justes, qui créaient pour nous des histoires inouïes…Pour Nicole Zand, journaliste au Monde, pour Jean Lacouture, il était sans conteste le plus grand écrivain vietnamien… un très grand écrivain tout simplement.

Thierry Leclère

Mon, 01 Mar 2021 00:00:00 +0100

La gloire posthume

La gloire posthume, dit-on, ne réchauffe pas les cercueils. C'est pourtant tout ce que l'on souhaite en France à Nguyễn Huy Thiệp, auteur majeur de la littérature vietnamienne, décédé le 20 mars dernier à Hanoï, sa ville de cœur.

Figure emblématique de la scène littéraire à l'époque du Dôi Moi, ce vent de libéralisation de la fin des années 80 qui a accompagné l'ouverture économique du Vietnam, Thiep ne s'est jamais défini comme un écrivain dissident. Il a été longtemps boudé par les autorités avant d'être reconnu -disons toléré- en haut lieu. Corrosif, avec son verbe aiguisé, empreint de doutes, de douleurs enfouies et, au final, bercé d'idéal humaniste, Thiep était un fin observateur de sa société, de son passé meurtri et de ses névroses. C'est le moment de lire, ou relire, ses nouvelles -le genre où il excellait- dont la plus connue "Un général à la retraite " (aux éditions de L'Aube, son précieux éditeur français) cinglait comme un coup de fouet les discours officiels sur la guerre et le pouvoir. On gardera le souvenir de ce petit homme, la mèche noire en bataille échouant comme une vague sur sa bouille ronde cuivrée, exquis et mordant à la fois - "La littérature? Un sale métier, un métier chiant je vous assure, ça vous fait du mal, ça vous tourmente… Mais c'est mon destin" . Et Thiep qui s'excusait , avec son sourire désarmant "de ne plus être poli, de ne plus plaire aux gens, depuis longtemps"!

Nguyễn Thị Hoàng

Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 +0100

Nguyễn Thị Hoàng sinh ngày 11-12-1939, tại Huế. Bút hiệu khác Hoàng Đông Phương. Nguyên quán: thôn Quảng Điền, xã Triệu Đại, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Cha là Nguyễn Văn Hoằng, công chức cao cấp trong bộ giáo dục. Học trung học đệ nhất cấp ở trường Đồng Khánh, Huế. Năm 1957 gia đình chuyển vào Nha Trang, học trường trung học Võ Tánh.

Tại đây, xẩy ra mối tình với nhà văn, nhà giáo Cung Giũ Nguyên (1909-2008) người dạy thêm Nguyễn Thị Hoàng về Pháp văn tại nhà, gây xôn xao dư luận. Gia đình kiện ông Nguyên tội dụ dỗ gái vị thành niên. Trước toà, người thiếu nữ đứng ra nhận trách nhiệm: không hề bị dụ dỗ, vị giáo sư được trắng án, nàng sinh con gái đặt tên Cung Giũ Nguyên Hoàng, do bà Nguyên nuôi vì bà không có con.

Những lá thư của họa sĩ Mai Thứ

Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100

(bấm vào hình để xem rõ hơn)

Lời mở đầu

Ngày nay, chúng ta thực tình muốn biết Chu Văn An đã viết gì trong những bản điều trần gửi nhà nước (vua) khiến ông được lưu danh muôn thủa.

Ngày nay, chúng ta đã có đủ khoảng cách thời gian, để nhìn lại lịch sử một cách trung thực và mục đích của tôi khi công bố những tài liệu dưới đây, là để cho mọi người biết tấm lòng của họa sĩ Mai Thứ đối với đất nước, dân tộc.

Túy Hồng

Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200

Một mình. Đi ngược dòng thời đại. Túy Hồng là một kiện tướng. Chưa từng biết sợ.

Nguyễn Thị Túy Hồng sinh ngày 12 tháng 10 năm 1938, tại thôn Chí Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, trong một gia đình nhiều con gái, ở căn nhà có vị trí rất đẹp đường Phan Châu Trinh, nhìn xuống dòng An Cựu.

Mất ngày 19-7-2020, tại tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ.

Hồ Trường An, giọng Nam, hồn Việt

Sat, 01 Feb 2020 00:00:00 +0100

Tháng 11 năm 2008, Hồ Trường An bị đứt mạch máu não, bị liệt nửa người, phải ngừng sáng tác nhưng ông vẫn tập đánh máy lại và tiếp tục viết biên khảo.

Tháng 11 năm 2019, Hồ Trường An bị nhiễm trùng phổi, phải nằm bệnh viện gần hai tháng. Đầu tháng giêng 2020, mới được về nhà, nhưng không còn sức để bình phục trở lại.

Cho đến những ngày cuối, Hồ Trường An vẫn thiết tha, không ngừng suy tư và bàn bạc về các tác giả trong văn học miền Nam và hải ngoại, ông vẫn mong một ngày đất nước sẽ thống nhất trong văn học và trong lòng người.

Phạm Duy và Văn Cao

Mon, 01 Jul 2019 00:00:00 +0200

(Nhân đọc bài Phạm Duy nhìn từ phía con trai của Văn Cao**)**

Thời gian gần đây, trên các mạng truyền thông có phổ biến một bài tựa đề: Phạm Duy nhìn từ phía con trai của Văn Cao, phỏng vấn Văn Thao, con trai nhạc sĩ Văn Cao. Bài phỏng vấn này có những lời liên quan đến hai nhạc sĩ Văn Cao, Phạm Duy và cả chính tôi qua bài Văn Cao (1923-1995)¹ nên tôi buộc lòng phải lên tiếng.

Quê hương ngày trở lại

Mon, 01 Jul 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

VIII. Huế

Huế vô cùng quyến rũ về nhiều mặt, bởi vì Huế là kinh đô cuối cùng của thời đại tự chủ. Huế còn giữ được phong độ, qua nếp sống, kiến trúc, văn hoá và ẩm thực. Huế không bị ngộp thở vì nhà cao tầng. Huế vẫn lác đác những nhà cổ trên đường phố ngoại ô, như lời chào của quá khứ đón ta về Huế. Đi sâu vào thành nội, ta gặp muôn vàn quyến rũ khác, như thể tất cả vàng son và uy quyền của một thời còn đọng lại trong không gian, trong cỏ cây, trong sự đài các của cô gái Huế, của các món ăn Huế, trong cách trang trí Huế, từ vườn rau, cây kiểng, cái gì cũng nhuốm chất hoàng gia, sang trọng, lịch lãm.

Quê hương ngày trở lại

Mon, 01 Jul 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

IX. Trên đường ra Bắc

Rời Huế chúng tôi lên đường ra Bắc, nhưng hồn Huế vẫn còn đọng lại trong tôi suốt quãng đường dài. Bữa cơm Âm phủ tối qua, có món canh dưa chua và nhiều thứ bánh Huế tôi không nhớ hết tên, bánh nào cũng ngon, vừa ăn vừa tưởng đến Gia Long, ông vua hay nói tục, hàng ngày ra công binh xưởng kiểm soát, tự lái thuyền đi thăm xuởng đóng tầu ở Thị Nghè, trưa ăn cơm cá kho dưa muối với thợ. Nhớ chuyện Barisy (một người lính Pháp theo vua) kể lại: ngày đầu tiên quân tiến vào kinh đô, tối đó vua về thuyền ngủ và ra lệnh cho quân sĩ cũng phải ngủ trên thuyền không được nhiễu dân. Sáng hôm sau, tám giờ ngày 15/6/1801, vua chính thức lên Tử cấm thành, ông cũng không đi thẳng vào cung điện mà đứng ở phòng ngoài (nơi dân chúng tụ họp để chờ xem mặt vua những ngày thiết triều), ông đứng đó "đấu láo" với quân lính. Tôi chắc khi đã lên ngôi tôn, thế nào cũng có lúc vua lẻn ra quán Âm phủ ăn cơm canh dưa chua cá khô tộ. Tâm hồn Gia Long gắn liền với hai thứ Huế: Huế cung đình và Huế dân dã, và cũng chính là tâm hồn Huế mà tôi cảm nhận được. Nhiều lần tự hỏi không biết mình yêu nước là yêu cái gì và tôi không nhận ra cái gì chính xác cả.

Quê hương ngày trở lại

Mon, 01 Jul 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

X. Về quê Bắc

Tôi là người Bắc thì miền Bắc nhất định là quê hương tôi rồi, nhưng tại sao, ngoài tên làng Hành Thiện nơi mẹ tôi sinh ra và làng Doanh Châu quê thầy tôi, là hai cái tên tôi thân lắm, như có thể mày tao với chúng được, tôi còn chơi thân cả với nhiều tên khác, như Gia Bình, Bất Bạt, Bạch Hạc, Tiêu Sơn, Long Giáng, Châu Mộc, Vụ Bản... chúng cũng làm tôi "rung động" không phải rung động kiểu tuyết thuyết diễm tình, mà khi nghe những tên này, tôi cảm thấy như ai gọi tên mình, một tý tên mình thôi, không phải tất cả, vì nào có phải tên mình. Tôi tìm hiểu mãi vụ này mà không ra manh mối. Chỉ biết đích xác rằng tôi ở Pháp đã hơn nửa thế kỷ, mà ai gọi tên Lyon, Marseille, ngay cả Versailles huy hoàng như thế, tôi cũng tỉnh bơ như không dính dáng gì đến mình. Nhưng chưa về đến Phú Thọ, tôi đã nghe bụng dạ báo động: sắp tới Đoan Hùng rồi đấy! Hơn hai mươi năm trước, khi cả nước còn luỹ tre xanh, xe còn đi đường quốc lộ, thường ghé Đoan Hùng. Bây giờ nước đã thành thị hoá, xe đi xa lộ cao tốc, tôi mất cả tre xanh, mất cả Đoan Hùng, mất cả đồi chè Phú Thọ vì chè đã dọn sang Thái Nguyên, nhưng tim tôi vẫn nhớ những địa chỉ cũ, dù có nơi tôi chưa đến bao giờ, bởi chúng là địa chỉ của những Thế Lữ, Khái Hưng, Hoàng Cầm, Quang Dũng... truyền lại cho tôi. Như Đoan Hùng là nơi Mai Hương và Lê Phong đặt phòng thám tử, hồi nhỏ đọc sách trinh thám Thế Lữ thích lắm, bây giờ đọc lại thấy hết hay, nhưng vẫn cứ nhớ. Như Long Giáng của Khái Hưng trong tưởng tượng. Như Vụ Bản nơi giam cầm Gia Trí, Khái Hưng, Hoàng Đạo. Như Châu Mộc, nơi đoàn quân không mọc tóc của Quang Dũng đã đi qua... những điạ chỉ ấy nó dính vào mình, nó nhỏ vào tim những vệt son một lần, là không tẩy đi được.

Quê hương ngày trở lại

Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

IV. Phú Yên

Từ Nha Trang chúng tôi đi dọc bờ biển Phú Yên lên Quy Nhơn, qua Vạn Giã, Đại Lãnh, Tuy Hòa... cảnh đẹp vô cùng, bao ghềnh đá, đầm, vịnh, mỏm, bãi... không bút nào tả hết được.

Quê hương ngày trở lại

Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

V. Quy Nhơn

Quy Nhơn có bề dầy trọng đại của lịch sử.

Đến Quy Nhơn, chúng tôi ở khách sạn M.T. trên bờ biển. M.T. là tên một chuỗi khách sạn mọc trên toàn thể đất nước, ông chủ có lẽ là người gốc dân tộc (ngày trước gọi là người thiểu số) hay ông sinh ra ở miền núi rừng M.T. Bây giờ ông trở thành triệu phú. Ở nước ngoài thì người ta ca tụng ông tay trắng làm nên sự nghiệp (như bin-ghết) còn ông ở VN, nên ông bị coi là tư bản đỏ, nhờ "đút lót" bọn "tham nhũng" mà nên. Du khách đến miền duyên hải nước ta gần như đương nhiên được ở khách sạn trên bờ biển, nhưng khách sạn M.T. thường có địa điểm tốt, thức ăn ngon và nhân viên tiếp đón lịch sự, vì thế mà thành công.

Quê hương ngày trở lại

Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An

Hội An nay đã khác xa hơn hai mươi năm về trước, khi tôi đến lần đầu. Lúc đó, Hội An chỉ là một phố thị nhỏ, bên bờ sông Thu Bồn, với một con phố chính, lác đác nhà cổ và dăm ba cửa hàng bán đồ tơ lụa, kỷ niệm, nhưng rất thơ mộng vì những chiếc đèn lồng Nhật Bản treo trước cửa hàng, dư âm của một thời xa xưa còn đọng lại.

Quê hương ngày trở lại

Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858

Đà Nẵng, là thành phố lớn thứ tư của Việt Nam, có những khu dành cho khách du lịch khá vĩ đại, kiểu Mỹ. Về mặt văn hoá, bảo tàng Nghệ Thuật Điêu Khắc Chăm Đà Nẵng là một công trình đáng phục, so với hơn 20 năm trước, khi tôi đến nơi này, những bức tượng mất đầu nằm lăn lóc như một pháp trường mỹ thuật. Bảo tàng Nghệ Thuật Điêu Khắc Chăm Đà Nẵng và Trung Tâm Nghệ Thuật Lê Bá Đảng ở Huế, chứng tỏ phần nào sự thay đổi lối quản lý di sản nghệ thuật của một số bảo tàng ở trong nước, khiến người xem tin tưởng hơn, và người muốn tặng tác phẩm nghệ thuật cho Việt Nam, bớt hoài nghi hơn.

Quê hương ngày trở lại

Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên

Về Sài Gòn tôi bị lạc. Tình trạng lạc hướng kéo dài trên taxi, xe ôm, đi một mình hay cùng gia đình, bè bạn, tôi thường lẩm nhẩm trong đầu: đường này Gia Long, Tự Do đây, chắc là Lê Văn Duyệt... Nhưng khi ra đến Hà Nội, lại tịnh không có sự lẩm nhẩm nào. Hôm tới Lê Văn Hưu ăn phở, dù phố này nay đã hoàn toàn khác với trí nhớ, tôi vẫn nhận ra: đây là Lê Văn Hưu, đi tới chút nữa rẽ ngang là phố Huế. Đèn phố Huế bẩy mươi năm qua chưa bao giờ tắt trong tôi.

Quê hương ngày trở lại

Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

II. Côn Đảo

Từ Sài Gòn, chúng tôi lấy máy bay ra Côn Đảo.

Chiếc máy bay nhỏ chở đầy hành khách, không một chỗ hở. Mọi người cười nói ồn ào, dường như quen nhau cả. Tôi để ý: hầu như không có người Nam, máy bay chở toàn người Bắc. Có lẽ đây là một đoàn du lịch có tổ chức, mà chúng tôi là hai người lạ duy nhất lạc vào, lại ăn mặc lôi thôi, không giống ai. Tôi đã chú ý đến đám này ngay từ lúc đứng xếp hàng ở Tân Sơn Nhất, vì ông già nhà tôi (kẻ hay than phiền nhất thế giới) lầu bầu rằng mình đến trước mà bị người đến sau lấn chỗ, lời qua tiếng lại với một người đàn ông cao lớn như Tây, áng chừng là trưởng đoàn; thế là ông Tây ta tay dứ nắm đấm định đánh: "Thằng già điên, liệu hồn, muốn chết hử?". Tôi vội vàng líu ríu xin lỗi, vì sợ ông lỡ tay đánh thật thì ông già nhà tôi ra ma ngay.

Quê hương ngày trở lại

Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200

I. Sài Gòn-Châu Đốc-Hà Tiên
II. Côn ĐảoIII. Nha TrangIV. Phú Yên V. Quy Nhơn

VI. Dòng họ Nguyễn Tường ở Hội An
VII. Trận Đà Nẵng 1847 và 1858
VIII.Huế
IX.Trên đường ra Bắc

X.Về quê Bắc

III. Nha Trang

Máy bay từ Sài Gòn ra Nha Trang đỗ tại phi trường Cam Ranh. Đường từ phi trường về Nha Trang là một xa lộ rất đẹp, không kém gì những đại lộ nổi danh trên thế giới mà tôi đã đi qua.

Thế giới trong bao của Tru Sa

Tue, 01 May 2018 00:00:00 +0200

Tru Sa sinh năm 1989¹ tại Hà Nội và sống tại Hà Nội. Bắt đầu viết văn từ năm 2010. Có bốn cuốn sách đã in: Hoá Trang (nxb Hội Nhà Văn, 2012) dưới tên Nguyễn Thanh Phong. Sách này bị tác giả cho là dở, bỏ, chỉ lấy lại hai truyện Đôi Cánh và Hoá Trang, đưa vào tập truyện thứ nhì Những Bình Minh vẫn ký tên Nguyễn Thanh Phong; sách chưa in, thì cuốn thứ ba, Ảo Giác Mù, viết năm 2014, ra mắt trước (nxb Hội Nhà Văn, 2016) với bút hiệu Tru Sa. Năm 2017, Những Bình Minh được nxb Hội Nhà Văn và Đông Tây phát hành và mấy tháng sau, tập Trăng Tang do nxb Hội Nhà Văn và Phương Nam in, dưới bút hiệu Tru Sa. Những truyện ngắn của Nguyễn Thanh Phong-Tru Sa đều đăng trên mạng Da Màu, từ cuối năm 2013 đến nay.

Dương Nghiễm Mậu: Tết này chưa chắc em về được...

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Tôi không biết viết điếu văn. Cũng không thích viết bài phúng giỗ.

Những lời này chỉ là một email dài ngoại lệ gửi anh, như mỗi mùng một Tết, sau khi nhận được email của anh, thường chỉ mấy dòng, như:

- Bao giờ TK về uống café?

Hoặc:

- Mậu truyện ư? Có thực chăng?

Khi tôi đặt tên truyện của anh là Mậu truyện.

Mấy chữ ngắn gọn này, thường khiến tôi vui cả buổi, niềm vui có khi kéo dài mấy ngày Tết. Và đã bao nhiêu Tết trôi qua, mỗi lần anh nhắc: Bao giờ vế uống café, tôi lại khất anh bằng câu thơ Nguyễn Bính: Tết này chưa chắc em về được...

Lời từ tạ hoạ sĩ Phạm Tăng

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Anh Phạm Tăng,

Trong gần một thế kỷ, ngoài gia đình, anh đã sống với hội họa, thi ca và cô đơn.

Sự cô đơn ở anh, cũng là yếu tố xây dựng và xác định nghệ thuật của anh, mang ba lớp áo: Nỗi cô đơn của người nghệ sĩ, mà Nguyễn Tuân gọi là «pháp trường trắng», là nỗi cô đơn của nhà văn trước trang giấy trắng mà chữ không đến; của họa sĩ, trước giá vẽ, mà đường nét mầu sắc không hiển hiện. Đó là sự cô đơn siêu hình của bất lực, mà nghệ sĩ nào cũng trải qua. Lớp cô đơn thứ nhì, ở anh, là sự cô đơn của người lưu vong trên đất khách, không tìm thấy ở đâu một chỗ trọ cho tâm hồn. Và lớp áo thứ ba, là sự cô đơn của con người trước cuộc sống và cái chết: ta, cô đơn khi gia đình đoàn tụ, cô đơn giữa chợ, giữa lễ hội tưng bừng, bởi ta sinh ra một mình và ta chết cũng một mình, không một người thân nào có thể chia sẻ. Ở anh, ở tác phẩm của anh là sự hội tụ của ba niềm cô đơn tuyệt đối đó.

Nho Phong trong tư thế giao thời

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Nhất Linh rất nghiêm khắc với tác phẩm của mình. Trong cuốn Viết và đọc tiểu thuyết ông đã phê bình không nhân nhượng Đoạn Tuyệt, tiểu thuyết nổi tiếng nhất của ông. Và dường như Nho Phong từ khi in lần đầu năm 1926, chưa bao giờ được ông cho tái bản.

Tái bản Nho Phong hôm nay, có trái ý Nhất Linh không?

Hẳn là có.

Nho Phong là cuốn tiểu thuyết đầu tiên, ký tên Nguyễn Tường Tam, tức là cuốn sách thử nghiệm của một người mới bước vào nghề, nói nôm na là cuốn sách nháp, cuốn sách tập viết, cuốn sách viết thử xem sao. Một cuốn sách như vậy, viết ra, đưa cho một người thân đọc trước, bảo hay, thì in, bảo dở, chắc bỏ.

Ph ạm Thị Hoài, Chuyện Lão Tượng Phật Di Lặc Và Nàng Nậm Mây

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Bạch Tuyết và Bẩy Chú Lùn của Jacob Grimm là chuyện nàng công chúa ngủ trong rừng. Pinocchio của Carlo Collodi là chuyện chú bé bằng gỗ. Hai nhân vật chính trong Chuyện Lão Tượng Phật Di Lặc Và Nàng Nậm Mây của Phạm Thị Hoài rất xa nhau mà cũng lại rất gần nhau vì cùng chung một biểu tượng: Biểu tượng của ngây thơ và trinh bạch trong tâm hồn: Nàng Nậm Mây là nậm rượu cổ, thuộc thế kỷ 16 và lão Di Lặc là tượng phật cười bằng gỗ xoan đực, cực quý.

Phố Xương Hà Nội

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Những người đã sống và đã xa Hà Nội, dù ở tuổi nào dường như cũng giữ ít nhất một hình ảnh Hà Nội trong tâm, khó định hình, khó mô tả, nhưng khi bất chợt tìm thấy lại nó ở đâu đều giật mình bồi hồi cảm động.

Nó đến với tôi, hôm nay, từ một phương trời rất xa, từ Sài Gòn, từ một người bạn văn tôi chưa hề gặp, anh gửi cho tôi mấy tấm ảnh chụp tranh Lê Văn Xương và hỏi: chị xem có viết được gì không? Viết làm sao được, nào tôi có biết Lê Văn Xương là ai và cả anh, người nhờ viết, tôi cũng chỉ biết chữ nghiã của anh, chứ chưa biết người. Cuộc đời nghệ sĩ trăm mặt, hoạ sĩ có thể sáng tác những bức tranh hoàn toàn khác nhau, nay tôi chỉ có trước mắt vài bức Văn Xương vẽ phố Hà Nội, làm sao tiêu biểu cho một đời họa, một tính họa. Chưa kể, không ai viết về những bức tranh mà mình chưa nhìn thấy tận mắt những đường nét mầu sắc, vết sơn sần sùi, hiện thân của da thịt, gân cốt, tâm hồn và họa tính của người vẽ.

Tiểu sử hoạ sĩ Phạm Tăng

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Tiểu sử hoạ sĩ Phạm Tăng

Hoạ sĩ Phạm Tăng sinh ngày 12/12/1924, tại Yên Mô, Ninh Bình và mất ngày 9/1/2017, tại Paris. Ngày sinh của ông, nhiều nơi ghi tháng 11/1925, theo giấy thông hành, nhưng giáo sư PKV cho biết, trên bản tử vi, ghi ông sinh hồi 22 giờ ngày 16/11/năm Giáp Tý (tức ngày 12/12/1924). Chúng tôi chọn ngày ghi trên số tử vi, bởi ngày này, do mẹ xác nhận, không thể sai; còn ngày Tây trên giấy tờ, khai sau, hoặc vì muốn rút tuổi, hay vì lý do gì khác, rất có thể sai lầm.

Trần Thiện Đạo, lần gặp cuối

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Sáng nay, trên đường từ Huế ra Quảng Bình thăm Động Thiên Đường, qua cầu Bến Hải, tôi nhận được điện thoại của Hoàng Dũng báo tin Trần Thiện Đạo đã qua đời.

Quen anh từ hơn ba mươi năm nay, nhà tôi cách nhà anh vài dẫy phố. Anh có một tủ sách quý, gần như đầy đủ những tác phẩm của Văn Học Miền Nam. Mỗi lần thiếu sách gì, tôi thường sang anh mượn. Bản nào anh có hai, anh cho tôi một. Nhờ anh có một collection đầy đủ sách của Hồ Biểu Chánh, Hồ Hữu Tường, Dương Nghiễm Mậu mà tôi đã viết được về ba nhà văn lớn này, chưa kể sưu tập báo Văn; ngoài ra, những sách triết học của Trần Thái Đỉnh, Trần Văn Toàn, Lê Tôn Nghiêm, anh đều có hai bản, anh cho tôi một. Anh có tật khi nào thấy sách quý, mua liền hai bản để phòng hờ!

Võ Thị Hảo, Chuông vọng cuối chiều

Sun, 01 Apr 2018 00:00:00 +0200

Chuông vọng cuối chiều là tập truyện ngắn thứ hai của Võ Thị Hảo do nhà xuất bản Lao Động in cuối năm 1994, xác định một phong cách và một tiềm lực viết chín chắn, nặng hành trang tư tưởng.

Ở Võ Thị Hảo, người ta tìm thấy những giọt buồn, giọt vui, những kiếp gái, những quá khứ hẹp, những giống yếu, những thiên đường ma lanh, những đôi cánh rách lạc lõng, những con đường về vô cùng, những mặt đường chao chát nắng, những giấc trưa uể oải mơ màng của rừng thốt nốt, những lá cà phê mớt mải xanh, những đàn bướm vàng bỗng chốc trút cánh hóa sâu... Toàn những hình ảnh mới lạ, như những vì sao lấp lánh trong vũ trụ khổ đau và bất hạnh, những số phận thui chột của kẻ tật nguyền từ thủa sơ sinh, của những cô gái đẹp người, xấu mệnh.

Thụy Khuê trả lời Phỏng Vấn Hồ Trường An

Sat, 01 Apr 2017 00:00:00 +0200

Trước hết, tôi xin được giới thiệu chị Thụy Khuê, một nhà văn nữ nổi tiếng về biên khảo và phê bình. Tìm được cái hay, cái đẹp lẫn cái dở, cái ngụy tạo của văn hóa đó nhiều lúc làm chúng ta cảm thấy đau đầu. Vậy mà chị vẫn giữ sắc mặt tươi nhuận, giọng nói trong trẻo, âm sắc giống như giọng hát của Mai Hương, đẹp mà không đánh lưỡi sửa giọng kiểu cách.

Việt Luận phỏng vấn Thụy Khuê

Sat, 01 Apr 2017 00:00:00 +0200

Việt Luận phỏng vấn Thụy Khuê

về tác phẩm Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc

- VL: Bà có thể cho biết động lực nào đã thúc đẩy bà nghiên cứu về chủ đề này?

- TK: Động lực thì nhiều lắm, nhưng có lẽ động lực chính vẫn là những gì đến từ quá khứ xa, rất xa, từ thời trung học, khi tôi đọc những câu thơ của Trần Dần:

Phát biểu của Ban Giám khảo về Giải Nghiên cứu – Phê bình

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Phát biểu của Ban Giám khảo về Giải Nghiên cứu – Phê bình

Thưa các bạn,

Ban Giám khảo Giải Văn Việt lần thứ nhất về Nghiên cứu Phê bình gồm nhà nghiên cứu Hoàng Dũng, nhà thơ Hoàng Hưng, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân, nhà văn Nguyên Ngọc, và nhà nghiên cứu phê bình Phạm Xuân Nguyên đã nhất trí với 5/5 số phiếu trao:

Giải chính thức cho nhà phê bình Inrasara với loạt bài Hồ sơ biên bản so sánh**.**

THUY KHUE - SONG TU TRUONG

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Trả lời phỏng vấn Trần Vũ, xuân Bính Thân

Trần Vũ: Thụy Khuê cho xuất bản Nhân văn Giai phẩm và Vấn đề Nguyễn Ái Quốc năm 2012. Tổng tập nghiên cứu đồ sộ này cho thấy chị rất quan tâm đến chính trị, ít nhất trong văn học. Rồi bất ngờ là công trình Khảo sát Công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long ...duyệt lại nhiều quan niệm của sử sách cũ. Thụy Khuê đã đột ngột bước từ Văn học Việt Nam đương đại trong thế kỷ 20 sang lịch sử nhà Nguyễn thế kỷ 18. Chuyện gì đã xảy ra? Có phải chị cũng đã có những mùa Xuân như tướng de Gaulle viết trong Hồi ức Chiến tranh, tập 2 Giải thoát (Le Salut), trang 289: “Khi tuổi tác tràn lấp, thiên nhiên trở nên gần gũi. Mỗi năm, vào bốn mùa, ngần ấy những bài học, minh triết của thiên nhiên lại an ủi. Hát vang, vào mùa Xuân: Với những gì tôi đã có, tôi vẫn đang khởi đầu! Mọi thứ rõ ràng, ngay cả dưới những trận mưa đá; tươi trẻ, bao gộp cả những cây còi cọc; tươi đẹp, ngay cả trên những cánh đồng sỏi đá. Tình yêu làm dâng lên nhựa sống và niềm tin chắc chắn rạng ngời mạnh mẽ, giống như mọi thứ không bao giờ chấm dứt.”

Trả lời phỏng vấn Hà Thủy Nguyên, Văn Việt

Mon, 01 Feb 2016 00:00:00 +0100

Trả lời phỏng vấn Hà Thủy Nguyên, Văn Việt

1. Là một người sống ở nước ngoài tự học, tự nghiên cứu văn học VN, bà đã trở thành một nhà nghiên cứu, phê bình văn học có uy tín không chỉ với hải ngoại mà cả trong nước. Bà có thể chia sẻ với bạn đọc Văn Việt con đường đi tới thành công hiếm có như thế đối với một cây bút hải ngoại?

Bình Nguyên Lộc (1914-1987)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Bình Nguyên Lộc tên thật Tô Văn Tuấn, sinh ngày 7/3/1914 (giấy tờ ghi 1915) tại làng Tân Uyên, tổng Chánh Mỹ Trung, tỉnh Biên Hoà (nay thuộc huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai); mất ngày 7/3/1987 tại Rancho Cordova, Sacramento, California, Hoa Kỳ. Các bút hiệu khác: Phong Ngạn, Hồ Văn Huấn. Sinh trưởng trong một gia đình trung lưu, mười đời ở đất Tân Uyên, cha là Tô Phương Sâm làm nghề buôn gỗ, mẹ là Dương Thị Mão. Thuở nhỏ học chữ nho với thầy đồ, tiểu học ở trường làng; trung học (1928-1934) Pétrus Ký, Sài Gòn. Rời trường không bằng cấp. 1934, kết hôn với cô Dương Thị Thiệt, 1935, làm công chức ở kho bạc Thủ Dầu Một. 1936, đổi về Sài Gòn làm kế toán viên ở Tổng Nha Ngân Khố. Tháng tám 1945, bỏ việc, tham gia kháng chiến. 1946, hồi cư về Lái Thiêu và 1949 rời Lái Thiêu về hẳn Sài Gòn viết văn làm báo.

Giai phẩm mùa xuân và Sáng Tạo

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Sau mười năm (1932-1942) toả sáng của Tự Lực Văn Đoàn, văn học Việt Nam dường như lắng xuống, để chuẩn bị cuộc kháng chiến chống Pháp. Các chính đảng bắt đầu hoạt động tích cực hơn, nhà văn cũng chia đôi giới tuyến "quốc-cộng". Khái Hưng, Hoàng Đạo, tạm dừng bút để dấn thân tranh đấu, Nhất Linh trở thành nhà lãnh đạo chính trị.

Năm 1945, đảng Cộng Sản loại trừ được hầu như toàn bộ các lực lượng đối lập quốc gia và trốt-kít, hoàn thành cuộc cách mạng tháng Tám và lãnh đạo cuộc chiến chống Pháp. Nhà văn, bên này hay bên kia, đều trải một thời gian dài xuyên sa mạc, từ 1945 đến 1954. Mọi hoạt động văn học ngưng đọng trong 9 năm kháng chiến, trừ một số còn sáng tác ở Nam bộ, phần lớn đều trải qua những thăng trầm lịch sử: hoặc bôn ba hải ngoại, hoặc tản mát hoạt động trong kháng chiến, hoặc theo đuổi những lý tưởng chính trị quốc cộng khác nhau, hoặc đang chiến đấu, hoặc đã bị thủ tiêu, tử trận, hoặc bị thương tích thể xác cũng như tâm hồn.

Nguyên Sa (1932-1998)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Nguyên Sa tên thật là Trần Bích Lan, bút hiệu khác Hư Trúc, sinh ngày 1/3/1932 tại Hà Nội. Con ông Trần Văn Chi, một nhà kinh doanh lớn và bà Đoàn Thị Xuân. Gia đình gốc Huế, ông cố là Trần Trạm, thượng thư triều Tự Đức, đến đời ông nội mới ra Hà Nội lập nghiệp.

Thủa nhỏ học trường dòng Puginier. Khi chiến tranh Việt Pháp bùng nổ, theo gia đình tản cư ra Vân Đình (Hà Đông), học trường Văn Lang. Năm 1946, thình lình bị bắt tại Quảng Tái lúc 14 tuổi, bị đánh đập, tra tấn, bắt nhận tội "Việt gian, chiếu gương cho phi cơ Pháp oanh tạc Vân Đình", bị giải đi Chi Nê, Hoà Bình về cải hối thất Sơn Tây... Tám tháng sau được thả, lý do "bắt lầm". Nguyên vì cha kinh tài cho Việt Minh, sợ ông bỏ về thành, họ bắt con trai làm con tin. Sự kiện này gây chấn động tâm lý sâu đậm về "cái sợ", là kinh nghiệm sống đầu tiên của người con trai mười bốn tuổi, Nguyên Sa kể lại trong Hồi ký, trang 78-123.

Nguyễn Văn Trung

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Nguyễn Văn Trung sinh ngày 26/9/1930, là nhà giáo, nhà văn - triết Việt Nam, bút hiệu khác: Hoàng Thái Linh, Phan Mai. Sinh tại làng Thanh Hương, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, trong một gia đình công giáo đông con. Cha là Nguyễn Văn Tuynh, thầy thuốc Bắc và mẹ là bà Thiệu Thị Tốt. Thuở nhỏ học trường dòng Puginier ở Hà Nội. Khi chiến tranh Việt Pháp bùng nổ, tản cư về Hà Đông học ở chủng viện Hoàng Nguyên. Đến 1950, trở lại Hà Nội theo ban tú tài văn chương ở trường Chu Văn An. Năm 1951, đỗ tú tài I, được nhà dòng cấp học bổng du học ở Âu Châu. Đến Toulouse rồi sang Bỉ học đại học Louvain, đậu cử nhân triết học, theo ban tiến sĩ triết học phần I. Cuối năm 1955 về Sài gòn, dạy triết ở trường Chu văn An. 1956 kết hôn với cô Trần Thị Minh Chi. Từ 1957, dạy triết tại đại học Huế. 1961 trở lại đại học Louvain trình luận án tiến sĩ và lấy bằng Tiến sĩ triết học, về nước (1961) dạy triết và văn ở đại học Văn Khoa Sài gòn. Khoảng 63-64, dạy đại học công giáo Đà Lạt. Một thời gian sau, ông bị "đuổi" khỏi đại học công giáo vì ảnh hưởng "độc hại" của cuốn Ca tụng thân xác trên sinh viên. Sau 1975, ông ở lại Đại học Văn khoa, nhưng các giáo sư miền Nam cũ không được dạy ba môn Văn, Triết, Sử nữa, ông chuyển sang nghiên cứu. Năm 1993, sang định cư ở Montréal, Canada.

Sự ra đời của Sáng Tạo

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Trong vòng mười năm, từ 1945 đến 1954, những xu hướng đổi mới văn học nghệ thuật tạm thời lắng xuống, một phần vì chiến tranh, một phần vì chính sách văn hoá của Đảng Cộng Sản mà Tố Hữu là đại diện chính thức, chủ trương đề cao thơ mới. Những người có đầu óc cách tân dần dần bỏ cuộc: Nguyễn Xuân Sanh (Xuân Thu Nhã Tập) quay lại với thơ mới, Tô Ngọc Vân vẽ tranh tuyên truyền, Nguyễn Đình Thi làm thơ có vần, Văn Cao im lặng...

Thanh Tâm Tuyền (1936-2006)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Thanh Tâm Tuyền sinh ngày 13/3/1936, tại Vinh, tên thật là Dzư Văn Tâm, bút hiệu khác: Đỗ Thạch Liên.

Năm 1952 (16 tuổi), dạy học tại trường Minh Tân (Hà Đông) và đăng những truyện ngắn đầu tiên trên tuần báo Thanh Niên, Hà Nội.

1954, hoạt động trong Tổng hội sinh viên Hà Nội, cùng với Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sỹ, chủ trương nguyệt san Lửa Việt.

Tìm hiểu triết học Karl Marx của Trần Văn Toàn

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Trần Văn Toàn sinh ngày 7/11/1931 tại Phát Diệm, Kim Sơn, Ninh Bình. Mất ngày 13/9/2014, tại Lille (Pháp). Kết duyên với bà Nelly Avermate.

Học triết tại Đại học công giáo Louvin (Bỉ), năm 1954, xong cử nhân triết học. Đỗ tiến sĩ triết học năm 1960. (1960-1965) dạy triết học tại đại học Huế và thỉnh giảng tại đại học Sài Gòn, Đà Lạt. (1965-1973) dạy đại học công giáo Lovanium ở Kinshasa, Congo. (1973-1996) dạy đại học công giáo Lille (Pháp).

Trần Thái Đỉnh (1922-2005)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Trần Thái Đỉnh sinh ngày 14 /11/ 1922 tại Hưng Yên. Mất ngày 12/11/2005 tại Sài Gòn. Bút hiệu khác là Trần Hương Tử. Học trường đạo từ nhỏ, vào Tiểu chủng viện Trung Linh, Bùi Chu. Sau đó, được gửi theo học Đại chủng viện Saint Sulpice (Xuân Bích), Hà Nội. Trở lại Bùi Chu, học thần học tại Đại chủng viện Quần Phương. Thụ phong linh mục năm 1947. Được chỉ định dạy học tại Tiểu chủng viện ở Bùi Chu.

Trần Thái Đỉnh (1922-2005)

Sat, 01 Nov 2014 00:00:00 +0100

II- Triết Học Hiện Sinh

(Giới thiệu cuốn Triết học hiện sinh của Trần Thái Đỉnh)

Ngay ở Pháp hiện nay cũng khó tìm được một cuốn sách viết về triết học Hiện Sinh vừa đầy đủ, vừa dễ hiểu như cuốn Triết học hiện sinh của Trần Thái Đỉnh, do nhà Thời Mới in năm 1967 tại Sài Gòn.

Võ Phiến, lúc đó là chủ nhà xuất bản Thời Mới, ghi lại: "Hai cuốn sách bán được nhanh nhất và nhiều nhất (thời ấy) là hai cuốn liên quan đến triết học tức là cuốn "Triết học hiện sinh" của Trần Thái Đỉnh và cuốn "Những trào lưu lớn của tư tưởng hiện đại, dịch của André Maurois" (Văn học miền Nam tổng quan, Nxb Văn Nghệ, 1986).

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 1

Những bước tiến của phê bình văn học trong thế kỷ XX

Thế kỷ XX là thế kỷ của ngữ học và phê bình. Với sự phát triển của ngữ học, phê bình thật sự đã có những bước tiến đáng kể. Người phê bình không chỉ còn giữa địa vị bình văn theo chủ quan cảm nhận mà còn tiến tới sự kiến giải và bình chú cấu trúc ngôn ngữ, tìm hiểu những ý nghiã, những biểu tượng nằm sau ngôn ngữ, tìm hiểu tác dụng của văn thơ trong xã hội và lịch sử, vv... Một mặt khác, văn học hiện đại đã tách rời khuôn khổ cổ điển, nghiã là kể một truyện có đầu có đuôi, mà bước vào những kết hợp hoàn toàn khác: truyện không có chuyện; pha trộn tưởng tượng và thực tế; đảo lộn trật tự thời gian; tìm đến cái phi thực và phi lý; đi vào địa hạt không tưởng... Đứng trước những tác phẩm như thế, phê bình cổ điển đành phải bó tay, một con đường khác mở ra: trong việc khảo sát văn bản, nhà phê bình không chỉ khám phá bản chất văn chương, tư tưởng chứa đựng trong tác phẩm mà còn phải dựng lại cả cái sườn cấu trúc văn chương tư tưởng của tác giả trong suốt hành trình sáng tác.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 2

Đôi hàng về tiến trình ngôn ngữ học

Tiền thân của Ngôn ngữ học (Linguistique) là Văn phạm (Grammaire) do người Hy Lạp khai trương và người Pháp tiếp nối.

Thế kỷ 17, các nhà tu dòng Dương thân (Janséniste) ở Port Royal¹ soạn hai cuốn sách cơ bản:

1- Grammaire générale et raisonnée (Văn phạm tổng quát và có suy luận)², tìm cách giải thích (kèm theo những kiến giải lịch sử) và cho thí dụ về sự thành lập một tiếng và cách xây dựng (construction) và ngữ điệu (tournure) của một câu.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 3

Thi học Aristote

Aristote sinh năm 384 trước Tây lịch¹ tại Stagire², miền nam Macédoine³ gần núi Athos. Mẹ: Phestias. Cha, Nicomaque, là bạn và thầy thuốc của vua Macédoine. Năm 367, Aristote rời Stagire đi Athènes. Từ 365 đến 347 ông là môn sinh của Platon tại Hàn Lâm Viện và trở thành học trò nổi tiếng nhất của Platon. Aristote có giọng nói nhỏ nhẹ, chân yếu và mắt nhỏ, luôn luôn ăn mặc kiểu cách, đeo vòng và cạo râu nhẵn nhụi.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 4

Phê bình văn học Nga

1- Trường phái Hình thức

Đến đầu thế kỷ XX, phê bình văn học vẫn còn dựa trên nền triết học duy sử, tức là khảo sát tiểu sử và tâm lý nhà văn, rồi dùng tác phẩm để chứng minh cho tiểu sử và tâm lý tác giả, đặt nhà văn vào những khung hiện thực, lãng mạn... có sẵn, với những kiến giải mơ hồ; ví dụ: tác giả này viết cuốn sách này trong một hoàn cảnh như thế nào và từ đó rút ra kết luận: tác phẩm "nói lên" những sự kiện này, biến cố kia trong đời sống của mình, cách phê bình Nguyễn Du và truyện Kiều trong rất nhiều tác giả của ta là như thế.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 6

Trường phái hình thức Nga

Roman Jakobson

Roman Jakobson sinh ngày 11/10/1896 tại Moscova, mất ngày 18/7/1882 tại Harvard. Say mê thơ từ rất sớm. Thời còn sinh viên, năm 1915, ông đã là một trong những thành viên xây dựng Câu lạc bộ ngữ học Mạc Tư Khoa, rồi câu lạc bộ ngữ học Pétrograd (1917).

Từ 1920 đến 1939, Jakobson bỏ Nga sang Tiệp Khắc, trở thành một trong những thành viên chính xây dựng nên Câu lạc bộ ngữ học Praha.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 7

Mikhaïl Bakhtine (1895-1975)

I- Thi pháp Dostoïevsky

Mikhail Mikhailovitch Bakhtine, triết gia và lý thuyết gia về tiểu thuyết đứng riêng một cõi. Được coi là nhà phê bình Nga lớn nhất thế kỷ XX, cuộc đời ông là một chuỗi bất hạnh. Những công trình nghiên cứu của Bakhtine bị vùi dập trong vòng nửa thế kỷ, chỉ được công bố vào khoảng 1960, 15 năm trước khi ông qua đời.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 8

Bakhtine (1895-1975)

II- François Rabelais và nền văn hoá dân gian thời Trung Cổ và Phục Hưng

Trong cuốn François Rabelais và nền văn hoá dân gian thời Trung Cổ và Phục Hưng¹, phần mở đầu và đặt vần đề, Bakhtine xác định: Rabelais là một tác gia lớn của nền văn học thế giới. Chateaubriand, Victor Hugo ca ngợi Rabelais như thiên tài của mọi thời, Michelet nhìn nhận Rabelais là một hiền triết, một tiên tri. Trong nền văn học phương Tây, người ta xếp Rabelais ngang hàng với Dante, Boccace, Shakespeare, Cervantès, những văn hào được coi như đã mở đường cho nền văn học hiện đại. Nhưng ở nước Nga, Rabelais lại ít được biết đến. Đó là lý do bề mặt, khiến Bakhtine khảo sát Rabelais.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 9

Mikhail Bakhtine (1895-1975)

III - Thẩm mỹ học và lý thuyết tiểu thuyết

Như chúng ta đã biết, trường phái hình thức Nga mở đầu khuynh hướng nghiên cứu văn học được gọi là khoa học văn chương, chủ yếu dựa trên phương pháp ngữ học, chuyên chú vào văn bản, gạt bỏ những yếu tố khác (như tâm lý, triết lý, tiểu sử...) ra ngoài, đem lại những bước tiến mới cho nền nghiên cứu phê bình trong thế kỷ XX.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 10

Khuynh hướng phê bình bác ngữ học Đức

Ngay từ năm 1915, khuynh hướng phê bình bác ngữ học Đức đã quy tụ một số nhà nghiên cứu tên tuổi có kiến thức bách khoa, hoạt động trong lòng các đại học như: Frédéric Gundolf (1881-1931), Ernst-Robert Curtius (1886-1956), Erich Auerbach (1892-1957), Léo Spitzer (1887-1960). Đây là một trong những khuynh hướng nền tảng đầu tiên của nền phê bình hiện tại cùng với trường phái hình thức Nga và Bakhtine.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 11

Trường phái Đức

Léo Spitzer (1887-1960)

Léo Spitzer cùng với Ermst-Robert Curtius (1886-1956) và Erich Auerbach (1892-1956) được coi là ba nhà phê bình lớn nhất của Đức trong thế kỷ XX. Với kiến thức uyên bác về ngữ học, một phương pháp phê bình đặc biệt và một trước tác đồ sộ gồm 33 tác phẩm, 88 bài viết, năm thứ tiếng: Đức, Pháp, Anh, Ý, Tây Ban Nha, Spitzer được coi là người xây dựng nền móng phong cách học - stylistique hiện đại.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 12

Trường phái Đức

Erich Auerbach (1892-1957)

Erich Auerbach không đưa ra một phương pháp phê bình kiểu mẫu và cũng không viết lý thuyết văn học. Chỉ cần đọc những bài phê bình của ông thì sẽ hiểu cách ông làm việc như thế nào.

Đến gần cuối cuốn Mimésis¹, ông mới ngỏ mấy lời đại ý như sau: "Tôi chẳng bao giờ có ý định viết lịch sử văn học hiện thực Châu Âu. Làm như thế không những mình sẽ bị đống văn bản đồ sộ đè bẹp, mà còn rơi vào cuộc tranh luận vô ích về việc phân chia các thời kỳ văn học, phân chia các nhà văn theo khuynh hướng riêng, nhất là sẽ gặp những khó khăn trong việc định nghĩa khái niệm hiện thực. Một mặt khác để viết cho đầy đủ, tôi lại phải viết về những hiện tượng mà mình chỉ biết một cách hời hợt. Và để đáp ứng nhu cầu của đề tài, tôi sẽ phải đọc tất cả những phần mà kiến thức tôi thiếu, điều đó tôi cho là vô bổ: bởi chỉ vì cái chủ đề mà tôi chọn mà tôi phải đắm chìm trong một núi thông tin mà nhiều người đã biết hoặc họ có thể tìm thấy trong những sách tham khảo khác. Ngược lại, nếu tôi lấy một số những chủ đề đã có sẵn trong đầu mình, đem đối chiếu với một loạt văn bản quen thuộc và sống động mà mình đã nghiên cứu trong địa hạt bác ngữ học, thì việc này xem ra phong phú và có thể làm được. Bởi tôi tin chắc rằng, những chủ đề chính của lịch sử văn chương hiện thực bắt buộc phải nằm trong bất cứ văn bản hiện thực nào.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 13

Phê bình ý thức

Phê bình ý thức, phát xuất từ Thụy Sĩ, có thể coi như chiếc cầu nối giữa hai dòng phê bình lớn: dòng ngữ học, phát triển nửa đầu thế kỷ XX ở Nga và dòng ký hiệu học, phát triển nửa sau thế kỷ XX, ở Pháp. Nếu các nhà hình thức Nga chuyên chú vào việc khảo sát văn bản, gạt ra ngoài những yếu tố khác như lịch sử, xã hội, tác giả, và các nhà bác ngữ học Đức đưa ra một cái nhìn toàn bộ về văn học sử và văn chương Âu Châu, thì các nhà ý thức ở Genève, chú ý đến quan hệ nội tại giữa người đọc và người viết.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 14

Phê bình ý thức

Georges Poulet (1902-1991)

Georges Poulet sinh tại Chênée, thuộc tỉnh Liège, Bỉ, ngày 29/11/1902, và mất tại Bruxelles ngày 31/12/1991. Sau khi tốt nghiệp đại học Liège, ông giảng dạy tại nhiều đại học trên thế giới: Edimbourg, Baltimore (1952), Zurich (1956), Nice (1968). Georges Poulet coi Marcel Raymond như một người bạn, một người cha của trường phái ý thức. Khi được nhận chức giáo sư danh dự tại đại học Genève, trong thư viết cho Raymond, có câu: "Đúng là tôi thấy mình có liên hệ chặt chẽ với đại học Genève, vì đó là trường của anh, nhờ anh (...) mà một trường phái phê bình đã phát sinh tại đây, và có thể nói, mỗi ngày tôi đều cảm thấy mình hân hạnh và sung sướng đã có phần đóng góp". (Marcel Raymond - Georges Poulet, Correspondance (1950-1977), Corti, 1981).

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 15

Phê bình văn học Pháp

Jean Paul Sartre (1905-1980)

Tóm tắt lịch trình phê bình nửa đầu thế kỷ XX

Những khuynh hướng khác nhau trong phê bình văn học nửa đầu thế kỷ XX, gần như đã phát triển một cách độc lập. Những trường phái, phong cách, ít có điều kiện trao đổi hoặc phối hợp với nhau bởi sự giao lưu tư tưởng giữa các nhà phê bình chưa được phát triển vì hai lẽ: Đại chiến thứ nhất và Cách mạng tháng mười kéo dài hậu quả phân chia thế giới, lãnh địa. Việc dịch thuật chưa mở rộng kể cả ở những nước tiên phong như Pháp, Đức... Vì vậy, phê bình Nga và Đức hầu như không "biết" nhau. Thêm nữa, các thể chế độc tài Cộng sản và Đức Quốc Xã thống trị trên sự đàn áp tư tưởng, tác phẩm nghiên cứu của nhiều nhà phê bình bị vùi dập, bản thân nhà phê bình bị đe dọa. Để trốn tránh chế độ độc tài, một số nhà phê bình Nga và Đức phải chạy ra nước ngoài. Rồi đại chiến thứ nhì gây thêm đổ vỡ, tan nát, làm chựng việc giao lưu tư tưởng. Đó là những lý do khiến những khuynh hướng phê bình trong nửa đầu thế kỷ XX, tuy phong phú, nhưng không liên lạc mật thiết với nhau. Mỗi cá nhân, mỗi xu hướng làm việc riêng rẽ, ít có sự kết hợp tư tưởng một cách "toàn cầu" như hiện nay.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Chương 16

Jean Paul Sartre: Qu'est-ce que la littérature - Văn chương là gì?

Trong cuốn L'imaginaire - Vùng tưởng tượng, Sartre dùng hiện tượng luận để phân tích trí tưởng tượng - l'imagination dẫn đến vùng tưởng tượng nói chung, giúp ta giải mã một số câu hỏi nền tảng của văn chương nghệ thuật, nói riêng: Thế nào là một hình ảnh (image)? Làm sao để có một hình ảnh? Khi nói: "Tôi có hình ảnh Pierre (trong đầu)", có nghiã là óc tôi đã trải qua bao nhiêu giai đoạn? Tóm lại, khi nói: Tôi có hình ảnh Pierre, thì chắc chắn Pierre là đối tượng trong ý thức hiện tại của tôi. Một khi ý thức này chưa thay đổi, tôi có thể tả được một khía cạnh của Pierre đang hiện ra trong óc (ví dụ: Pierre đứng hay ngồi, Pierre ở Paris hay Berlin...) nhưng tôi không tả được hình ảnh này đúng như nó hiện ra. Nói cách khác: Tôi thấy Pierre hiện ra trong óc, nhưng muốn mô tả Pierre như thế nào thì tôi chịu. Để xác định rõ đặc tính hình ảnh này, tôi phải vận dụng đến một hành động mới của ý thức: tức là tôi phải suy nghĩ. Có nghiã là tôi phải bỏ Pierre sang một bên để hướng về cái cách mà Pierre hiện ra trong óc. Động tác suy nghĩ này giúp tôi xác định: "Tôi có một hình ảnh". Vậy động thức suy nghĩ cấp cho ta cái bản chất của hình ảnh.

Võ Thị Hảo, Huyền ảo, độc tài và tội ác

Sat, 01 Dec 2012 00:00:00 +0100

Sau hơn ba mươi năm kết thúc chiến tranh, những đề tài về chiến tranh dường như cũng biến mất trên văn đàn chính thống Việt Nam. Chúng đã đầu thai kiếp khác hoặc tìm cách trốn ra nước ngoài. Ngồi hong váy ướt, tập truyện mới nhất của Võ Thị Hảo hội đủ hai yếu tố: đầu thai kiếp khác mà vẫn phải chạy ra nước ngoài, tháng 7 năm 2012, tủ sách Thi Văn Hồng Lĩnh của Bùi Xuân Quang ở Paris, xuất bản.

Nguyễn Mộng Giác và người Bình Định

Sun, 01 Jul 2012 00:00:00 +0200

Võ Phiến có hai bài tùy bút viết về người Bình Định.

Bài thứ nhất tựa đề Anh Bình Định và bài thứ hai, Người Bình Định.

Bài thứ nhất (không ghi ngày) viết về sự "hấp dẫn" của "người anh" Bình Định với "người em" Phú Yên, qua câu ca dao:

"Anh về Bình Định chi lâu,

Chiều chiều em đứng hàng dâu ngó chừng".

Và ông tuyên bố chắc nịch: "Gái Phú Yên không tỏ ra đa tình với một ai khác, chỉ đa tình với trai Bình Định mà thôi".

Paris, người Việt và tranh Lê Tài Điển

Tue, 01 May 2012 00:00:00 +0200

Paris, người Việt và tranh Lê Tài Điển

Để tìm những ký hiệu ngôn ngữ gắn bó với con người, tôi thường hình dung những chữ phù hợp với phong cách nghệ thuật của một vài nghệ sĩ, ví dụ với Lê Thị Lựu là niềm âu yếm, dịu dàng; Vũ Cao Đàm là những mãnh liệt thầm kín; tranh Nguyễn Trung chứa đựng khát vọng dục tình... nhưng chưa bao giờ nghĩ đến một ký hiệu cho tranh Lê Tài Điển bởi hội họa của ông với tôi là bí mật, dù đã quen nhau rất lâu và cùng sống trên đất Pháp. Có một chữ gần ông nhất là ít: nói ít, viết ít, vẽ ít...

Phê bình văn học thế kỷ XX

Tue, 01 May 2012 00:00:00 +0200

Chương 5

Trường phái hình thức

Boris Tomachevski - Vladimir Propp

Trường phái hình thức Nga, như đã trình bày trong chương 4, gồm những nhà ngữ học đã tìm cách khai phá đường lối nghiên cứu văn chương theo phong cách khoa học, thuần túy dựa trên văn bản và gạt hẳn ra ngoài những yếu tố khác như tiểu sử, tâm lý, triết lý, v.v...

Bằng những phương pháp khác nhau, họ đã nghiên cứu cặn kẽ các thể loại văn học khác nhau: Về thơ có công trình nghiên cứu của Roman Jakobson, về truyện cổ tích, Vladimir Propp, về văn xuôi, Chklovski, Tomachevski, v.v...

Cuôc chiến Việt- Trung trong Xe lên xe xuống ,

Thu, 01 Mar 2012 00:00:00 +0100

hay Bản chúc thư trên đỉnh Tà Vần

Trong tiểu thuyết Người đi vắng, Nguyễn Bình Phương kể chuyện một đứa nhỏ mỗi lần nghe thấy tiếng rao của ông thiến lợn là nó hoảng sợ, hai chân chụm lại giấu chim, nhắm mắt tự hỏi: ai là người đẻ ra những ông thiến lợn? Một giọng ôn tồn bảo: khi người ta tìm ra mẹ của kẻ thù thì kẻ thù mất sức mạnh. Câu nói bí ẩn, dĩ nhiên thằng nhỏ chẳng hiểu gì, bởi đó là bí quyết tồn tại của nhà văn trong một xã hội niêm phong: muốn yên thân thì chớ có loay hoay điều tra ai là mẹ của những ông thiến lợn. Tìm đến cội rễ của ung thư, đào mả các đại trùng hiển nhiên là hiểm nguy có thể kề tính mệnh.

Vong

Wed, 01 Feb 2012 00:00:00 +0100

Vong bướm và Sự tích chúa Chổm

Hai tác phẩm mới nhất của Nguyễn Huy Thiệp

Chừng tám năm nay, từ sau khi tiểu thuyết Tuổi hai mươi yêu dấu bị cấm in trong nước¹, cùng với dư luận "tẩy chay, ruồng bỏ" của một số người "có thẩm quyền" xác định tác phẩm này là một "thất bại hoàn toàn", Nguyễn Huy Thiệp bèn viết vài cuốn tiểu thuyết ba xu để tặng bọn -chẳng ai hiểu cóc khô gì như lời thằng Khuê trong Tuổi hai mươi yêu dấu- mà theo ông, chỉ đáng đọc tiểu thuyết ba xu.

Hàn Mặc Tử (1912-1940)

Sun, 01 Jan 2012 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Hàn Mặc Tử tên thật Nguyễn Trọng Trí, là con ông Nguyễn Văn Toản và bà Nguyễn Thị Duy, sinh ngày 22/9/1912 tại Lệ Mỹ, Đồng Hới, trong một gia đình công giáo lâu đời, có 6 người con, bốn trai, hai gái (Nhân, Lễ, Nghiã, Trí, Tín và Hiếu). Cha làm thông phán phải thuyên chuyển dọc theo bờ biển Trung Việt từ Đồng Hới tới Quy Nhơn, khi ông đổi đến Sa Kỳ (1920), Trí và Tín (Nguyễn Bá Tín) mới vào trường tiểu học Quảng Ngãi.

Giới thiệu Viễn Khách của Hoa Thu Lê Huyền Linh

Sun, 25 Sep 2011 00:00:00 +0200

Khi viết về Hoàng Cầm trong chương trình Nhân Văn Giai Phẩm, tháng 3/2010, chúng tôi phạm một lầm lỗi là đã đặt nghi vấn về kịch thơ Viễn Khách: Hoa Thu, tác giả Viễn Khách, có phải là Hoàng Cầm không?

Cuối tháng 3/2011 chúng tôi nhận được lá thư đầu tiên của bà Đặng Thị Đức Hoan, đề ngày 22/3/2011 gửi từ Seattle, Hoa Kỳ. Bà cho biết đã đọc những dòng chúng tôi viết về Viễn Khách và minh định bà chính là Hoa Thu và nói rõ hoàn cảnh ra đời của Viễn Khách và tác giả Lê Huyền Linh.

Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Sep 2011 00:00:00 +0200

Chương 16

Nguyễn Mạnh Tường (1909-1997)

Tiểu thuyết Une voix dans la nuit - Tiếng vọng trong đêm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Aug 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Vụ án Nam Phong

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Aug 2011 00:00:00 +0200

Chương 16

Nguyễn Mạnh Tường (1909-1997)

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Sun, 01 May 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Con đường văn hoá.

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Phụ Lục

Văn bản Nguyễn Ái Quốc:

Ai là tác giả những bài ký tên Nguyễn Ái Quốc tại Pháp từ 1919 đến 1927?

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Phụ Lục

Văn bản Nguyễn Ái Quốc:

Lai lịch và văn bản

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Vì sao Phan Châu Trinh phó thác "đại sự" cho Phan Khôi?

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Phan Khôi và sự chôn vùi Phan Khôi

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Chương 15

Phan Khôi

Thời thanh thiếu niên

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Trả lời phỏng vấn của Lê Quỳnh Mai

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

LÊ QUỲNH MAI: Xin Chị cho biết nguyên nhân nào đã mang Thụy Khuê đến với đài phát thanh RFI, và trở thành nhà phê bình văn học nổi tiếng tại hải ngoại?

THỤY KHUÊ: Tôi viết tiểu luận từ năm 1986, trên báo Tự Do, phát hành ở Bỉ. Từ tháng 11/1987, bắt đầu gửi bài đăng trên Văn Học (Cali), những bài đầu viết về Thế Giang, Nguyễn Mộng Giác, Võ Đình... còn non nớt lắm. Tháng 4/1988, vẫn trên Văn Học, có bài đầu tiên về Nhân Văn Giai Phẩm. Lúc ấy, chúng tôi giúp nhà xuất bản Văn Nghệ và báo Văn Học phát hành tại Pháp, vì vậy tôi quen với Bạch Thái Quốc, người trông nom hiệu sách Nhà Việt Nam (trực thuộc Hội Việt Kiều ở Paris).

Y Dịch Lê Đình Điểu

Sat, 01 Jan 2011 00:00:00 +0100

Mỗi Tết là một chuyển biến, là một lần đi. Mỗi người thân văn nghệ của tôi ra đi một cách khác nhau. Họ cũng không chết một cách "thông thường" như những người khác. Dường như với "người thường" một lần đi là vĩnh viễn, một đi không trở lại. Người văn nghệ đi nhưng vẫn còn một cái gì đó -ngoài thể xác- ở lại. Mỗi lần đọc bài thơ cũ xem bức tranh xưa là lại có "đối thoại", như thể người đi, kẻ ở chưa hề đoạn trở âm dương.

Cao Xuân Huy

Mon, 01 Nov 2010 00:00:00 +0100

Cao Xuân Huy có người cha đi kháng chiến, để lại vợ con trong thành. Rồi, 1954, ông ngoại bị đấu tố, người cậu cấp bách đem cháu, 7 tuổi, vào Nam. Mẹ ở lại Hà Nội đợi bố. Về, nhưng người cha kháng chiến, gốc tư sản, địa chủ, không thể "can thiệp" cho người mẹ khỏi diện "tự lực cánh sinh" (như đi "kinh tế mới"). Rồi họ chia nhau con cái: mẹ để lại con gái cho bố, vào Nam với con trai. Xa cách, mỗi người lập một gia đình khác, có các con khác. Huy được cậu và bà ngoại nuôi. Như một định mệnh, chuyện nhà Huy trùng hợp với chuyện đất nước, với truyền thuyết Sơn tinh Thủy tinh, với bao gia đình thời chia đôi Nam-Bắc.

Du Tử Lê

Mon, 01 Nov 2010 00:00:00 +0100

(LN

Ð): Nhân dịp nhà phê bình văn học Thụy Khuê cùng phu quân từ Paris du lịch miền Nam California, qua trung gian của nhà thơ Ðặng Hiền, chủ biên tạp chí Hợp Lưu hiện nay, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn bà, cho chương tình “Du Tử Lê và Bằng Hữu” thuộc hệ thống truyền hình SBTN.

Nhà văn Thụy Khuê là tác giả của bộ sách phê bình văn học, gồm có 3 cuốn, nhan đề “Sóng Từ Trường.” Bà cũng có một thời gian dài lâu phụ trách mục “Văn Học Nghệ Thuật” cho đài phát thanh RFI, phát thanh từ thủ đô nước Pháp, ngay từ lúc khởi đầu của đài này.

Nhân Văn Giai Phẩm

Wed, 01 Sep 2010 00:00:00 +0200

Phụ Lục I

Những phong trào chống Pháp đầu thế kỷ XX

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Jun 2010 00:00:00 +0200

Chương 14

Phùng Cung

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Apr 2010 00:00:00 +0200

Chương 13

Văn Cao

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Bích Khê (1916-1946)

Mon, 01 Mar 2010 00:00:00 +0100

Bích Khê tên thật là Lê Quang Lương, sinh ngày 24/3/1916 tại quê ngoại, xã Phước Lộc, quận Sơn Tịnh, nhưng lớn lên tại quê nội thị xã Thu Xà, xã Nghiã Hoà. Hai nơi đều thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Mất ngày 17/1/ 1946, tại Thu Xà.

Là con út trong gia đình tám anh chị em (4 chị, 3 anh), cha là Lê Mai Khê một nhà nho mất sớm và mẹ là bà Phạm Thị Đoan. Thủa nhỏ Bích Khê học ở Thu Xà, rồi Đồng Hới và lên trung học vào trường dòng Pellerin Huế. Sau ra Hà Nội học tú tài, ban Triết. Năm 1934, Bích Khê bỏ học, cùng người bạn vào Phan Thiết mở trường tư, vừa dạy vừa sáng tác trong 2 năm (1934-1936). Mắc bệnh phổi từ 1935 (19 tuổi). Phải điều trị ở bệnh viện lao Pasquier, Huế, trong hơn một năm (1936-1937). 1938 trở lại Phan Thiết mở trường dạy học lần thứ nhì (1938-1939) và xuất bản tập thơ đầu tiên : Tinh huyết (1939) do Hàn Mặc Tử viết tựa.

Hữu Loan

Mon, 01 Mar 2010 00:00:00 +0100

Tìểu sử Hữu Loan

Nhà thơ Hữu Loan tên thật là Nguyễn Hữu Loan còn có tên khác là Nguyễn Văn Dao. Ông sinh ngày 12/4/1916, tại thôn Vân Hoàn, xã Nga Lĩnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hoá. Từ 1936 đến 1942, Hữu Loan đã tham gia các phong trào thanh niên chống Pháp. Ông đỗ tú tài năm 22 tuổi. Sau đó đi dạy học. Từ 1943 đến 1945, tham gia phong trào Việt Minh tại quê nhà, tham dự ủy ban lâm thời tỉnh Thanh Hoá.

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Feb 2010 00:00:00 +0100

Chương 12

Hoàng Cầm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Phân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 Jan 2010 00:00:00 +0100

Chương 11

Trần Dần

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Dec 2009 00:00:00 +0100

Nguyễn Hữu Đang

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Dec 2009 00:00:00 +0100

Lê Đạt

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Sun, 01 Nov 2009 00:00:00 +0100

Thụy An

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Oct 2009 00:00:00 +0200

Biện pháp thanh trừng

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Sep 2009 00:00:00 +0200

Nguyên nhân đưa đến cuộc cách mạng mùa thu của tư tưởng

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Sep 2009 00:00:00 +0200

Nội bộ báo Nhân Văn

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Sep 2009 00:00:00 +0200

Trí thức và dân chủ tại Việt Nam trong thế kỷ XX, một truyền thống đấu tranh từ Phan Châu Trinh, Hoàng Đạo đến Nhân Văn Giai Phẩm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Võ Đình, thân xác như một chất liệu nghệ thuật

Tue, 01 Sep 2009 00:00:00 +0200

Trải vách quế gió vàng hiu hắt

Võ Đình đi đi, lại lại, bứt rứt, bực bội, tìm cách "vẽ" Ôn Như Hầu, nhưng câu thơ hắc búa của Gia Thiều cứ trơ ra như một "ảo giác" không thể "vẽ" được. Võ xoay ngang, chém dọc, bổ đôi, chẻ ba lời thơ, bước vào trong, chạy ra ngoài, mắt nhìn trời, tay vạch đất... Chịu! Lầu bầu oán trách ông già "ôn dịch" cắc cớ trớ trêu! Ngang tàng kiêu bạc đến như "ta" mà không thể "vẽ" được cái quái thai "trải vách quế gió vàng hiu hắt", bèn khấu đầu bái sư phụ một lạy. Võ chịu.

Nhân Văn Giai Phẩm

Wed, 01 Jul 2009 00:00:00 +0200

Giai phẩm mùa xuân

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Mon, 01 Jun 2009 00:00:00 +0200

Lịch trình Nhân Văn Giai Phẩm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Nhân Văn Giai Phẩm

Fri, 01 May 2009 00:00:00 +0200

Tìm hiểu phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Huyền thoại TTKh và Hai sắc hoa ty gôn

Wed, 01 Apr 2009 00:00:00 +0200

Trong những bài thơ tác giả ẩn danh hoặc ký tên nhưng không biết rõ người ấy là ai, Hai sắc hoa ty gôn và TTKh là một huyền thoại lãng mạn đã gây mối trắc ẩn cho nhiều thế hệ yêu thơ.

Câu chuyện bắt đầu cách đây 70 năm, ngày 27/9/1937 trên tuần báo Tiểu Thuyết Thứ Bẩy, số 174 xuất bản tại Hà Nội, có đăng truyện ngắn Hoa ty gôn của Thanh Châu, nội dung kể lại mối tình tan vỡ của đôi trai gái ngày trước đã hò hẹn dưới giàn hoa ty gôn. Ít lâu sau, có người đàn bà trẻ, dáng dấp bé nhỏ, nét mắt u buồn, mang đến tòa soạn Tiểu Thuyết Thứ Bẩy một phong bì dán kín, gửi cho ông chủ bút, trong có bài thơ Hai sắc hoa ty gôn, ký tên TTKh. Bài thơ Hai sắc hoa ty gôn được đăng trên Tiểu Thuyết Thứ Bẩy số 179, ra ngày 30/10/1937, và sau đó còn ba bài nữa cũng ký tên TTKh được gửi bằng đường bưu điện đến tòa soạn :

Khái Hưng (1896-1947)

Sun, 01 Mar 2009 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Khái Hưng tên thật là Trần Khánh Giư, bút hiệu khác Nhị Linh, sinh năm 1896 tại làng Cổ Am, phủ Vĩnh Bảo, tỉnh Hải Dương. Con trai Tuần phủ Trần Thế Mỹ, và là anh ruột Trần Tiêu. Thuở nhỏ học chữ nho, rồi theo Tây học (lycée Albert Sarraut, có nơi ghi Paul Bert). Sau khi đậu tú tài Pháp, ban triết, Khái Hưng dậy ở tư thục Thăng Long, ở đây ông gặp Nhất Linh. Khái Hưng kết hôn với bà Lê Thị Hoà (con tổng đốc Lê Văn Đính) bút hiệu Nhã Khanh. Gia đình Khái Hưng không có con, Nhất Linh cho con trai là Nguyễn Tường Triệu làm con nuôi từ nhỏ: Trần Khánh Triệu.

Nhạc và họa trong thơ Bích Khê

Sun, 01 Feb 2009 00:00:00 +0100

Khi đọc thơ Bích Khê, chúng ta không thể đọc như một bài thơ cổ điển hoặc thơ mới, vì Bích Khê không làm thơ theo logique truyền thống, nghiã là thơ phải có mạch lạch có nghiã, mà nên đọc thơ ông như xem những bức tranh, khi ấn tượng, khi lập thể, khi siêu thực, khi trừu tượng... có thêm phần nhạc đệm.

Giao cảm giữa thơ và họa

Khó phân biệt được lúc nào ông dùng bút để viết, lúc nào ông vung cọ để vẽ, lúc nào ông vung đũa để đánh nhạc. Và cũng cần phân biệt nhạc trong thơ Bích Khê khác với nhạc trong thơ Hàn Mặc Tử : nhạc trong thơ Hàn là nhạc thầm trong mỗi chữ, nhạc trong thơ Bích Khê là nhạc nổi trong thanh âm lạ, âm bằng. Ở những bài thật hay, thơ Bích Khê là sự hoà âm giữa các điệu nhạc cổ, như điệu hoàng hoa, điệu mộng cầm, bằng những màu sắc tân kỳ của hội hoạ hiện đại :

Thi pháp Bích Khê

Sun, 01 Feb 2009 00:00:00 +0100

Bích Khê xuất hiện sau Hàn Mặc Tử vài năm, chịu ảnh hưởng ít nhiều của Hàn Mạc Tử, nhưng Bích Khê cũng đã tạo ra một thi pháp mới, khác hẳn những người cùng thời.

Bích Khê tên thật là Lê Quang Lương, sinh ngày 24/3/1916 tại xã Phước Lộc, quận Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi (quê ngoại), nhưng lớn lên tại quê nội thị xã Thu Xà, xã Nghiã Hoà, tỉnh Quảng Ngãi, và mất ngày 17/1/ 1946, tại Thu Xà.

Thơ Hàn Mặc Tử : Mật đắng, Máu cuồng và Hồn điên

Sun, 01 Feb 2009 00:00:00 +0100

Tập thơ Đau thương của Hàn Mặc Tử thể hiện hai vũ trụ : vũ trụ hạnh phúc trong Hương thơm và vũ trụ kinh hoàng trong Mật đắng, Máu cuồng và Hồn điên.

Hương thơm là chữ trên đường thơm hương, ngát mộng hạnh phúc của cuộc đời. Mật đắng, Máu cuồng và Hồn điên là thơ tình, tuyệt vọng, hoang loạn, gắn bó với khổ đau, đen, đục của cô đơn, kinh hoàng và cõi chết. Trong vũ trụ thứ hai này, phần lớn thơ Hàn gửi cho trăng, viết về trăng, trăng trở thành đề tài chính : Ngủ với trăng, Say trăng, Rượt trăng, Trăng tự tử, Chơi trên trăng, Một miệng trăng ...

Ảnh hưởng thơ Pháp trong Thơ Mới và thơ Bích Khê, Hàn Mặc Tử

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Trong giai đoạn hình thành và phát triển Thơ Mới thập niên 1930-1940, thơ của Hàn Mặc Tử và Bích Khê nổi bật lên tính chất lạ kỳ, huyền bí, khác hẳn thơ của những người cùng thời trong dòng Thơ Mới. Nhưng cả hai thiên tài này đã không được đánh giá đúng mức, bởi thơ họ quá lạ, vượt ngoài sự cảm nhận của người đọc và người phê bình thời ấy, phần đông vẫn còn nằm trong khuôn khổ văn chương lãng mạn.

Hàn Mặc Tử

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Hàn Mặc Tử là một trong những nhà thơ có tiểu sử đầy đủ nhất trong thi ca hiện đại Việt Nam. Người đầu tiên viết về Hàn Mặc Tử là Trần Thanh Mại với cuốn truyện ký Hàn Mạc Tử (nxb Võ Doãn Mại, Huế, 1942), tiếp đó Quách Tấn với cuốn hồi ký Đôi nét về Hàn Mặc Tử (nxb Quê Mẹ, Paris, 1988), và sau cùng Nguyễn Bá Tín với hai cuốn Hàn Mặc Tử, anh tôi (nxb Tin, Paris 1990) và Hàn Mặc Tử trong riêng tư (nxb Hội Nhà Văn, 1994). Đó là những tư liệu quý với những thông tin khá đầu đủ về cuộc đời tác giả và tác phẩm.

Hàn Mặc Tử trong Hương thơm, nguồn thơ hạnh phúc

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Thơ Hàn Mặc Tử đi từ trong sáng đến đau thương, bay lên thượng tầng của đớn đau chết chóc, cầu đấng linh thiêng cứu nạn, rồi sau cùng, trở lại trạng thái trong sáng nguyên sơ ban đầu như chưa bao giờ bợn gợn bởi những nỗi đau rã rời bệnh hoạn trần thế.

Trong hành trình ấy, Hàn đưa thi ca đi từ tuổi thơ đến tuổi dậy thì, thành niên với những say mê đắm đuối, rồi thơ mắc bạo bệnh và đi về cõi chết cùng Hàn. Nhưng ở những giây phút khắc nghiệt nhất, hoang loạn nhất, vẫn có hai Hàn, có hai thơ: một Hàn của mộng đẹp khi cơn đau lắng xuống và một Hàn của mộng dữ khi cơn đau dấy lên cực điểm. Một Hàn thổ huyết trong vũng máu và một Hàn trở lại bình an sau mỗi phong ba sóng bão. Hiền mộng và ác mộng, trong sáng đắm say và đau thương kinh hoàng gắn bó với nhau như hai mặt của một cuộc đời. Cũng là trăng, cùng trong khoảnh khắc, trăng của Hàn có những tâm độ cực kỳ khác nhau: trăng vừa là người yêu, là cõi mộng mà thoắt đấy, trăng đã trở thành yêu ma, thần chết.

Nói chuyện với nhà phê bình Vương Trí Nhàn

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Trong những năm gần đây, chúng tôi cố gắng đưa vấn đề Văn học miền Nam trở lại văn đàn, bởi có một nhu cầu đến từ những người thực sự yêu văn chương ở trong nước muốn tìm hiểu về những tác giả và tác phẩm đã bị chính thức loại trừ sau 30/4/1975.

Trong chiều hướng đó, hôm nay, chúng tôi xin giới thiệu cùng quý vị, tiếng nói của nhà phê bình và nghiên cứu Vương Trí Nhàn, một trong những nhà văn mền Bắc đã không ngừng tiếp cận với văn học miền Nam từ thời kỳ phân chia Nam Bắc đến ngày nay.

Tưởng tượng, hư ảo và vũ trụ luận mới trong thơ Hàn Mặc Tử

Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 +0100

Hàn Mặc Tử dùng tưởng tượng để tạo ra một thế giới hư ảo, nên việc đầu tiên khi khảo sát thơ Hàn là phải xác định thế nào là tưởng tượng (imagination) và hư ảo (imaginaire).

Những người làm thơ đều biết yếu tố chủ chốt trong thơ là hình ảnh (image). Khi nhà thơ tạo được một hình ảnh lạ, câu thơ tăng thêm giá trị. Thông thường người ta vẫn cho rằng: trí tưởng tượng (imagination) tạo nên hình ảnh (image). Gaston Bachelard, khi phân tâm vật chất, đã đưa ra một giải thích khác hẳn:

Nguyễn Bính : Mười hai bến nước

Sat, 27 Dec 2008 00:00:00 +0100

Xa xôi ai nhớ mà thương nhớ

Mà nhớ mà thương đến thế này

Hai câu thơ trong bài Giời mưa ở Huế dẫn chúng ta bước vào bầu trời nhớ của Nguyễn Bính, không gian bất tận bao trùm lên toàn bộ thơ Nguyễn Bính như màn sương tâm hồn vừa phủ vừa trụ vào cõi nhớ để tạo nên nghệ thuật thi ca.

Cõi nhớ Nguyễn Bính cũng lại khởi đi từ hồn thơ Tố Như. Nguyễn Du viết :

Nguyễn Bính, đời và thơ bạc mệnh

Sat, 20 Dec 2008 00:00:00 +0100

Nguyễn Bính xuất hiện lần đầu trên văn đàn năm 1936 với bài Mưa xuân. Trong Mưa xuân, đã thấy xuất hiện hai yếu tố chính trong thơ Nguyễn Bính: thơ ngâm và thơ thoại, nhờ hai yếu tố này mà thơ Nguyễn Bính sớm đi vào lòng người. Bài Mưa xuân, kể chuyện một cô gái quê đợi gánh hát chèo về làng hát trong dịp tết, để gặp người yêu.

Thi pháp Nguyễn Bính

Sat, 13 Dec 2008 00:00:00 +0100

Bài thơ Lỡ bước sang ngang khi ra đời có lẽ không bao giờ ngờ rằng nó sẽ trở thành tác phẩm «báo mộng» cuộc đời Nguyễn Bính : một đời lỡ bước, một đời tài hoa bạc mệnh. Một đời chia ly, phân kỳ, đoạn trường, tang liệm, một đời khát khao tình yêu và hạnh phúc. Tập Lỡ bước sang ngang mở đầu bằng bài thơ bạc mệnh ấy và kết thúc bằng hai bài Chuyến tàu đêm và Đàn tôi, cả ba đều là thơ bạc mệnh, như thể bao nhiêu nỗi buồn trên thế gian đều theo nhau vào thơ Nguyễn Bính

Nguyễn Bính (1919-1966)

Mon, 01 Dec 2008 00:00:00 +0100

Lỡ bước sang ngang

Bài thơ Lỡ bước sang ngang khi ra đời có lẽ không bao giờ ngờ rằng nó sẽ trở thành tác phẩm «báo mộng» cuộc đời Nguyễn Bính: Một đời lỡ bước, một đời tài hoa bạc mệnh. Một đời chia ly, phân kỳ, đoạn trường, tang liệm, một đời khát khao tình yêu và hạnh phúc. Tập Lỡ bước sang ngang mở đầu bằng bài thơ bạc mệnh ấy và kết thúc bằng hai bài Chuyến tàu đêm và Đàn tôi, cả ba đều là thơ bạc mệnh, như thể bao nhiêu nỗi buồn trên thế gian đều theo nhau vào thơ Nguyễn Bính.

Ai làm được của Hồ Biểu Chánh, tiểu thuyết hiện thực đầu tiên của Việt Nam

Sat, 01 Nov 2008 00:00:00 +0100

Cuốn tiểu thuyết đầu tiên của Hồ Biểu Chánh nhan đề Ai làm được viết năm 1912 tại Cà Mau, nhưng mãi đến 1922, mới được ông sửa lại và in tại Sàigòn.

Về bước đầu này, ông kể lại như sau: «Đổi xuống làm việc tại Cà Mau, mới thử viết quyển «Ai làm được» là quyển tiểu thuyết thứ nhứt viết văn xuôi tại Cà Mau với nhơn vật cũng ở Cà Mau. Đổi lên Long Xuyên năm sau [tức là năm 1913] viết quyển thứ nhì, cũng văn xuôi, nhan đề «Chúa tàu Kim Quy», phỏng theo quyển Le Comte de Monte-Cristo của Alexandre Dumas, viết điệu phiêu lưu, nghĩ có lẽ hấp dẫn hơn.» (trích hồi ức Đời của tôi về văn nghệ, bản đánh máy).

Hồ Biểu Chánh (1885-1958)

Sat, 01 Nov 2008 00:00:00 +0100

Nhà văn khai sáng nền tiểu thuyết hiện đại Việt Nam

Tiểu sử

Hồ Biểu Chánh, tên thật là Hồ Văn Trung, tự Biểu Chánh, sinh ngày 1/10/1885 tại làng Bình Thành, tỉnh Gò Công và mất ngày 4/9/1958 tại Phú Nhuận (Sài Gòn). Từ 8 đến 12 tuổi học nhữ nho, 13 tuổi học trường tiểu học (Pháp-Việt) tổng Vĩnh Lợi, rồi lên trường tỉnh Gò Công, tiếp đến trường trung học Mỹ Tho (1902-1903), rồi lên Sài Gòn học trường Pháp Chasseloup-Laubat (1904-1905). Năm 1905 đậu bằng thành chung. 1921, đậu Tri huyện. 1927 lên Tri phủ. 1936 thăng Đốc Phủ sứ. 1941 đắc cử Nghị viên thành phố Sàigòn. 1946 làm cố vấn cho bác sĩ Nguyễn Văn Thinh lập chính phủ Nam Kỳ tự trị...

Hồ Biểu Chánh và Hector Malot

Sat, 01 Nov 2008 00:00:00 +0100

Ngoài việc tiên phong xây dựng nền tiểu thuyết hiện đại Việt Nam, Hồ Biểu Chánh còn Việt hoá một số tiểu thuyết nổi tiếng của Pháp. Ba tác phẩm Sans Famille của Hector Malot, le Comte de Monte Cristo của Alexandre Dumas, và Les Misérables của Victor Hugo, dưới ngòi bút Hồ Biểu Chánh trở thành Cay đắng mùi đời, Chúa tàu Kim Quy, và Ngọn cỏ gió đùa, đã hoàn toàn «nhập tịch» Việt Nam. Cách cảm tác của Hổ Biểu Chánh là một trường hợp độc đáo trong tinh thần giao lưu văn hoá Pháp Việt.

Bài viết của Trương Tửu tố cáo toàn diện bộ mặt lãnh đạo văn nghệ thời ấy, nhưng qua đó ông phê phán cả bộ mặt lãnh đạo nói chung.

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trương Tửu-Nguyễn Bách Khoa (1913-1999)

Tiểu sử

Tự học. Là một trong những người tiên phong trong lãnh vực phê bình văn học. Trương Tửu sinh ngày 18/ 10/1913 và mất ngày 16/11/1999 tại Hà Nội. Bài viết đầu tay của ông là bài Triết lý truyện Kiều in trên Đông Tây tuần báo năm 1931, năm ấy ông mới 18 tuổi, đang tự học để thi tú tài. Từ đó ông hiện diện thường xuyên trên các tạp chí văn học tại Hà Nội.

Con đường tư tưởng của Trương Tửu và nhóm Hàn Thuyên

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trước khi tìm hiểu con đường tư tưởng của Trương Tửu và nhóm Hàn Thuyên, chúng ta cần phải nhìn lại giai đoạn văn học mà nhóm này đã xuất hiện và đã có những đóng góp đáng kể, đó là giai đoạn 1940-1945.

Giai đoạn văn học 1940-1945, trước khi chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ và trải dài trong thế giới đại chiến thứ hai, là một giai đoạn phong phú của văn học tiền chiến. Nhưng vì lý do chính trị, những nhà nghiên cứu miền Bắc đã hầu như không nhắc đến, không muốn nhìn nhận, hoặc không muốn tìm hiểu sâu xa về giai đoạn này.

Nguyễn Du và Nguyễn Công Trứ qua cái nhìn duy vật biện chứng của Trương Tửu

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trong tác phẩm Nguyễn Du và Truyện Kiều in năm 1942, ấn tượng sâu đậm nhất mà Trương Tửu Nguyễn Bách Khoa để lại là sự đả phá quan niệm vĩ nhân, anh hùng và phê phán lòng tự tôn dân tộc. Tư tưởng này đã được ông hoà trộn trong lối tích phân, tổng hợp chặt chẽ những dẫn chứng và biện luận khoa học.

Để tìm hiểu con người Nguyễn Du, trước hết Nguyễn Bách Khoa đi từ khái niệm sinh vật học duy vật của Darwin về thuyết di truyền để giải thích dòng giống Nguyễn Du, rồi ông vận dụng triết thuyết phân tâm của Freud về phần nổi của hữu thức và phần chìm của tiềm thức, để phân tích tâm lý Nguyễn Du và sau cùng ông bước sang quan điểm đấu tranh giai cấp và bình thường hoá vĩ nhân anh hùng của Karl Marx, để xem Nguyễn Du như một thành quả của kinh tế xã hội, lịch sử, có thể khảo sát như một người bình thường với những ưu điểm và nhược điểm.

Phương pháp phê bình duy vật biện chứng của Trương Tửu

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Trương Tửu là một nhà văn, nhà tư tưởng của phái nghèo. Trong tiểu thuyết cũng như trong phê bình, ông luôn luôn bênh vực giai cấp vô sản, khuynh hướng ấy đã gặp ở triết học Karl Marx những mẫu số chung cần thiết, đặc biệt cho việc phê bình văn học. Sự tiếp cận triết học Mác-xít và tìm thấy ở đó một đường lối mới cho phê bình không chỉ có ở Trương Tửu mà một số người cùng thời với ông như Tam Ích, cũng thừa nhận, khoảng năm 1936, đã tiếp xúc với chủ nghiã này :«Trong các sách Mác-xít, tôi để ý đến biện chứng pháp duy vật nhiều nhất, là vì tôi cần biết để để dùng làm phương pháp phê bình» (trích thư trả lời Nguyễn Văn Trung về câu hỏi « Tiếp cận đầu tiên với Mác-xít và Cộng sản »).

Trương Tửu - Nguyễn Bách Khoa (1913-1999)

Wed, 01 Oct 2008 00:00:00 +0200

Là một trong những nhà lý luận phê bình tài ba nhất của thế hệ tiền chiến : Trương Tửu Nguyễn Bách Khoa mất tại Hà Nội một ngày cuối đông, cách đây chín năm trong sự lãng quên của mọi người. Ông là một trong những nhà phê bình tiên phong đã đưa phê bình Việt Nam vào thời hiện đại. Trương Tửu viết trước Hoài Thanh và Vũ Ngọc Phan, nhưng nếu cách viết của Hoài Thanh và Vũ Ngọc Phan còn nằm trong đường lối phê bình của thế kỷ XIX, thì Trương Tửu đã vận dụng phương pháp phê bình thế kỷ XX. Và đó là một bước tiến quan trọng trong phê bình văn học.

Nói chuyện với giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh

Mon, 01 Sep 2008 00:00:00 +0200

Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh là một trong những nhà phê bình, nhà giáo không ngừng hoạt động trên hai lãnh vực đào tạo sinh viên và nghiên cứu văn học trong hơn nửa thế kỷ qua. Ngay từ những năm 87-90, trong thời kỳ đổi mới văn học, ông đã đưa ra những biện pháp giáo dục và nghiên cứu mới, tách rời chính trị ra khỏi văn học, về Hồ Chí Minh, về Nguyễn Tuân, v.v..., đồng thời ông cũng nhấn mạnh đến việc cần phải nhận định lại các giai đoạn văn học sử, định vị lại giá trị tác phẩm theo tiêu chuẩn văn học chứ không theo đòi hỏi chính trị nữa. Những công trình nghiên cứu của ông về Hồ Chí Minh, Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, v.v... nói lên phong cách phê bình độc đáo của Nguyễn Đăng Mạnh. Một đời sống với văn học và thế giới nhà văn như thế, đã được ông ghi lại trên những trang hồi ký. Hôm nay, giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh nói chuyện với chúng ta về quan niệm viết hồi ký, về quan niệm phê bình của ông, đồng thời ông cũng lên tiếng về hiện tượng hồi ký của ông bị đưa lên mạng trái với ý định của tác giả. Chúng tôi xin thành thật cám ơn giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh đã có nhã ý dành cho thính giả RFI buổi nói chuyện hôm nay.

Thày Mạnh

Mon, 01 Sep 2008 00:00:00 +0200

Thế giới văn chương tuy bao la nhưng lại giống như một xóm nhỏ, người viết "thuộc lòng" nhau. Thế giới phê bình còn bé hơn, nhiều "nhà", lắm "đại gia", nhưng những người đọc được đếm trên đầu ngón tay. Phê bình cũng như thợ trạm: phải ở trong nghề mới biết thật, giả.

Không phải là học trò ông, tháng 9/1993 gặp ông lần đầu, Nguyễn Đăng Mạnh không khác những gì tôi hình dung qua văn bản. Quen phân tích người trước mặt qua lối nhìn hiện tượng, tôi thấy: Nguyễn Đăng Mạnh đẹp. Lối Bắc. Da trắng. Mắt đen. Long lanh thứ ánh sáng mà Nguyễn Du bảo là "anh minh phát tiết ra ngoài" báo hiệu một đời "nghìn thu bạc mệnh". May nhờ cái miệng kéo đi: miệng cười rộng, tươi. Môi giống hai cánh hoa chụm, không cười vẫn chúm chím như sắp nở. Thoạt nhìn có thể xếp vào loại trai Bắc lém, xạo, mắt có đuôi, miệng chưa cười, mắt đã. Nhìn kỹ không phải thế: cặp mắt biết cười đánh tan cái "bạc mệnh" của ánh mắt sáng "anh minh phát tiết"; khi nói, cảm tưởng lém và xạo tan đi, chỉ còn cái thật, cái thẳng. Thẳng và thật nằm trong thanh âm tiếng nói, tiếng cười đọng lại như một yếu tố ngoài văn bản.

Vũ Khắc Khoan

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Như lai vô sở thuyết

I

1984.

Tuyết rơi từ vào khuya, mặt trời vừa mọc, tuyết đã ngập trắng vườn sau. Tôi đẩy thêm một khúc củi vào lò. Nhìn lửa bốc ngọn, nhớ lại mấy vần thơ cũ đã quên mất cả nguyên văn:

Chàng như mây mùa thu

Thiếp như khói trong lò.

Cao thấp tuy có khác

Một thả cũng tuyệt mù

Đọc lại bài thơ. Rất nhỏ, từng chữ, từng vần. Rất nhỏ, đủ để một mình mình nghe. Cho đến khi lời thơ tan rã, ý thơ nhạt nhòa, cho đến khi trong tôi, về bài thơ, rớt lại chỉ còn một chút buâng khuâng không tên thì tôi lặng thinh đi vào cái buâng khuâng đó. Quanh một chữ.Tuyệt mù. Nghĩ đến một cánh chim thoáng trên mặt nước. Bóng chim, nước không lưu giữ. Chim đâu để lại đường bay? Khói mây tan tác. Âm thanh, màu sắc cũng vậy. Cũng vậy, thiếp và chàng. Tất cả, một thả cũng tuyệt mù. Kể cả chữ và lời. Kinh và Kệ.

Vũ Khắc Khoan (1917-1986)

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Tiểu sử

Vũ Khắc Khoan sinh ngày 27/02/1917 tại Hà Nội. Mất ngày 12/9/1986, tại Minnesota, Hoa Kỳ. Học sinh trường Bưởi; Lên đại học, theo ngành y khoa hai năm, trước khi vào trường Cao Đẳng Canh Nông. Tốt nghiệp, làm kỹ sư canh nông được một năm rồi chuyển hẳn sang dạy lịch sử tại hai trường Nguyễn Trãi và Chu Văn An, Hà Nội và hoạt động kịch nghệ, viết văn, thành lập nhóm Quan Điểm với Nghiêm Xuân Hồng.

Vũ Khắc Khoan: con người và tác phẩm

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Độc giả trong nước ngày nay có lẽ không mấy người biết Vũ Khắc Khoan là ai. Mặc nhiên ông là một trong những tác giả lớn của văn học Việt Nam thế kỷ XX. Vì vậy, vấn đề chung của giới nghiên cứu văn học hiện nay, là không thể chỉ đóng khung trong một số tác gia quen thuộc, được nhà nước chính thức công nhận nữa, mà phải mở cửa rộng hơn, ra ngoài vòng chính thống, để đưa người đọc vào toàn cõi văn học Việt Nam thế kỷ XX. Đó là điều kiện sinh tồn, và là lý do hiện hữu của công việc nghiên cứu phê bình.

Vũ Khắc Khoan: Đoản văn xa nước

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Vũ Khắc Khoan rời nước ra đi năm 1975, và mất tại Hoa Kỳ năm 1986. Chín năm sau, những bài ông viết trên đất khách được An Tiêm xuất bản tại Pháp.

Đoản Văn Xa Nước tập hợp tám đoản văn rời, lác đác những mẩu đời đâu đó của Vũ Khắc Khoan với bạn, với văn, với văn và bạn, với thế nhân và ngoài nhân thế. Sáu bài viết về bạn, một huyền truyện Mệ La Khê và một bài tuỳ bút Đọc Kinh, như những nét kết của một đời sống với nghệ thuật.

Vũ Khắc Khoan: Thành Cát Tư Hãn

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Từ thần thoại (légende) đến huyền thoại (mythe) là cả một chặng đường dài. Những kịch tác gia cổ đại của Tây phương như Eschyle, Sophocle, Euripide... trong thời kỳ vàng son của bi tráng kịch (tragédie) đã để lại cho hậu thế không chỉ những tác phẩm mẫu mực về bi tráng kịch mà đằng sau những nhân vật ngoại khổ như Oedipe, Antigone... là mối tương quan giữa nhân sinh và môi trường sống, giữa nhân sinh và định mệnh... Ngoài ra, còn một thông điệp quan trọng nữa, là họ đã khai phá cách dùng câu truyện như một cái cớ, một prétexte, một thác ngôn, để nói về truyện khác. Họ đã chuyển hoá thần thoại thành huyền thoại.

Vũ Khắc Khoan: Thần Tháp Rùa

Fri, 01 Aug 2008 00:00:00 +0200

Thần Tháp Rùa là một trong những tác phẩm huyền ảo đặc sắc nhất mà văn học Việt Nam có được trong nửa sau thế kỷ XX. Nếu trong nửa đầu, chúng ta đã có những tác phẩm của Nguyễn Tuân, đặc biệt Chùa Đàn là một kiệt tác. Thì nửa sau, chúng ta có Thần Tháp Rùa.

Nhưng nghệ thuật của Nguyễn Tuân và Vũ Khắc Khoan hoàn toàn khác nhau. Sự huyền ảo (fantastique) của họ cũng khác : Nguyễn Tuân đi vào địa hạt tâm linh huyền bí của con người, vào những ẩn ức dục tình truyền kiếp, trong một không khí hiện thực hôn mê, có thể xảy ra ở bất cứ nơi nào. Trọng tâm huyền ảo của Nguyễn Tuân là con người, là sự huyền ảo trong tâm linh con người, những ám ảnh, những nhiệt tình, những cảm xúc mãnh liệt trong tình yêu và nghệ thuật nơi Con Người. Con người ở Nguyễn là Con Người viết hoa.

Nói chuyện với họa sĩ Trần Duy

Tue, 01 Jul 2008 00:00:00 +0200

Cách đây đúng một năm, trên Người Việt Xuân Mậu Tý, chúng tôi đã gửi đến bạn đọc bài phỏng vấn nhà thơ Lê Đạt, một trong những thành viên chủ chốt của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Bài phỏng vấn này, cho đến nay, vẫn là tài liệu sống, trực tiếp và đầy đủ nhất về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Nhà thơ Lê Đạt đã qua đời ngày 21/4/2008 tại Hà Nội.

Gặp gỡ giữa hai thế hệ

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Mai Thảo, không những có công khám phá những tài năng mới, nhưng ông còn đặc biệt âu yếm tha thiết với các nhà văn trẻ có tài. Việc ông nhặt truyện ngắn đầu tiên "Rượu chưa đủ" của Dương Nghiễm Mậu từ thùng rác của toà soạn một tờ báo, về đăng trên Sáng Tạo, đã thành một giai thoại đẹp trong sinh hoạt văn học. Đối với Trần Vũ, Mai Thảo rất yêu. Nhớ có lần chúng tôi sang MỸ cùng dịp với Trần Vũ. Lại thăm ông, tôi hỏi: Vũ cũng sang đây rồi, Vũ chưa lại thăm anh à? Mai Thảo bảo: Thì cũng phải để cho nó có tự do của nó chứ!

Lần trò chuyện cuối cùng với Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tháng 7 năm 1997, chúng tôi sang Mỹ, lại thăm Mai Thảo, có câu chuyện văn chương dang dở với ông. Nay đọc lại những ghi chép thấy cũng nên in ra. Đây là những ý kiến cuối cùng của Mai Thảo về đời sống văn học mà chúng tôi ghi nhận được.

Những tờ báo mà anh đã làm, thì anh có một chủ trương nào chính xác không?

Mai Thảo (1927-1998)

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tiểu sử Mai Thảo

Mai Thảo tên thật là Nguyễn Đăng Quý, bút hiệu khác: Nguyễn Đăng, ông sinh ngày 8/6/1927 tại chợ Cồn, xã Quần-phương-hạ, huyện Hải-hậu, tỉnh Nam-định (nguyên quán làng Thổ-khối, huyện Gia-lâm, tỉnh Bắc-ninh, cùng quê và có họ với hoạ sĩ Lê Thị Lựu), cha là một thương gia và điền chủ giàu có. Mai Thảo hấp thụ tính yêu văn chương của mẹ gốc Bắc-ninh. Thuở nhỏ học trường làng, trung học lên Nam-định rồi Hà-nội (học trường Đỗ Hữu Vị, sau là Chu Văn An). Năm 1945, theo trường sơ tán lên Hưng-yên. Khi chiến tranh bùng nổ năm 1946, gia đình từ Hà-nội tản cư về quê chợ Cồn, trong "Căn nhà vùng nước mặn", từ đó Mai Thảo rời nhà vào Thanh-hóa theo kháng chiến, viết báo, tham gia các đoàn văn nghệ đi khắp nơi từ Liên-khu-ba, Liên-khu-tư đến chiến khu Việt-bắc. Thời kỳ này đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn chương ông. 1951, Mai Thảo bỏ kháng chiến vào thành, đi buôn. 1954, di cư vào Nam. Viết truyện ngắn trên các báo Dân Chủ, Lửa Việt, Người Việt. Chủ trương báo Sáng Tạo (1956), Nghệ Thuật (1965) và từ 1974, trông nom báo Văn. Tham gia chương trình văn học nghệ thuật của các đài phát thanh tại Sài-gòn từ 1960 đến 1975. Ngày 4/12/1977, Mai Thảo vượt biển. Sau 7 ngày đêm trên biển, thuyền tới Pulau Besar, Mã-lai. Đầu năm 1978, được em bảo lãnh sang Hoa-kỳ. Ít lâu sau ông cộng tác với tờ Đất Mới của Thanh Nam và một số báo khác tại hải ngoại. Tháng 7/1982 ông tái bản tạp chí Văn, làm chủ biên đến 1996, vì tình trạng sức khỏe trao lại cho Nguyễn Xuân Hoàng; hai năm sau ông mất tại Santa Ana, California ngày 10/1/1998.

Nói chuyện với Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Nhà văn Mai Thảo, chủ trương các tạp chí Sáng Tạo và Nghệ Thuật ở Sàigòn trước 75 và tạp chí Văn ở Sàigòn, tục bản ở California, Hoa Kỳ. Tên tuổi Mai Thảo gắn liền với nhóm Sáng Tạo, tác giả của 42 tác phẩm, chủ yếu là những tác phẩm đầu tay: Đêm giã từ Hà Nội, Tháng giêng cỏ non, Bản chúc thư trên ngọn đỉnh trời, v.v... Mai Thảo mang vào văn học cái phi lý của cuộc đời. Từ đó nẩy sinh nỗi hoài nghi. Sau mọi đỉnh là hư vô. Là không có gì hết. Con người tìm đến tuyệt đối để chỉ thấy tuyệt lộ. RFI hân hạnh giới thiệu đến quývị thính giả, nhà văn Mai Thảo, vừa từ California sang Paris.

Nói chuyện với Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Nhà văn Mai Thảo, là một trong những tên tuổi đã góp phần tích cực tạo dựng nền văn học miền Nam từ năm 1954 đến năm1975. Hiện ông sống tại California, Hoa Kỳ, và điều hành nguyệt san Văn. Trong chương trình văn Học Nghệ Thuật hôm nay, chúng tôi hân hạnh giới thiệu với quý vị tiếng nói của nhà văn Mai Thảo.

Thụy Khuê: Thưa anh Mai Thảo, từ trước đến nay, anh vẫn luôn luôn ngỏ ý là anh không muốn trở về nước, vậy bây giờ thì sao, thưa anh?

Thơ Mai Thảo

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tập "Ta thấy hình ta những miếu đền" cô đọng những lời tài tử của một thi nhân đã bỏ thơ theo văn. Cuối đời, do tình cờ một ông chủ nhà xuất bản yêu cầu, Mai Thảo góp lại thành tập mà có thơ Mai Thảo như món quà muộn đến từ một đời vừa chín.

Trong văn, Mai Thảo luôn luôn đứng ở vị trí trên cao nhìn xuống: Hà-nội ở dưới chân, Hồng-Kông ở dưới chân... Trong thơ, ông lên cao nữa, thoát khỏi cõi đời, bay trên chín tầng mây, sải xa muôn dặm, nhìn về nhân thế, soi xuống chính mình, và thấy:

Võ Phiến

Thu, 01 May 2008 00:00:00 +0200

Tiểu sử

Võ Phiến tên thật là Đoàn Thế Nhơn, bút hiệu khác: Tràng Thiên. Ông sinh ngày 20/10/1925 tại làng Trà Bình, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Cha là Đoàn Thế Cần làm giáo học, mẹ là Ngô Thị Cương. Võ Phiến có người em ruột là Đoàn Thế Hối, sinh năm 1932, sau này ra Bắc tập kết, cũng là nhà văn bút hiệu Lê Vĩnh Hoà. Khoảng 1933, cha mẹ xuống Rạch Giá lập nghiệp đem Đoàn Thế Hối theo; Võ Phiến ở lại Bình Định, sống với bà nội, học trường làng, trung học ở Quy Nhơn. 1942 ra Huế học trường Thuận Hóa và bắt đầu viết văn. Bài tùy bút đầu tiên tựa đề Những đêm đông viết năm 1943 đăng trên báo Trung Bắc Chủ Nhật, ký tên Đắc Lang.

Câu chuyện văn nghệ đêm giao thừa với nhà thơ Lê Đạt

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Đêm giao thừa Bính Tuất chúng tôi có dịp nói chuyện văn nghệ tản mạn với nhà thơ Lê Đạt, và như thường lệ, nhà thơ luôn luôn có những ý kiến độc đáo, những kinh nghiệm thực tiễn, những nhận định sâu sắc về tình hình văn học nói chung và những người viết trẻ nói riêng. Chúng tôi ghi lại buổi nói truyện này (đã phát thanh trên đài RFI ngày, 28/1/2006) để gửi đến bạn đọc Hợp Lưu.

Tưởng niệm nhà thơ Lê Đạt ( 1929-2008)

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Nhà thơ Lê Đạt tên thật là Đào Công Đạt, sinh ngày 10/9/1929 tại tỉnh lỵ Yên Bái. Cha là nhân viên công ty hoả xa Yên Bái, mẹ người làng Đình Bảng, tỉnh Bắc Ninh. Ông mất ngày 21/4/2008 tại Hà Nội, vài giờ sau khi bị ngã cầu thang. Lê Đạt theo kháng chiến rất sớm, hoạt động trong ngành tuyên huấn. Thời kỳ Nhân Văn Giai Phẩm, ông là người duy nhất ở trong nội bộ của Đảng đứng lên đòi hỏi tự do dân chủ. Hoạt động của Lê Đạt dựa trên hai bình diện: chính trị qua những bài tham luận và thể hiện sự đổi mới thi ca qua những bài thơ.

U75 từ tình, tác phẩm mới nhất và cuối cùng của Lê Đạt

Tue, 01 Apr 2008 00:00:00 +0200

Nhà thơ Lê Đạt tới Paris mùa thu năm 1997 và mười năm sau, cũng vào cuối thu, ông gửi Paris tập U75 từ tình¹ như một hạnh ngộ giữa người và thành phố, giữa chữ và tình, như một giã ngộ thi ca:

Sân bay Pari cửa về Hà Nội

Cúi đầu tình chân ngỡ lối tha hương

Lời thơ xuất thần dẫn vào nguyên khởi những cuộc tình, giữa chia và nối, giữa đi và về, giữa tha hương và hồi cố, như chưa ai từng viết như thế bao giờ, chưa ai từng kết nối hai cực của cuộc sống, hai cực địa dư, địa hình thành chiếc cầu lơ lửng trên mây, tựa như cánh bay đi về giữa Paris-Hà Nội không bao giờ tới, bởi tới Paris là đã tha hương Hà Nội và tới Hà Nội là lại tha hương Paris. Không một thủ pháp nghệ thuật cổ điển hay hiện đại nào có mặt, không tu từ, ẩn dụ, hoán dụ, chỉ còn chữ và tình. Đó là nguyên khởi của tình, là nhịp cầu giữa hai cực lưỡng nguyên của đời sống.

Nice, bến xuân với những họa sĩ Matisse, Chagall, Vũ Cao Đàm, Lê Phổ

Sat, 01 Mar 2008 00:00:00 +0100

Nice, thủ đô của Bờ Biếc (Côte d'Azur) là bến xuân trên Địa Trung Hải, là nơi hò hẹn của nước, nắng và hoa. Nice, vừa có những cá tính đặc biệt sống động, đầy mầu sắc của các thành phố miền Nam nước Pháp, vừa đứng riêng một cõi như một nàng tiên kiêu sa đài các, không lấm bụi trần. Nằm khuất trong Vịnh Thiên Thần (Baie des Anges), Nice nhờ các ngọn đồi che gió, kín đáo khỏa thân phơi nắng quanh năm. Nét phóng túng đoan trang ấy khiến Nice trở thành nàng thơ, thành thánh địa của cảm hứng nghệ thuật. Dòng sông cạn Paillon chia Nice làm hai: phía tây là Nice mới, phía đông là thành cổ và cảng nằm dưới chân tòa lâu đài ngự trị trên đỉnh đồi như trong các truyện cổ tích.

Cõi người ta của Lê Bá Đảng

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Năm 2007, hội họa của Lê Bá Đảng chuyển sang một giai đoạn mới mà ông gọi là cõi người ta.

Cách đây hai mươi năm, họa sĩ đã tìm ra chất liệu thể hiện không gian Lê Bá Đảng, khai phá lối nhìn nhiều chiều về cõi nhân sinh trong hội họa.

Cõi người ta là một họa trình mới, kết hợp không gian với tâm linh con người, thể hiện tâm hồn con người trong không gian và trong tạo vật.

Giải thưởng Nonino

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Giải thưởng Nonino do gia đình Nonino, một gia đình kỹ nghệ chuyên về rượu vang ở Ý thành lập năm 1975.

Ngày 29/11/1975, giải thưởng này ra đời, với tên "Nonino Risit d'Aur", mỗi năm tưỏng thưỏng cho nhà trồng nho nào đã gây lại một hoặc nhiều giống nho hiếm quý đã mất dần trên thị trưòng trồng nho làm rượu tại Ý.

Tới tháng 6/1977, ngoài giải thưỏng "Nonino Risit d'Aur", gia đình Nonino còn trao thêm ba giải khác dành riêng cho các nhân vật, hoặc các cơ quan hoạt động trong các nghành văn hoá truyền thông tại Ý.

Lê Bá Đảng hồi hương

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Bây giờ là cuối tháng 12 năm 2024. Kể từ khi tôi «quen» ông, tính ra đã được 32 năm. Ông mất năm 2015. Trong 32 năm ấy, có 23 năm dương và 9 năm âm dương cách biệt. Nhìn lại, dường như trong 9 năm âm dương cách biệt, chúng tôi «nói chuyện» với nhau nhiều hơn khi ông còn tại thế.

Một ngày đầu năm 1992, ông tự nhiên đến «thăm» tôi, «rồng đến nhà tôm» bởi không ai ngờ một họa sư lừng danh như ông tự nhiên đến nhà mình. Mà chuyện này có thật. Ông đến gửi tôi một số tiền cho tập san Hợp Lưu¹ mà tôi làm đại diện. Từ đó tôi «quen» ông.

Ngọn cỏ gió đùa của Hồ Biểu Chánh

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Les Misérables hay Những kẻ khốn cùng là một trường thiên tiểu thuyết gồm 10 quyển, Victor Hugo bắt đầu viết từ năm 1845 đến 1847, rồi bỏ dở vì hoạt động chính trị, sau đó ông bị trục xuất khỏi nước Pháp, phải sống lưu vong trong gần 20 năm từ 1851 đến 1870, Les Misérables được hoàn tất năm 1861, và in năm 1862, khi Victor Hugo đang sống ở Anh.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Phê bình văn học Pháp

Jean Paul Sartre

Nửa đầu thế kỷ XX, những khuynh hướng khác nhau trong nền phê bình văn học thế giới hầu như đã phát triển một cách độc lập; các trường phái, những phong cách phê bình ít có điều kiện trao đổi hoặc phối hợp với nhau, sự giao lưu tư tưởng giữa các nhà phê bình chưa thực sự phát triển: Phê bình Nga và Đức hầu như không "biết" nhau. Sở dĩ có tình trạng như vậy là vì nhiều lý do: Trước hết, các thể chế Nga Xô Viết và Đức Quốc Xã thống trị trên sự đàn áp tư tưởng, tác phẩm nghiên cứu của nhiều nhà phê bình bị vùi dập, bản thân nhà phê bình bị đe doạ. Để trốn tránh chế độ độc tài, một số nhà phê bình Nga và Đức phải chạy ra nước ngoài. Rồi cuộc chiến thế giới lần thứ nhì làm chựng việc giao lưu tư tưởng. Và sau cùng, việc dịch thuật nửa đầu thế kỷ XX chưa phát triển như bây giờ. Vì vậy, bộ mặt phê bình trong nửa đầu thế kỷ XX, tuy phong phú, nhưng có tính cách gián đoạn. Mỗi cá nhân, mỗi xu hướng làm việc riêng rẽ, ít có sự kết hợp tư tưởng một cách "toàn cầu hoá" như hiện nay.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

La Psychanalyse du feu - Phân tâm lửa

Giữa thế kỷ XX, trong khi phần lớn những nhà phê bình hiện đại trên thế giới đều lấy văn bản hoặc lấy ý thức của nhà văn làm đối tượng khảo sát, thì Gaston Bachelard chiếu ống kính vào hai yếu tố: vật chất và tưởng tượng, và coi đó là hai đối tượng chính để khảo sát. Gaston Bachelard trở thành người đi tiên phong cho cái mà sau này người ta gọi là Phê bình mới ở Pháp. Tuy nhiên, ông không được giới nghiên cứu phê bình Anh Mỹ chú ý đến, tên ông không có trong những trong những tuyển tập thời danh về lý thuyết văn học. Nhưng phong cách phê bình của Bachelard đã ảnh hưởng đến nhiều thế hệ, đã khuynh đảo nền phê bình cổ điển với cái nhìn, cách làm việc và những khám phá hoàn toàn mới lạ.

Thái Tuấn

Tue, 01 Jan 2008 00:00:00 +0100

Thái Tuấn hiền hoà mà sôi nổi, dường như trong ông có hai luồng "khí" hạo nhiên và vô vi, như một Công Trứ nằm trong Trang Tử. Đang hồn nhiên ngây thơ như đứa bé với chòm tóc bạc TinTin trước gió; mắt Thái Tuấn sáng rực lên khi bàn đến hội họa, tranh luận về cái đẹp, về nguồn cội nghệ thuật, về mối tương quan giữa hội họa và chữ nghiã. Thái Tuấn, Phạm Tăng là những hoạ sĩ có những tra vấn sâu sắc về họa hình, họa lý. Thái Tuấn, Mai Thảo không chỉ là những người cùng chung một thế hệ mà còn có chung một phong cách: không khoan nhượng về ý chí, tư tưởng, nhưng nhân nhượng trước mọi nhỏ nhoi, toan tính của con người.

Văn học miền Nam

Thu, 01 Nov 2007 00:00:00 +0100

Những sách biên khảo văn học xuất bản ở trong nước sau 1975, thường không nhắc đến nền văn học miền Nam từ 1954 đến 1975, mà thay vào đó là nền "Văn học giải phóng miền Nam".

Văn học "giải phóng" gồm những ai? Phạm Văn Sĩ, tác giả cuốn Văn học giải phóng miền Nam (nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1975) kê khai rất nhiều tên tuổi, nhưng đọc lên thì người dân miền Nam không biết họ là ai như Huỳnh Minh Siêng, Trần Hiếu Minh, Hưởng Triều, Nguyễn Trung Thành, Bùi Đức Ái, v.v... Nếu nói tên thực của họ ra thì hầu như mọi người đều biết vì đó là những nhân vật rất nổi tiếng: Huỳnh Minh Siêng chính là Lưu Hữu Phước, Trần Hiếu Minh là Nguyễn Văn Bổng, Hưởng Triều hay Hiểu Trường là Trần Bạch Đằng, Nguyễn Trung Thành là biệt hiệu của Nguyên Ngọc, Bùi Đức Ái là Anh Đức v.v... Trên thực tế, những người xuất hiện thường xuyên trên văn đàn miền Nam lúc đó chỉ có Lữ Phương, chủ trương tờ Tin Văn và Vũ Hạnh, một trong những cây bút chính của tạp chí Bách Khoa, có khuynh hướng chính trị đối lập với Võ Phiến.

Nguyễn Huy Tưởng (1912-1960)

Sat, 01 Sep 2007 00:00:00 +0200

Sáng tác của Nguyễn Huy Tưởng dựa trên ba tiêu đề chính:

Tác phẩm lịch sử: hai tiểu thuyết Đêm hội long trì, An Tư và kịch Vũ Như Tô, sáng tác trong khoảng 1939-1945. Tác phẩm thời đại: kịch Những người ở lại và tiểu thuyết Sống mãi với thủ đô, viết trong khoảng 1954-1960. Và Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng trải dài trong 30 năm, từ 1930 đến 1960.

Nói chuyện với nhà văn Nguyễn Huy Thắng

Sat, 01 Sep 2007 00:00:00 +0200

Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng (ba tập) ghi chép những sự việc xẩy ra hàng ngày trong cuộc đời của nhà văn từ 1930 đến 1960, năm ông mất. Đây là một tác phẩm văn học có giá trị cao về mặt xã hội và nhân văn, do nhà văn Nguyễn Huy Thắng, con trai Nguyễn Huy Tưởng biên soạn và nhà xuất bản Thanh Niên phát hành cuối năm 2006 tại Hà Nội. Xin mời quý vị nghe nhà văn Nguyễn Huy Thắng nói về quá trình biên soạn này.

Thế tĩnh tọa trong tác phẩm Ngồi của Nguyễn Bình Phương

Fri, 01 Jun 2007 00:00:00 +0200

Ngồi, tiểu thuyết mới nhất của Nguyễn Bình Phương do nhà xuất bản Đà Nẵng phát hành cuối năm 2006. Một nguồn tin thông thạo trong nước cho biết Ngồi đã bị Ban Văn Hoá Tư Tưởng đưa ra giao ban phê phán, đề nghị báo chí trong nước không được nhắc, không được bình luận về cuốn Ngồi. Ông giám đốc nhà Xuất Bản Đà Nẵng phải làm tường trình về việc cho xuất bản cuốn sách này.

Ngày lễ Độc Lập

Sun, 01 Apr 2007 00:00:00 +0200

Tên tuổi Nguyễn Hữu Đang đã gắn liền với hai chữ tranh đấu: tranh đấu giành độc lập cho tổ quốc, và tranh đấu cho tự do và dân chủ. về hành trình dài và cam go này, nhà cách mạng lão thành sẽ dành riêng cho thính giả RFI hai chương trình đặc biệt. Chương trình hôm nay nói về ngày mùng 2 tháng 9 năm 1945, ngày lễ Độc Lập mà ông được cụ Hồ giao phó cho trọng trách Trưởng ban tổ chức. Trong chương trình chủ nhật tới, mùng 10 tháng 9/1995, ông Nguyễn Hữu Đang sẽ nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm.

Nguyễn Hữu Đang, ông là ai?

Sun, 01 Apr 2007 00:00:00 +0200

Những năm gần đây và nhất là sau khi ông mất, nhiều sự kiện về cuộc đời Nguyễn Hữu Đang đã sáng tỏ hơn, một số tư liệu về con người ông đã được phơi bày ra ánh sáng và do đó chúng ta đã có thể tạm dựng một tiểu sử đầy đủ hơn về nhà văn hoá cách mạng lão thành.

Nguyễn Hữu Đang sinh ngày 15/8/1913 tại làng Trà Vy, huyện Vũ Tiên, tỉnh Thái Bình. Mất ngày 8/2/2007 tại Hà Nội.

Tưởng niệm nhà văn hóa Nguyễn Hữu Đang

Sun, 01 Apr 2007 00:00:00 +0200

Nhà hoạt động văn hóa và tranh đấu Nguyễn Hữu Đang đã từ trần ngày 7/2/2007 vừa qua và tang lễ đã được cử hành sáng nay tại Hà Nội. Để tưởng niệm nhà trí thức lão thành, cột trụ của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, xin mời quý vị nghe hai người bạn đã cùng ông xây dựng nên báo Nhân Văn, đó là nhà thơ Lê Đạt và nhà thơ Hoàng Cầm mà chúng tôi xin thành thực cảm ơn sự góp mặt hôm nay.

Lynh Bacardi, tình mẹ và ý thức tự do

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Lynh Bacardi, người mẹ trẻ thơ

Ở tuổi 22, Lynh Bacardi đã khắc tạo trong thơ mô hình độc đáo người mẹ trẻ thơ (mère-enfant) vừa mẹ vừa con: con và mẹ cuộn trong nhau thành một, một thể xác, một linh hồn. Mẹ hồn nhiên như con, mẹ cùng tuổi với con, ngây thơ như con và thèm sữa như con. Người mẹ chưa kịp lớn mà đã có con, đã phải cưu mang cả tuổi thơ của mình lẫn tấm thân bé bỏng của con mình. Người mẹ sổ sữa và bụ sữa:

Nói chuyện với Lynh Bacardi

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Lynh Bacardi tên thật là Phạm Thị Thuỳ Linh, sinh ngày 3/4/1981 tại Lâm Đồng. Khi loạt bài này được phát thanh trên làn sóng RFI, tháng 5/2006, thơ văn Lynh Bacardi mới chỉ có một số bài xuất hiện rải rác trên báo hải ngoại, trên mạng lưới điện tử và trên tập Dự báo phi thời tiết vừa in xong đã bị tịch thu ngay. Nổi bật nhất trong"năm con ngưạ trời", ở tuổi 25, Lynh Bacardi xuất hiện như một ngòi bút độc đáo, chĩa thẳng vào những ung nhọt của xã hội, chọc mủ vỡ ra. Lối viết như thế dễ gây dị ứng, cò thể làm cho người ta bị kinh động, sợ hãi, khó chịu nhất là đối với những ai thích phô cái hay, cái đẹp, cái thành công, cái đạt tiêu chuẩn của xã hội mà dập những rác rưởi xuống hầm. Lynh đưa ánh sáng vào những gầm kẽ tăm tối, rọi vào những thai nhi méo mó chưa kịp khởi đầu sự sống đã phải làm quen với cái chết. Dường như chữ của Lynh Bacardi tự nhiên cứ tuôn ra như vậy, không do một sự học tập, không do một kiến thức trường ốc sách vở nào. Đây là một trường hợp sáng tác từ vô thức tuổi thơ rất lạ kỳ chúng ta sẽ đọc và tìm hiểu sau. Bây giờ, chúng tôi muốn giới thiệu cùng quý vị tiếng nói của Lynh Bacardi.

Nói chuyện với Nguyễn Thị Thanh Bình

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Quê quán tại Huế, nhà văn Nguyễn Thị Thanh Bình là một trong những nhà văn nữ xuất hiện rất sớm tại hải ngoại và cho đến nay chị đã có năm tác phẩm xuất bản ở nước ngoài, đó là Ở đời sống này, tập truyện ngắn in năm 1979, Giọt lệ xé hai, truyện dài, in năm 1991, Cuối đêm dài, cũng là một tập truyện ngắn do An Tiêm xuất bản năm 1993 và Trốn vào giấc mơ em là tập thơ do Thanh Văn xuất bản năm 1997. Tác phẩm mới nhất của Nguyễn Thị Thanh Bình là tập truyện ngắn tựa đề Dấu ấn do Văn Mới xuất bản năm 2004. Hôm nay Nguyễn Thị Thanh Bình nói về hoạt động văn thơ của chị gắn bó với bối cảnh chung của văn học trong và ngoài nước.

Nói chuyện với Vi Thùy Linh

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Vi Thùy Linh sinh ngày 4/4/1980 tại Hà Nội. Sau các tập thơ Khát (Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, 1999) và Linh (NXB Thanh Niên, 2000), cuối năm 2005, Vi Thùy Linh xuất bản tập Đồng tử (Văn Nghệ). Thơ trong Đồng tử trí tuệ, trầm lắng và lãng mạn hơn hai tập trước, một hành trình dài dường như đã xảy ra trong tâm cảm Vi Thùy Linh và hôm nay chúng tôi xin giới thiệu Vi Thùy Linh của Đồng tử.

Thanh Bình , đối thoại cô đơn

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Tập thơ Trốn vào giấc mơ em của Nguyễn Thị Thanh Bình do nhà Thanh Văn xuất bản năm 1997, tại Hoa Kỳ là một trong những tập thơ hay, ra đời tại hải ngoại trong khoảng 10 năm gần đây. Thơ Thanh Bình mang nỗi cô đơn tịch lặng rất thiền:

Giữa cõi thinh không giữa cõi lòng

Nửa ngày mộng mỵ nửa ngày không

Tuyết rơi qua những bàn tay trống

Vi Thùy Linh, nhục cảm sáng tạo

Thu, 01 Feb 2007 00:00:00 +0100

Vi Thùy Linh là nhà thơ của tình yêu. Trong tập Đồng tử, có chỗ Linh đã muốn thoát khỏi tình yêu để làm thơ khác, Linh muốn làm thơ trí tuệ, thơ nhân sinh, nhưng mọi cố gắng dường như đều đưa Linh về với khát vọng tình yêu, như thể tất cả mọi con đường đều dẫn về La Mã. Tình yêu là khởi điểm trong thơ Vi Thuỳ Linh, tình yêu là nguồn sáng tạo, là địa điểm xuất phát đẩy chữ đầu thai trong một cuộc đời mới. Mỗi chữ của Linh là một đứa con, là một khai từ nở tung thành thơ, những câu thơ như những lời kinh cầu, ứa máu:

Võ Văn Trực và Cách Mạng Tháng Tám

Mon, 01 Jan 2007 00:00:00 +0100

Nói chuyện với nhà văn Võ Văn Trực

Nhà văn Võ Văn Trực sinh năm 1936 tại làng Hậu Luật, tỉnh Nghệ An. Cầm bút từ những năm sáu mươi, ông viết nhiều thể loại: thơ, văn, bút ký và biên khảo. Tác giả nhiều tập thơ trong đó có Trăng phù sa, được giải thưởng Hội văn nghệ Hà Nội năm 1983; nhưng chính hai cuốn tiểu thuyết Chuyện làng ngày ấy (viết năm 1990, in ra bị tịch thu ngay, được nhà xuất bản Lao Động tái bản tại Hà Nội năm 2005, và báo Văn Học California in nhiều kỳ và xuất bản thành sách năm 2006) và cuốn Vết sẹo và cái đầu hói, (nhà xuất bản Văn Hoá Thông Tin, Hà Nội, in năm 2006) đã gây ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Ly Hoàng Ly và bóng đêm

Sun, 01 Oct 2006 00:00:00 +0200

Ẩn dưới cái tên ngây thơ Lô Lô là tập thơ dầy đặc bóng đêm của người con gái gốc Bắc Ninh sinh năm 1975 tại Hà Nội. Cha làm thơ. Mẹ tảo tần nuôi con những ngày người cha lâm nạn chữ. Bắc Ninh và đêm cũng là địa chỉ Hoàng Cầm thời Về Kinh Bắc, nhưng khi ấy Lô Lô chưa ra đời, nên Lô Lô nào biết Hoàng Cầm là ai, nào biết người cha vì "liên hệ" với Kinh Bắc mà đã đánh mất mùi mình (1) trong sàn đá, để suốt đời mang mặc cảm thạch sùng (2).

Nói chuyện với Ly Hoàng Ly

Sun, 01 Oct 2006 00:00:00 +0200

Thụy Khuê: Chúng tôi giới thiệu một số những khuôn mặt văn nghệ trẻ nổi lên những năm gần đây, đang tự xác định mình qua tác phẩm nghệ thuật. Ly Hoàng Ly là khuôn mặt đầu tiên. Ly Hoàng Ly sinh năm 1975 tại Hà Nội, hiện sinh sống tại Sài Gòn. Năm 1999, Hoàng Ly cho in tập thơ đầu tiên, Cỏ Trắng, và năm 2005 vừa qua Hoàng Ly có tập thơ Lô Lô. Tập thơ Lô Lô xác định phong cách thơ của Ly Hoàng Ly. Vừa là nhà thơ, vừa là nghệ sĩ tạo hình, Hoàng Ly xông xáo trong nhiều nghệ thuật tiên phong, như nghệ thuật Sắp đặt, Installation, nghệ thuật Trình diễn Performance. Hôm nay Ly Hoàng Ly sẽ nói chuyện về nghệ thuật của chị. Trước hết xin cảm ơn Ly Hoàng Ly đã nhận lời nói chuyện với thính giả RFI. Câu hỏi đầu tiên là Ly Hoàng Ly bước vào địa hạt thơ và nghệ thuật tạo hình theo một con đường như thế nào?

Giữa Đất Trời Giao Hưởng

Tue, 01 Aug 2006 00:00:00 +0200

Hồ Trường An

Theo Sóng Từ Trường Gặp Gỡ Thụy Khuê

Trên Một Chặng Bút Trình

1/ Hồ Trường An: Chào chị Thụy Khuê, động cơ nào thúc đẩy chị soạn cuốn biên-khảo-mạn-đàm ''Nói Chuyện Với Hoàng Xuân Hãn Và Tạ Trọng Hiệp''? Có phải chị muốn chính mình được biết tư tưởng, hành động, hoài bão, dự phóng của những kẻ tuy nổi trôi trên dòng lịch sử mà vẫn làm văn hóa không? Có phải chị muốn tìm hiểu thời đại và xã hội mà họ dấn thân suốt chiều dài hành trình của họ không?

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Jul 2006 00:00:00 +0200

Phê bình ý thức, phát xuất từ Thụy Sĩ, có thể coi là sự gặp gỡ giữa phê bình Đức và phê bình Pháp, cũng là trung gian giữa hai dòng phê bình lớn: dòng ngữ học, phát triển nửa đầu thế kỷ và dòng ký hiệu học, phát triển nửa sau thế kỷ XX.

Nếu các nhà Hình thức Nga chuyên chú vào việc khảo sát văn bản, gạt ra ngoài những yếu tố khác như lịch sử, xã hội, tác giả, và các nhà Bác ngữ học Đức đưa ra một cái nhìn toàn bộ về văn học sử và văn chương Âu Châu, thì các nhà Ý thức ở Genève, chú ý đến quan hệ nội tâm giữa người đọc và người viết.

Thanh Tâm Tuyền (1936-2006)

Mon, 01 May 2006 00:00:00 +0200

Sự ra đời của Sáng Tạo

Nói chuyện với Lại Nguyên Ân

Sat, 01 Apr 2006 00:00:00 +0200

Trong một bài in trên Đông Pháp Thời báo, số ra ngày 1/9/1928 giữa thời Pháp thuộc, Phan Khôi viết: "Ở vào thế kỷ XX là thế kỷ mà thiên hạ làm phách hô lớn lên hai chữ tự do, nói rằng đâu đâu cũng phải tôn trọng sự tự do, đâu đâu cũng phải tôn trọng quyền ngôn luận, quyền xuất bản. Bỗng dưng nghe đến hai chữ "cấm sách" thì há chẳng phải là một sự lạ hay sao. Song le là lạ ở xứ nào kia, còn xứ nầy sự ấy đã như cơm bữa rồi, không còn lạ gì nữa." Đó là giọng Phan Khôi, là chí khí toát ra lời. Chí khí ấy trở thành có một không hai trong lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XX. Nhưng thế hệ hôm nay, bao nhiêu người còn biết Phan Khôi là ai? Tạ Trọng Hiệp gọi Phan Khôi là "người xa lạ" !

Thế hệ bắc cầu

Mon, 27 Mar 2006 00:00:00 +0200

Anh Thiết,

Rất lạ, khi ngồi trước máy vi tính để "viết" những dòng này, tôi đã gần như quên hẳn những câu chuyện lý thú chúng ta nói với nhau đêm giao thừa Bính Tuất, cách đây có hơn một tháng. Vậy mà hôm qua, khi đọc lại bài Niềm vui chết yểu của anh, những chi tiết về cái chết Nhất Linh trở lại rõ ràng như cuốn phim vừa xem xong, hoá ra tôi đã "thuộc" nội dung bài viết ấy, mặc dầu tôi chỉ đọc có một lần, cách đây cũng đến trên dưới 20 năm, tình cờ trên một tờ báo hay một cuốn sách không nhớ rõ ở đâu. Đó là lần đầu tôi "gặp anh".

Đỗ Hoàng Diệu trong không gian cổ tích huyền ảo

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Tình chuột mở đầu bằng câu: "Em chết rồi. Vậy là em đã chết rồi. Em không biết mình có đau đớn trước khi chết hay không". Câu nói tức khắc gây chấn động: tiếng của một người đã chết! Trước Đỗ Hoàng Diệu, Dương Nghiễm Mậu, cũng đã làm kinh ngạc độc giả như thế trong một truyện ngắn với giọng kể của một người chết.

Mậu truyện chưa được in lại ở trong nước, nhưng hình như chúng đã có con đường khác để ảnh hưởng đến thế hệ đi sau: như thể đó là một thứ huyết thống truyền kiếp chảy trong những ngòi bút chấm máu lệ dân gian. Mậu nói nhiều đến chuột, và Diệu cũng nói nhiều đến chuột. Bằng hai giọng điệu khác nhau, hai thế hệ khác, sống trong hai vùng Nam Bắc, nhưng họ mang cái tang chung và cùng báo động tình hình xuống cấp, hiện tượng chuột hóa của dân tộc. Dương Nghiễm Mậu đã tạo ra những Mậu truyện ở thời điểm chiến tranh khốc liệt 60-70 và bốn mươi năm sau, Đỗ Hoàng Diệu, xây dựng những cổ tích huyền ảo (les contes fantastiques) của thời bình, không kém khốc liệt, trong lòng một dân tộc vẫn chưa thôi bị chuột hoá.

Không gian sông nước trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Nguyễn Ngọc Tư nổi tiếng về những truyện ngắn khá hay viết theo lối truyền thống. Chị thường kể lại những nỗi u hoài trầm lặng, sự nhẫn nại chịu đựng cam phận trong tâm hồn người dân quê miền Nam, mà đời sống gắn bó với con kinh, con rạch. Giọng văn và tinh thần sông nước của chị như một truyền thống nối dài từ Bình Nguyên Lộc, người đã gắn liền hai yếu tố đất và nước, thành ý nghiã thiêng liêng của hai chữ đất nước. Tư tưởng này, truyền qua Sơn Nam, đến Nguyễn Ngọc Tư, là thế hệ thứ ba, tuy đã bớt đậm đặc đi, nhưng vẫn đem lại cho người đọc, nhất là người đọc khác miền, những cảm xúc mới. Lối viết hiện thực thô lậu của Bình Nguyên Lộc đã ảnh hưởng sâu sắc đến những cây bút cùng thời với ông như Võ Phiến, Thanh Tâm Tuyền, Nhật Tiến, Sơn Nam...

Mùa biển động của Nguyễn Mộng Giác

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Hình ảnh một người di tản ngày ngày sau giờ làm việc mỗi ca đêm trở về ngồi trên "chiếc Toyota pick-up đậu dưới một tàn cây cao ở công viên El Dorado thành phố Long Beach" viết nốt ba tập chót của bộ trường thiên dài 1860 trang trong nhiều năm trời... sau cùng, người ấy hạ bút: "Phải chờ đến bảy năm bốn tháng, cuối cùng tôi mới viết được ba dòng chữ đơn giản sau đây vào trang bản thảo:

Nói chuyện với Đình Đình

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Đình Đình xác định bản chất văn chương của mình qua ba truyện ngắn đăng trên Hợp Lưu Rỗng, Em lỡ cỡ và Em xinh không. Đình Đình thuộc thế hệ những nhà văn, nhà thơ trẻ sinh trong thập niên 80, đang hình thành những lối viết mới, với cái nhìn mới, với tư tưởng mới. Trưóc khi tìm hiểu tác phẩm, chúng tôi xin giới thiệu những lời tự nhiên, thẳng thắn, bình dị và chân thực của Đình Đình xoay quanh điều kiện sống, điều kiện in ấn cùng những hoài vọng của một nhà văn trẻ ở trong nước.

Nói chuyện với Đỗ Hoàng Diệu

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Đỗ Hoàng Diệu sinh năm 1976 tại Thanh Hoá, đỗ cử nhân luật và cử nhân báo chí. Làm việc tại Hà Nội. Xuất hiện lần đầu trên văn đàn hải ngoại với truyện ngắn Tình chuột, in trên Họp Lưu số 74 (tháng 12/2003- 1/2004), rồi liên tiếp: Những sợi tóc màu tang lễ (HL 75), Cô gái điếm và năm người đàn ông (HL 76), Bóng đè (HL 78), Dòng sông hủi (HL 80) và Vu quy (HL 82). Nổi tiếng ngay. Âm vang vọng về trong nước. Nhà xuất bản Đà Nẵng nhận in tập Bóng đè, trong có ba truyện, Bóng đè, Vu Quy và Dòng sông hủi cùng với một số truyện ngắn khác. Tập truyện gây xôn xao dư luận và trở thành đối tượng bàn cãi và công kích nhất trong khoảng thời gian gần đây. Tại sao truyện của Đỗ Hoàng Diệu lại gây nên làn sóng chống đối như vậy? Câu trả lời nằm trong tác phẩm.

Sự tự trào trong tác phẩm của Đình Đình

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Khoảng thời gian gần đây, những ngòi bút trẻ ở trong nước thường tìm cách gửi tác phẩm sang đang trên Hợp Lưu. Thời kỳ Trần Vũ làm chủ bút, Đỗ Hoàng Diệu đã xác định vị trí của mình qua sáu truyện ngắn. Trong vòng hơn năm nay, Đặng Hiền làm chủ biên, đã khám phá ra hai tài năng mới: Đình Đình và Phạm Ngọc Lương. Cả hai cùng học khoá 7 trường viết văn Nguyễn Du Hà Nội.

Tam quan của Phạm Ngọc Lương

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Phạm Ngọc Lương, sinh ngày 13/11/1981 tại Hải Phòng, xuất hiện trên Hợp Lưu 86 (tháng 12/2005-1/2006) và Hợp Lưu 87 (tháng 2-3/2006) với 2 truyện ngắn Cát hoang và Xóm bờ mương, truyện thứ ba Lơ lửng trên cao viết xong tháng 4/2006, in trên Hợp Lưu 90 (tháng 8-9/2006), tạo thành bộ tam quan (ba áo quan): chôn chữ, chôn môi trường sống và chôn đạo đức con người.

Tình thế những người viết trẻ hôm nay

Sun, 01 Jan 2006 00:00:00 +0100

Trước khi giới thiệu và phân tích tác phẩm một số ngòi bút trẻ xuất hiện những năm gần đây đã mang lại nguồn sinh lực mới cho văn học, chúng ta thử nhìn lại tình hình sinh hoạt sáng tác chung trong hai thập niên qua. Có thể chia khoảng thời gian từ 1986 đến 2006 làm ba giai đoạn với ba thế hệ nhà văn khác nhau, quy tụ những ngòi bút đã tạo được một phong cách nghệ thuật của riêng mình.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Wed, 28 Dec 2005 00:00:00 +0100

Mikhaïl Bakhtine (1895-1975)

Mikhail Mikhailovitch Bakhtine, triết gia và lý thuyết gia về tiểu thuyết đứng riêng một cõi. Được coi là nhà phê bình Nga lớn nhất thế kỷ XX, cuộc đời ông là một chuỗi bất hạnh. Những công trình nghiên cứu của Bakhtine bị vùi dập trong vòng nửa thế kỷ, và chỉ được công bố vào khoảng 1960, 15 năm trước khi ông qua đời.

Bakhtine sinh ngày 16/11/1895 tại Orel và mất ngày 7/3/1975 tại Moskova. Xuất thân trong một gia đình quý tộc nghèo, cha làm việc ở ngân hàng. Năm 1918, vừa học xong khoa văn chương ở đại học Saint-Pétersbourg (thời kỳ này đã bị đổi tên là Petrograd, rồi sau thành Léningrad), Bakhtine được bổ làm giáo sư dạy trường Trung học (đổi là trường Lao động thống nhất) Nevel, một tỉnh nhỏ gần thủ đô. Say mê triết học Đức đương thời, Bakhtine góp phần đắc lực trong các sinh hoạt văn chương và triết học của nhóm trí thức cấp tiến ở Saint- Pétrebourg với những tên tuổi như: nghệ sĩ dương cầm Maria Ioudina (1899-1970), triết gia Matvei Kagan (1889-1970), hai nhà triết ngữ học Valentin Volochinov (1895-1935) và Lev Poumpianski (1894-1940). Năm 1920, Bakhtine và phần lớn các bạn trong nhóm, chuyển về Vitebsk (Biélorussie), cái nôi của văn nghệ tiên phong (avant-garde) trước Cách mạng, thuộc miền Tây nước Nga, (Chagall cũng đang làm việc tại đây). Bakhtine dạy học ở trường Sư Phạm, đồng thời diễn thuyết tại nhiều cơ sở giáo dục do Cách mạng dựng nên. Nhóm nghệ sĩ trẻ mở rộng với nhà nhạc học tương lai Ivan Sollertinski (1902-1970) và chuyên gia văn học sử Pavel Medvedev (1892-1938), lúc đó đang làm chủ tịch thành ủy Vitebsk.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sun, 02 Oct 2005 00:00:00 +0200

Trường phái hình thức (tiếp theo)

Boris Tomachevski, Roman Jakobson và Vladimir Propp

Trường phái hình thức Nga, như chúng tôi đã trình bày trong phần trước, gồm những nhà ngữ học đã tìm cách khai phá đường lối nghiên cứu văn chương theo phong cách khoa học, thuần túy dựa trên văn bản và gạt hẳn ra ngoài những yếu tố khác như tiểu sử, tâm lý, triết lý v.v...

Nói chuyện với nhà phê bình Vương Trí Nhàn về tình hình tiếp nhận văn hóa nước ngoài tại Việt Nam

Sat, 01 Oct 2005 00:00:00 +0200

“ Xác nhận ảnh hưởng

để rồi tìm ra chính mình,

tách mình khỏi người …”

Những năm gần đây, vấn đề tiếp nhận văn hóa nước ngoài tại Việt Nam trở thành đề tài suy luận của nhiều trí thức, văn nghệ sĩ trong nước. Bên cạnh bề mặt lạc quan của một xã hội mở cửa, giao thương với nước ngoài, Việt Nam còn bộc lộ một bề trái khép kín, co lại luôn luôn nhấn mạnh đến những yếu tố bản sắc, bản địa, trên các văn bản chính thức và trong sách vở học đường. Nhiều câu hỏi được đặt ra về hiện tình này, về sự tiếp nhận văn hoá và hậu quả của nó. Trong hai buổi nói chuyện trên đài RFI ngày 25/6 và 2/7 vừa qua, nhà phê bình Vương Trí Nhàn, ở Hà Nội, đã thẳng thắn bày tỏ những trăn trở của một người làm văn học hôm nay, đối với những vấn đề nhức nhối, bức thiết mà ông đã lưu tâm suy nghĩ từ nhiều năm qua.

VỀ TÌNH TRẠNG NGHIÊN CỨU VĂN HỌC

Thu, 01 Sep 2005 00:00:00 +0200

(TRÒ CHUYỆN VỚI GIÁO SƯ NGUYỄN HUỆ CHI)

Những buổi nói chuyện với Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, trên đài RFI trong tháng 7 vừa qua, và được ghi lại trên "Thế kỷ 21", bắt nguồn từ cuộc trao đổi văn học giữa hai người đã từng giữ những địa vị chủ chốt trong Viện Văn học trong nhiều năm qua: một bên là Phó giáo sư Nguyễn Văn Hoàn, nguyên Viện phó Viện Văn học. Một bên là Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, nguyên Chủ tịch Hội đồng khoa học của Viện trong 7 năm và nguyên Trưởng ban văn học Cổ cận đại của Viện trong gần 30 năm.

Lê Ðạt nói về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Dự định tìm lại dấu vết phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, đã đến với chúng tôi từ cuối năm 1984, khi trở Hà Nội lại lần đầu, sau 30 năm xa Hà Nội. 1984, lúc ấy tôi chưa hề cầm bút, và 1954, khi rời Hà Nội, tôi mới lên mười. Như phần lớn học sinh miền Nam, tôi đã thuộc lòng, không chỉ những câu thơ nổi tiếng của Trần Dần:

Nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Những buổi nói chuyện với nhà thơ Hoàng Cầm về cuộc đời văn học của ông từ thời trẻ qua thời cách mạng kháng chiến đến thời kỳ đổi mới, được thu thanh qua điện thoại viễn liên Paris-Hà Nội và đã được phát thanh làm nhiều kỳ, trong những dịp khác nhau trên đài RFI. Ở đây chúng tôi ghi lại những phần ông nói từ Nhân Văn Giai Phẩm đến thời kỳ đổi mới, phát thanh những ngày14/1/96, ngày 21 và 28/2/98 và 3 và 10/1/2004. Phần còn lại sẽ in vào một dịp khác.

Nói chuyện với ông Nguyễn Hữu Ðang

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Thụy Khuê: Thưa ông Nguyễn Hữu Ðang, trước hết xin ông cho biết thực chất của phong trào Nhân Văn Giai Phẩm là gì?

Lê Ðạt: Tôi nhớ có một lần Lê Ðạt nói chuyện với bà đấy, nói rằng là đó là một cố gắng đối thoại đầu tiên giữa những đảng viên, cán bộ, trí thức, để tìm một giải phóng tốt đẹp hơn cho xã hội. Kết cục cuộc đối thoại đó không có kết quả. Thực chất phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, nếu đứng về mặt chính trị, thì đó là một cuộc đấu tranh của một số người trí thức, văn nghệ sĩ và một số đảng viên về chính trị nữa, là chống -không phải chống đảng cộng sản đâu, mà đấy là chống- cái chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Sự thâm nhập của chủ nghĩa Statline và chủ nghĩa Mao Trạch Ðông đưa đến nhiều hiện tượng -nói là chuyên chính thì chưa đủ- phải nói là cực quyền toàn trị, nó gay gắt ghê lắm. Nó gay gắt ghê lắm! Ðảng cộng sản đã phạm sai lầm trong Cải cách ruộng đất, rồi thì Chỉnh huấn, Chấn chỉnh tổ chức, Ðăng ký hộ khẩu v.v... Tất cả những cái đó đều do những cái quá tả, từ phương Bắc nó xâm nhập vào, chứ không phải chờ đến bây giờ nó mới đem cái tả khuynh hữu trí vào nước Việt Nam. Cái thời mà cụ Hồ chưa về nước và ông Trần Phú làm Tổng bí thư đó, thì làm cái cuộc gọi là Sô Viết Nghệ Tĩnh, đua ra cái khẩu hiện rất quái gở tức là "Trí, phú, địa, hào đánh tận gốc, trốc tận rễ". Nó quá tả như thế thì còn làm sao giành được độc lập! Như thế là chia rẽ dân tộc. Lúc bấy giờ chúng tôi cũng cảnh giác, chúng tôi theo đảng cộng sản nhưng chống chủ nghĩa Staline và chống chủ nghĩa Mao Trạch Ðông. Nhưng rất tiếc là lúc bấy giờ, thế lực của Liên Sô rất mạnh, áp lực của Trung Quốc cũng rất mạnh cho nên cái đối thoại không có kết quả.

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Mar 2005 00:00:00 +0100

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Huy Cận (1919-2005)

Sat, 26 Feb 2005 00:00:00 +0100

Nhà thơ Huy Cận đã từ trần ngày 19 tháng 2 năm 2005 vừa qua, tại Hà Nội, thọ 86 tuổi.

Tác giả Lửa thiêng là một trong những nhà thơ mới cuối cùng, đã ra đi, mang theo một thời đại, khép lại một cõi thơ: Thơ mới ra đời những năm 30, chính xác hơn, ngày 10 tháng 3 năm 1932 với bài "Tình già" của Phan Khôi, đăng trên Phụ nữ Tân văn số 122. Và cõi thơ ấy đã tồn tại đến ngày nay, với những thăng trầm, dày dạn; đôi khi không ngại dùng quyền lực để tồn tại, như trong thời kỳ Nhân Văn Giai Phẩm, các chủ soái Thơ mới đầy quyền uy như Tố Hữu, Xuân Diệu... đã lạm dụng chức quyền để nghiền nát những nhà thơ trẻ muốn đổi mới thơ ca như Trần Dần, Lê Đạt...

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Tue, 01 Feb 2005 00:00:00 +0100

Nhân Văn Giai Phẩm là phong trào đòi hỏi tự do dân chủ của văn nghê sĩ và trí thức miền Bắc, có tầm vóc lớn lao, khởi xướng đầu năm 1955 và bị chính thức dập tắt vào tháng 6 năm 1958.

Từ 1959 cho đến nay, hai nguồn tư liệu tương đối đầy đủ về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm (NVGP) vẫn chỉ là: Cuốn Trăm hoa đua nở trên đất Bắc (THĐNTĐB) của Hoàng Văn Chí, do Mặt Trận Tự Do Văn Hoá, in ở Sàigòn năm 1959 và cuốn Bọn Nhân Văn Giai Phẩm trước toà án dư luận (BNVGPTTADL) của Nxb Sự Thật, in ở Hà Nội, cùng năm 1959.

Hoàng Đạo (1907- 1948)

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Tiểu sử

Hoàng Đạo tên thật là Nguyễn Tường Long, sinh ngày 11/10 năm Đinh Mùi tức 16/11/1907, tại làng Hàn Giang, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Nguyên quán: làng Cẩm Phô, xã Hội An, tỉnh Quảng Nam. Bút hiệu khác: Tứ Ly, Tường Minh... Theo Nguyễn Văn Xuân, dòng họ Nguyễn Tường gốc ở Bình Định: Ông Nguyễn Tường Vân người Bình Định, làm Binh bộ Thượng thư, có hai con trai nhập tịch Cẩm Phô, Hội An, là Nguyễn Tường Vĩnh, phó bảng, tuần vũ Vĩnh Long và Nguyễn Tường Phổ, tiến sĩ, dạy học và nhà thơ. Nguyễn Tường Phổ sinh ra Nguyễn Tường Tiếp, tri huyện Cẩm Giàng, nổi tiếng hay chữ, và là ông nội của Hoàng Đạo.

Kawabata 1899-1972

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Nhật Bản trong Kawabata phải là người phụ nữ. Những cương cường, khí phách, những hùng tráng của nam giới trong tinh thần "võ sĩ đạo" dường như đã bị mềm đi, đã bị khuất phục trước những uyển chuyển, thướt tha trong dáng vóc, réo rắt trong tiếng đàn, khúc mắc trong ánh mắt, tâm hồn người kỹ nữ geisha. Trước tấm thân trần của "người con gái ngủ", những tội lỗi một đời được "rửa đi" như đức Phật từ bi cứu khổ, cứu nạn, cho những cuộc đời lão ông gần đất xa trời.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Phản xạ phê bình

Phê bình là một trong những sinh hoạt hàng ngày của đời sống. Ở các xã hội phương Tây, sinh hoạt này sớm được nâng đỡ, đẩy mạnh, nhưng trong xã hội phương Đông, phê bình không những thiếu điều kiện phát triển mà còn bị đàn áp. Ví dụ: một đứa bé -nếu sống trong xã hội Tây phương- nó có thể đưa ra những nhận xét độc đáo để "phê bình" cha mẹ, mà ít khả năng bị mắng, bị đánh. Ngược lại, vẫn đứa bé đó, trong xã hội phương Đông, thường thường nó chỉ có quyền "nghe lời" cha mẹ, chứ không được quyền "phát biểu". Vì vậy, ở các nước Âu châu -không chịu ảnh hưởng nho giáo, lại tiếp cận tư tưởng dân chủ từ nhiều thế kỷ- ý thức phê bình chẳng những không bị tiêu diệt từ trứng nước, mà còn có điều kiện phát triển trong toàn bộ sinh hoạt sống và suy nghĩ của con người. Phê bình trở thành một phản xạ, trước mỗi lựa chọn, mỗi hành động. Phản xạ này, xuất phát từ ý thức bản thân: khi nghe một lời nói, một bản tin, một bài diễn văn, xem một cuốn phim, đọc một cuốn sách... phản xạ phê bình luôn luôn hiện diện, "nó" âm thầm "làm việc" trong đầu, ngồi trong bóng tối chỉ đạo cho ta biết điều này nghe được, điều kia ngụy biện, đoạn văn này dí dỏm, chỗ kia nhạt thếch, v.v... Mặc nhiên, ý thức phê bình là một cái gì tiềm ẩn, nếu muốn lộ diện, nó phải "có gan" vượt qua thử thách xã hội, bắt đầu từ môi trường gia đình. Ở những xã hội phương Tây, như trên đã nói, nhờ không khí tự do tương đối trong gia đình: đứa trẻ có quyền nói chuyện "bình đẳng" với cha mẹ, đôi khi "phê bình" những hành động của cha mẹ, trong khi ở xã hội phương Đông, quyền "đối thoại" với cha mẹ, cho đến nay hầu như vẫn chỉ ở mức độ tối thiểu, ngay cả trong những gia đình khá Âu hoá, hoặc đang sống ở ngoại quốc: Rụt rè, e ngại, không dám phát biểu trở thành quán tính, đặc sản của người Á đông. Đó là hậu quả của nền giáo dục ảnh hưỏng đạo nho trong nhiều thế kỷ. Tuy vậy, ở bất cứ hoàn cảnh nào, phản xạ phê bình vẫn hiện diện trong con người như một đòi hỏi, một thứ lương tâm thứ nhì, hướng chúng ta về những lựa chọn thoả đáng cho mỗi tình thế sống.

Phê bình văn học thế kỷ XX

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Trường phái bác ngữ học Đức - quy tụ một số nhà nghiên cứu tên tuổi, có kiến thức bách khoa như: Frédéric Gundolf (1881-1931), Ernst-Robert Curtius (1886-1956), Erich Auerbach (1892-1957), Léo Spitzer (1887-1960) - ngay từ 1915, đã hoạt động trong lòng các đại học, là một trong những khuynh hướng nền tảng đầu tiên của nền phê bình hiện tại. Phát triển cùng thời với trường phái hình thức Nga, một số nhà bác ngữ học Đức cũng phải sống lưu vong như một số nhà hình thức Nga. Từ 1933, khi chủ nghĩa Đức Quốc Xã phát triển, Spitzer, Auerbach phải trốn ra ngoại quốc, viết những tác phẩm chủ yếu ở nước ngoài.

Từ Murasaki đến Kawabata

Sat, 01 Jan 2005 00:00:00 +0100

Hai cách ứng xử với văn hoá.

Đất Nhật không xa đất Việt. Chữ Nhật và chữ Nôm cùng chung gốc Hán, nhưng đối với người Việt, lịch sử và văn hóa Nhật dường như rất xa vời, tuy hai dân tộc có cùng tiến trình lập quốc, xây dựng ngôn ngữ, sao chép văn minh Trung Hoa, cùng tìm cách thoát khỏi nguồn gốc "Thiên triều" để thiết lập bản sắc riêng của mình. Điểm khác biệt giữa Nhật Bản và các nước làng giềng là người Nhật công nhận mình sao chép, họ phân tích và tìm hiểu bản chất những điều vay mượn, từ đó, rút kinh nghiệm, giữ khoảng cách với "nguyên bản", để xây dựng và đào sâu những nét riêng của mình. Người Việt tránh đả động đến những điều mình "mượn" của Trung Quốc, từ tên tỉnh, tên thành, đến tên vua... và coi truyền thống "chống ngoại xâm" là niềm tự hào dân tộc, trong khi người Nhật gây khác biệt bằng sự học hỏi và phát triển. Chính ở chỗ đó mà chúng ta khác Nhật: "vô địch thắng trận", đánh Tây, đuổi Mỹ, nhưng chúng ta không thoát ra khỏi tình trạng nhược tiểu, trong khi Nhật Bản chiến bại, là một cường quốc.

Vấn đề toàn cầu hóa dưới mắt nhà xã hội học Pierre Bourdieu

Mon, 01 Mar 2004 00:00:00 +0100

Pierre Bourdieu là một trong những nhà tư tưởng độc đáo của Pháp đã nghiêng mình xuống những số phận yếu kém, những người không có tiếng nói, những số phận nhược tiểu ... Ông đã qua đời vào tháng 2 năm 2002 vì bệnh ung thư, một nghịch cảnh gần như phi lý đối với nhà bác học lừng danh suốt đời tìm cách chữa bệnh cho xã hội con người. Pierre Bourdieu muốn chữa bệnh cho thế kỷ XX bằng chính cội nguồn của con bệnh: Ðó là căn bệnh xã hội. Bệnh người không hiểu người.

Lê Bá Đảng

Sun, 01 Feb 2004 00:00:00 +0100

Mỗi khi có dịp trình bày quan niệm nghệ thuật của mình, họa sĩ Lê Bá Đảng thường nhấn mạnh ba điểm sau đây:

Nghệ thuật của một dân tộc chỉ có thể tồn tại được nếu nó bám rễ vào đời sống và mang cá tính độc đáo của dân tộc ấy;
Lê Bá Đảng đưa ra một phong cách tạo hình mới thoát khỏi truyền thống hội họa điêu khắc Tây phương, ông muốn trình bày một nghệ thuật tạo hình, không tượng, không tranh, dựa trên những nguyên liệu vật chất hoặc hư không do chính người nghệ sĩ tạo ra;
Nghệ thuật không chỉ dành riêng cho một số ngườì may mắn có khả năng mua tranh, mua tượng, hoặc chỉ nằm khô trong viện bảo tàng, mà phải hòa hợp với thiên nhiên, đi vào đời sống, để tất cả mọi người dù ở tầng lớp nào, cũng có thể thưởng ngoạn.

Như để thực hiện quan điểm bình dân hóa và phổ biến hóa nghệ thuật, Lê Bá Đảng luôn luôn tìm cách bội phân những tác phẩm của mình thành nhiều phiên bản, giá bán rẻ đi, nhiều người có thể mua được, nhưng chất sắc và giá trị vẫn là nguyên bản. Những năm 70, để sáng tạo Lebadangraphy, ông đã tìm chất giấy riêng in tranh, từ những bản khắc trên đá, khiến cho tranh in của ông không còn là một sản phẩm phiên bản (reproduction) tầm thường mà nó giữ trọn vẹn những chiều sâu, những nét gồ, nét trũng của bức tranh thật.

Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Chương 15

Phan Khôi

Phụ Lục

Những phong trào chống Pháp đầu thế kỷ XX

Bài này đã được in trong cuốn sách Nhân Văn Giai Phẩm và vần đề Nguyễn Ái Quốc.

Download bàn điện tử 13-01 thực hiện tháng 3/2013, đã được bổ sung:

pdf: Myflare Mediafire

epub: Myflare Mediafire

Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Phan Châu Trinh, lãnh đạo tinh thần phong trào Duy Tân. Phan Khôi, lãnh đạo tinh thần phong trào Nhân Văn Giai Phẩm. Đông Kinh Nghiã Thục (gắn bó với Duy Tân và Đông Du) chỉ tồn tại một năm. Nhân Văn Giai Phẩm tồn tại năm tháng. Nhưng cả phong trào hai đều có công lớn trong việc đổi mới văn học và đòi hỏi dân chủ cho đất nước. Lịch sử Phan Châu Trinh đã rõ ràng tường tận. Lịch sử Phan Khôi, hoặc bị nhục mạ như một người bán nước, hoặc không ai biết đến.

Phùng Cung,

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Phùng Cung sinh ngày 18 tháng 7 năm 1928 tại Vĩnh Yên và mất ngày 9 tháng 5 năm 1997 tại Hà Nội, năm năm sau, mùa đông 2003, nhà xuất bản Văn Nghệ California cho phát hành cuốn "Phùng Cung, truyện và thơ", do Lâm Thu Vân ở Canada chủ trương và tập hợp những sáng tác của Phùng Cung chưa bao giờ được xuất bản. Sách dày hơn bốn trăm trang, gồm hai phần: Phần truyện có 10 truyện ngắn cùng phụ lục in lại "Con ngựa già của chúa Trịnh", đã đăng trên Nhân văn số 4 (tháng 10 năm 1956) và phần thơ là tập "Trăng ngục" gồm 35 bài thơ làm trong 12 năm tù từ 1961 đến 1972, tại các trại biệt giam Bất bạt (Sơn tây), Yên Bái, Lào Cai, v.v...

Thạch Lam

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Tiểu sử: Thạch Lam sinh ngày 7-7-1910, tức ngày 1- 6 âm lịch, năm Canh Tuất tại Thái Hà Ấp, gần Hà Nội; mất ngày 28-6-1942 tại làng Yên Phụ cạnh Hồ Tây, vì bệnh lao. Bút hiệu khác: Việt Sinh. Là con thứ sáu trong gia đình, cha là Nguyễn Tường Nhu. Quê nội làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng Nam. Quê ngoại: huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Tên khai sinh hồi nhỏ là Nguyễn Tường Vinh, năm 15 tuổi làm giấy khai sinh lại, đổi tên là Nguyễn Tường Lân. Năm lên bảy, cha qua đời. Thủa nhỏ học trường sơ học Cẩm Giàng tới 14 tuổi. 15 tuổi, đỗ bằng cơ thủy, xin tăng 4 tuổi để được vào học ban thành chung. Ðỗ bằng Thành Chung năm16 tuổi, sau đó, vào học trường canh nông, được một năm, xin thôi, vào học trường Albert Sarraut. Sau khi đỗ tú tài phần thứ nhất, quyết định nghỉ trường, ở nhà học các anh.

Thoạt kỳ thủy trong vùng đất

Thu, 01 Jan 2004 00:00:00 +0100

Năm mươi người trai chết ở trên ngàn

Năm mươi người gái chết chìm dưới bể

Thơ Nguyễn Bình Phương

Thoạt kỳ thủy, tác phẩm mới nhất của Nguyễn Bình Phương, viết xong từ tháng 8 năm 1995, nhưng đến tám năm sau, tháng 8 năm 2003, tác giả mới "chỉnh sửa" lại để in và để được in, nhà xuất bản Hội Nhà Văn đã phát hành tại Hà Nội đầu năm 2004. Nghe đâu, phần "chỉnh sửa" cũng mất hàng trăm trang. Đối với một cuốn sách nhỏ, 163 trang, "chỉnh sửa" như thế là nhiều và có lẽ đó là một trong những lý do khiến người đọc đôi lúc có cảm tưởng hụt hẫng, không hiểu gì cả. Nếu Thoạt kỳ thủy được in cùng thời với tập trường ca Khách của trần gian (nxb Văn Học, Hà Nội, 1996) thì có lẽ người đọc dễ tiếp nhận hơn, vì thơ "dẫn" cho văn, văn "vận" vào thơ, bởi Bình Phương là nhà văn có "căn" thơ và giữa hai tác phẩm lấp ló những đầu mối chung của một "luận đề", nếu chúng ta công nhận có một luận đề trong Thoạt kỳ thuỷ.

Hậu Hiện Đại

Wed, 01 Oct 2003 00:00:00 +0200

Thuyết hậu hiện đại-postmoderne, tuy ra đời cách đây hơn hai mươi năm, nhưng đối với độc giả Việt Nam, dường như vẫn còn là vấn đề thời thượng. Một đề tài dễ gây tranh luận, tuy được nói đến rất nhiều, nhưng nếu muốn tìm một chuyên luận giải thích rõ ràng, tường tận, không dễ. Có người cho rằng đó là một chủ nghĩa, một trường phái, có người cho đó là một lý thuyết suông. Phần đông những người bênh vực lý thuyết này, thường xem nó như một chủ thuyết văn học mới nhất, vượt xa những trường phái, chủ thuyết văn học "cũ" như: lãng mạn, siêu thưc, hiện sinh đã "lỗi thời". Postmoderne mặc nhiên trở thành "postmodernisme", một "chủ nghĩa văn học" có khả năng hướng dẫn sáng tạo cho toàn bộ những nghành nghệ thuật avant-garde thời này. Đối với người đọc bình thường, một số câu hỏi được đặt ra: có một thứ chủ nghĩa hậu hiện đại thật không? Và nếu có, thì chủ nghĩa ấy có những đường hướng sáng tác như thế nào? Những chữ hậu hiện đại nghĩa là gì? Có từ bao giờ? Do ai đề xướng? Nội dung tư tưởng của từ hậu hiện đại? ... Tựu trung, những câu hỏi cơ bản về bất cứ một khái niệm văn học hay triết học nào.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Tue, 01 Jul 2003 00:00:00 +0200

Tiếp tục con đường tư tưởng đã vạch ra trong Tương lai văn hóa Việt Nam, những bài tiểu luận hoặc tham luận đến sau, đào sâu và mở rộng thêm đường hướng nhân văn và dân tộc của Hồ Hữu Tường.

Trong cuốn Luận lâm I (Huệ Minh, 1965), ông chọn 9 bài viết trong khoảng 1948 đến 1964, mỗi bài một chủ đề khác nhau (văn hóa, chính trị, kinh tế, tư tưởng) mà ông cho rằng "biện chứng pháp không thể áp dụng được". Luận lâm (tuy đề Luận lâm I, nhưng chỉ ra có một quyển) đưa ra những đề tài có thể gây tranh luận, với chủ đích đẩy sự nghiên cứu và suy tưởng đi xa hơn.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Tue, 01 Jul 2003 00:00:00 +0200

Tiểu thuyết là thể loại sáng tác phong phú nhất của Hồ Hữu Tường, có thể chia làm hai loại: xã hội và trào phúng.

Khuynh hướng xã hội (đấu tranh) có những bộ Gái nước Nam làm gì?, gồm 2 quyển: Thu Hương và Chị Tập (Nxb Sống Chung, 1949), Thuốc trường sanh, 3 cuốn: Xây mộng, Phúc đức và Vẹn nguyền (Huệ Minh, 1964); Hồn bướm mơ hoa, 4 cuốn: Mai Thoại Dung , Ông thầy Quảng, Tam nhơn đồng hành và Bủa lưới người (Nam Cường, 1966) và những tác phẩm khác như Kế thế , tiểu thuyết dã sử, (Huệ Minh, 1964), Người Mỹ ưu tư (tác giả xuất bản tại Pháp, 1968) viết về bối cảnh và thân phận những đứa con lai Mỹ-Việt.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Sun, 01 Jun 2003 00:00:00 +0200

Hồ Hữu Tường, chính trị gia, nhà văn, nhà báo và là một nhân vật kỳ lạ, sống 70 năm trong thế kỷ XX, trải nhiều vòng tù tội dưới tất cả các chính quyền: thực dân, quốc gia và cộng sản. Tác phẩm của ông phản ảnh tính chất nổi loạn trong con người, một con người vừa trào lộng, vừa bi đát, suốt đời đi tìm phương cách giải phóng dân tộc ra khỏi mọi hình thức quản trị giáo điều: từ bị trị đến hủ tục, từ độc tôn đến độc tài, nhưng cũng suốt đời "thất bại" trong việc "chống lại định mệnh", cho đến phút chót vẫn muốn "cưỡng lại số trời" mà không được. Có lẽ ở bên kia thế giới, Hồ vẫn tiếp tục con đường thiên lý của một Phi Lạc đã đại náo trần gian: Tây, Tàu, Nga, Mỹ và giờ đây, xuống âm ty đại náo địa ngục.

Ngô Văn nhớ về Hồ Hữu Tường

Sun, 01 Jun 2003 00:00:00 +0200

Ngô Văn, nhà biên khảo, nhà hoạt động cách mạng trong nhóm Đệ Tứ, sinh năm 1912 ở xóm Tân Lộ, gần Thủ Đức. Đi làm từ 14 tuổi. Gia nhập xu hướng Cộng Sản tả đối lập năm 1932. Sau 45 sang Pháp, làm việc trong các xí nghiệp, và tích lũy những tài liệu để biên khảo. Các tác phẩm chính: Vụ án Moscou (Nxb Chống trào lưu, Sài Gòn, 1937), Divination, magie et politique dans la Chine ancienne (PUF, Paris, 1976), Revolutionaries They Could Not Break (Index Book Centre, London, 1995), Vietnam 1920-1945, révolution et contre-révolution sous la domination coloniale (L'insomniaque, 1996; Nautilus, 2000), Việt Nam 1920-1945, cách mạng và phản cách mạng thời đô hộ thực dân (L'insomniaque, Paris, 2000), Avec Maximilien Rubel, une amitié, une lutte 1954-1996 (L'insomniaque, 1997), Au pays de la cloche félée (L'insomniaque, 2000) ...

THUY KHUE

Sat, 01 Feb 2003 00:00:00 +0100

Thụy Khuê trả lời Ðoàn Xuân Kiên và Khế Iêm

Trước hết, xin thành thật cám ơn hai anh Ðoàn Xuân Kiên và Khế Iêm đã viết bài góp ý, mở rộng thêm một số vấn đề thiết thực của văn học

Tôi xin nói chuyện với anh Ðoàn Xuân Kiên trước. Bài viết của anh giúp cho những ai muốn tìm hiểu về văn học miền Nam có một cái nhìn đúng đắn và trung thực, nó bổ sung cho bài viết của tôi vì anh là người đã sống ở miền Nam trước 75, nên anh có một cái nhìn toàn diện hơn tôi, về nền văn học này, trong khi tôi chỉ là người "ngoại cuộc", cố gắng tìm hiểu nó qua những tác phẩm và tác giả mà tôi có được trong tay.

Con Nữ của Đỗ Quỳnh Dao

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Con nữ, giao điểm giữa nhà văn và thầy thuốc, giữa văn chương và y học. Với tác phẩm đầu tay, Đỗ Quỳnh Dao chọn con đường khó, với một bác sĩ, Đỗ Quỳnh Dao tìm cách chữa những bệnh nan y.

Con nữ tập hợp mười trường hợp bệnh lý mà nhà văn đem ra khảo sát, mổ xẻ bằng ngòi bút. Một ngòi bút thận trọng và chừng mực, can đảm giải phẫu nhiều lớp tuổi đời: từ tuổi thơ đến tuổi dậy thì, âge ingrat, mà Đỗ Quỳnh Dao gọi là tuổi khó, rồi tuổi trung niên, tuổi già, mỗi người, mỗi chặng đường đời đều có những khủng hoảng, những tai biến, những vết thương tinh thần, ngoài bệnh tình thể xác. Ống nghe tim mạch của người thầy thuốc nhạy cảm này, đã nắm bắt được phần tâm thần khép kín, của những người muốn dấu nỗi đau, hoặc không thể thổ lộ, biểu hiện ra ngoài, đôi khi cũng không biết là mình đang đau, đang sống trong rạn vỡ thể xác và tâm hồn.

Hậu Hiện Đại

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Thuyết hậu hiện đại - postmoderne, tuy ra đời cách đây gần bốn mươi năm, nhưng đối với độc giả Việt Nam, dường như vẫn còn là vấn đề thời thượng. Một đề tài dễ gây tranh luận, tuy được nói đến rất nhiều, nhưng thử tìm một chuyên luận giải thích rõ ràng, tường tận không dễ. Có người cho rằng đó là một chủ nghĩa, một trường phái; có người cho đó là một lý thuyết suông. Phần đông những người bênh vực lý thuyết này, thường xem nó như một chủ thuyết văn học mới nhất, vượt xa những trường phái, chủ thuyết văn học "cũ" như: lãng mạn, siêu thực, hiện sinh đã "lỗi thời". Hậu hiện đại mặc nhiên biến thành «chủ nghiã hậu hiện đại», một trường phái văn học có khả năng hướng dẫn sáng tạo cho toàn bộ những ngành nghệ thuật avant-garde thời này. Đối với người đọc bình thường, một số câu hỏi được đặt ra: có một thứ "chủ nghĩa hậu hiện đại" thật không? Và nếu có, thì đường hướng sáng tác của chủ nghĩa ấy như thế nào? Những chữ hậu hiện đại nghĩa là gì? Có từ bao giờ? Do ai đề xướng? Nội dung tư tưởng của cụm từ hậu hiện đại? ... Tựu trung, những câu hỏi cơ bản về bất cứ một khái niệm văn học hay triết học nào.

Hồ Hữu Tường (1910-1980)

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Nguyễn Viện với Rồng và rắn

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Tổ hợp xuất bản miền Ðông Hoa Kỳ cuối năm 2002 đã trình làng một tác phẩm lạ, một tên tuổi mới: Nguyễn Viện, vừa xuất hiện trên văn đàn hải ngoại vài năm gần đây. Tác phẩm Rồng và rắn của Nguyễn Viện hồm 4 tiểu thuyết: Thời của những tiên tri giả, Ðâm sừng vào bóng tối, Người dẫn đường đã tới và Rồng và rắn, cũng có thể gọi là bốn truyện vừa. Ðặc biệt bốn truyện này cùng có cấu trúc song song, tức là mỗi truyện kể ít nhất với hai giọng, "quay" bằng hai ống kính khác nhau.

Những tác phẩm mới nhất của

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Giăng lưới bắt chim

Một trong những truyện ngắn rất hay gần đây của Nguyễn Huy Thiệp là "Chuyện ông Móng". Ông Móng là một nhân vật "độc nhất vô nhị", ông làm chủ một cái chợ cũng "độc nhất vô nhị": chợ phân, ngay bên thềm thủ đô văn vật. Sự tinh vi của ông Móng trong cách hành nghề làm ta giật mình. Hãy xem cách ông phân giải giữa chợ, hệt như Bao Công:

Phạm Duy Khiêm 1908-1974

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Trong số rất ít nhà văn gốc Việt viết tiếng Pháp, hai khuôn mặt nổi trội: Phạm Duy Khiêm và Nguyễn Tiến Lãng. Cả hai đều sinh trưởng trong những năm đầu thế kỷ XX và đã sống qua hai giai đoạn lịch sử: thời nước Việt còn bị trị, mang tên An Nam, xuất phát từ An Nam đô hộ phủ, do vua Cao Tông nhà Đường đặt cho nước ta từ năm 679 dưới ách đô hộ của nhà Đường. Người Pháp dùng lại tên An Nam là muốn xác định dấu ấn nô lệ trên cái tên nước, đồng thời họ gọi người Việt là annamite, một cách hạ thấp nhân phẩm kẻ bị trị thêm một lần nữa. Giai đoạn thứ nhì, nước Việt độc lập, lấy lại tên cũ Việt Nam do vua Gia Long đặt sau khi thống nhất đất nước. Và người Việt trong tiếng Pháp trở thành vietnamien, một danh từ bình đẳng hơn. Với chữ vietnamien, dân Việt mất dấu ấn đô hộ, trở thành một dân tộc bình thường như tất cả các dân tộc khác. Tựu trung, hai thời kỳ lịch sử có thể tóm gọn lại trong hai chữ: An Nam - Việt Nam, annamite và vietnamien.

Tạ Duy Anh, người đi tìm nhân vật

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Tạ Duy Anh tên thật là Tạ Việt Đãng, sinh ngày 9/9/1959 tại xã Hoàng Diệu, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Ðông, đã trải qua những thời kỳ nhập ngũ, giải ngũ, làm việc tại công trường thủy điện Hòa Bình và từ đó bắt đầu viết văn. Theo học trường viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp khóa IV, làm cán bộ giảng dạy tại trường. Tạ Duy Anh là hội viên Hội Nhà Văn từ 1993.

Thụy Khuê Thi pháp Nguyễn Tuân

Wed, 01 Jan 2003 00:00:00 +0100

Nguyễn Tuân, sinh ngày 10-7-1910 taị phố Hàng Bạc, mất tại Hà Nội ngày 28-7-1987. Tiểu học ở Hà Nội, trung học Nam Định. 1927, về Hà Nội cưới cô Vũ Thị Tuệ, nhưng vẫn trọ học ở Nam Định. 1928 (năm thứ tư trường Thành Chung) vì tham gia bãi khoá, bị đuổi học; Nguyễn Tuân cùng các bạn chạy qua Lào, sang Thái, nhưng bị bắt, giam tại Thanh Hóa khoảng một năm. Ra tù (1931-1936), đi đi về về giữa Hà Nội-Thanh Hoá, làm nhiều nghề và bắt đầu viết văn làm báo. Viết cho các tờ Đông Tây, An Nam tạp chí (của Tản Đà), Tiểu thuyết thứ bảy, v.v... Từ 1937, ở hẳn Hà Nội sống bằng ngòi bút. Đầu năm 38, đi Hương Cảng đóng vai phụ trong phim Cánh đồng ma (phim nói tiếng Việt đầu tiên), trở về viết một loạt bút ký về chuyến đi này, sau gộp lại trong tập du ký Một chuyến đi (Tân Dân, Hà Nội, 1941). 1939-1943, thời kỳ sáng tác mạnh nhất:1939, viết loạt truyện ngắn đăng trên Tao Đàn và Tiểu thuyết thứ bảy, sau in trongVang bóng một thời (Tân Dân, 1940); loạt phóng sự về thuốc phiện trong Ngọn đèn dầu lạc (Mai Lĩnh, 1939). 1940, viết tự truyện Thiếu quê hương (Anh Hoa, 1943); truyện vừa Nhà bác Nguyễn, sau gom lại cùng 6 truyện ngắn khác, thành tập tự truyện Nguyễn, (Thời Đại, 1945). 1941, Nguyễn Tuân in tiếp phóng sự Tàn đèn dầu lạc (Mai Lĩnh, 1941), tự truyện Chiếc lư đồng mắt cua (Hàn Thuyên, 1941) và Tùy bút I (Cộng Lực, 1941). 1943, in Tùy Bút II (Lượm lúa vàng, 1943) và Tóc chị Hoài, (Lượm lúa vàng, 1943) tuy gọi là tùy bút, nhưng thật ra là một tiểu thuyết cách tân; đồng thời viết loạt truyện ngắn huyền hoặc mà ông gọi là Yêu ngôn, đăng trên Thanh Nghị và Trung bắc chủ nhật (Nguyễn Đăng Mạnh sưu tập và cho xuất bản năm 1999). Từ 1944, trừ tùy bút Võng ngô đồng, Nguyễn Tuân viết ít hẳn đi...1945, Cách Mạng tháng Tám bùng nổ, ban đầu ông không tham dự, nhưng viết bài Vô đề sau đổi thành Lột xác ghi lại những trăn trở, xâu xé của nhà văn trước quyết định phải đổi hướng.

Nhất Linh, Xóm Cầu Mới

Tue, 01 Oct 2002 00:00:00 +0200

Ở Nhất Linh, mỗi tiểu thuyết là một chặng đường, với Xóm Cầu Mới Nhất Linh tổng kết những chặng đường nghệ thuật và tư tưởng, đem hết kinh nghiệm sống và viết của đời mình để tạo nên tác phẩm. Ở đây không còn chủ đề, không còn đấu tranh xã hội, cũng không phơi bầy một triết lý sống nữa, mà chỉ có đời trần trụi. Ðời sống. Trong Xóm Cầu Mới, Nhất Linh đã đạt đến cái đích của tiểu thuyết mà ông mong muốn "không phải là sự diễn tả đời sống nữa, nó chính là đời sống, đời sống rung động và hồi hộp, mà không chỉ là đời sống bên ngoài mà còn là đời sống bên trong, đời sống bí ẩn của tâm hồn"(1) Nhất Linh tạo không gian nội tâm và ngoại giới của mỗi nhân vật và đi sâu vào không gian ấy như thể ông bị nhân vật lôi cuốn đi, từ Mùi, Siêu, đến những người xung quanh như Tý, Bé, Triết, Mạch, ông Lang Hàn, U già, vợ chồng bác Lê, Nhỡ, Ðỗi, Bà Chủ Nhật Trình, ông Năm Bụng, cậu Ấm, cụ Án v.v...

Triết học Hiện Sinh

Tue, 01 Oct 2002 00:00:00 +0200

(Giới thiệu cuốn Triết học Hiện Sinh của Trần Thái Ðỉnh)

Ngay ở Pháp hiện nay cũng khó tìm được một cuốn sách viết về triết học Hiện Sinh vừa đầy đủ, vừa dễ hiểu như cuốn của Trần Thái Ðỉnh, do nhà Thời Mới in năm 1967 tại Sài Gòn. Võ Phiến, lúc đó là chủ nhà xuất bản Thời Mới, ghi lại: "Hai cuốn sách bán được nhanh nhất và nhiều nhất (thời ấy) là hai cuốn liên quan đến triết học tức là cuốn Triết Học Hiện Sinh của Trần Thái Ðỉnh và cuốn Những Trào Lưu Lớn Của Tư Tưởng Hiện Ðại*, dịch của André Maurois"* (Văn Học Miền Nam Tổng Quan, Nxb Văn Nghệ, 1986). Tại sao cuốn sách best sellers năm 1967 không phải là tiểu thuyết mà lại là sách về triết học? Ðó là câu hỏi cần được đặt ra. Hiện tượng này mang nhiều ý nghĩa: Phải chăng thời kỳ những năm 60-70 triết học đã đi vào đời sống thường ngày? Phải chăng các giáo sư thời ấy đã thành công ít nhiều trong việc giảng dậy môn triết ở nhà trường và đại học, họ đã bình dân hóa triết học hơn các thời kỳ khác và đó có thể cũng là một trong những lý do khiến miền Nam, sau 54, đã có những thành tựu đáng kể trong việc đổi mới văn học, với những tác giả đào sâu vào nỗi đau nội tâm, vào bi kịch phi lý của cuộc hiện sinh con người như Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Vũ Khắc Khoan, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Bùi Giáng, Trịnh Công Sơn, Huỳnh Phan Anh, Nguyễn Ðình Toàn, Trần Thị NgH. v.v...

Nhất Linh, Giòng Sông Thanh Thủy

Sun, 01 Sep 2002 00:00:00 +0200

Nhất Linh bắt đầu viết Dòng Sông Thanh Thủy ngày 28/11/1960. Cuốn đầu, Ba Người Bộ Hành, 248 trang, viết trong vòng một tháng. Hai tập sau chắc cũng viết rất nhanh bởi toàn bộ ba cuốn, hơn 600 trang, được nhà Ðời Nay in năm 1961, hai năm trước khi Nhất Linh quyết định tự chấm dứt đời mình.

Tại sao lại có Dòng Sông Thanh Thủy? Một bộ tiểu thuyết thoát ra ngoài cõi viết của Nhất Linh, một người mà cho đến năm 1960 vẫn đặt vấn đề chính trị ra ngoài văn học? Phải chăng Nhất Linh muốn để lại một tự phán của nhà văn Nhất Linh về nhà chính trị Nguyễn Tường Tam, và qua đó là bản án của văn học đối với cách mạng?

Nỗi đau hiện sinh trong Bướm Trắng

Thu, 01 Aug 2002 00:00:00 +0200

"Nếu chỉ có một năm để sống" bạn sẽ làm gì? Ðây có thể là đề tài một cuốn phim hồi hộp, một cuốn tiểu thuyết hấp dẫn hay một tác phẩm văn học phân tâm. Nhất Linh chọn giải pháp thứ ba: Bướm Trắng là một ăng-kết của Trương về bản ngã mình. Trương bị lao và bác sĩ cho biết chàng chỉ có thể sống được một năm nữa là cùng. Nhất Linh đem máy ghi âm đặt vào óc Trương để ghi lại những ý nghĩ, những phản ứng của Trương từ khi biết mình chỉ còn một thời gian sống nhất định.

Phạm Duy trên khắp nẻo tình

Mon, 01 Jul 2002 00:00:00 +0200

Thế kỷ XX khép lại. Với bài Hẹn em năm 2000, Phạm Duy mở mộït bầu trời: đưa người tình vào vĩnh cửu, cuộc hẹn hò tổng kết nhạc trình Phạm Duy trong nửa thế kỷ, gói trọn: tình nước, tình dân, tình quê, tình ái, tình người trong khoảnh khắc âm nhạc và thi ca.

Nhạc sĩ bước vào cuộc tình bằng những bản hùng ca, rực lửa: Ngày bao hùng binh tiến lên, bờ cõi vang lừng câu: quyết chiến!

Ý thức thoát ly trong Ðôi Bạn

Mon, 01 Jul 2002 00:00:00 +0200

Gió lên! Gió nữa lên!, Gió lên! Lạy trời gió lên! Những lời cầu nguyện của hai chị em đứa bé nhặt lá bàng trong đêm khuya vang lên như một nguyện cầu giải thoát, báo hiệu ý thức thoát ly trong Ðôi Bạn. Gió lên! Gió nữa lên! cho lá lìa cành, cho chị đầy thúng, cho em đầy rổ, để chị bó lá đem bán, rồi lá khô sẽ hóa thân trong lửa đỏ, sưởi ấm lòng người, nuôi sống những đứa trẻ nhặt lá vàng trong những đêm gió lộng. Gió lên! Gió nữa lên! trên bến đò gió và bến đò đời.

Hélène Péras và Hàn Mặc Tử

Sat, 01 Jun 2002 00:00:00 +0200

"Cả cuộc đời ngắn ngủi, tan vỡ từ tuổi 24 vì bệnh cùi, Hàn Mặc Tử đã dành cho thơ, dành cho những tìm kiếm trinh trắng thiết tha giao hòa một tình yêu tuyệt vọng hướng về những người con gái đã xa, và cái cõi ngoài của tình yêu trần thế ấy, ở trong những bài thơ cuối cùng, Hàn Mặc Tử gọi là Thượng Thanh Khí.
Cho tới tận cùng của vô vọng, thơ Hàn luôn luôn là một êm ái dịu dàng, một ánh sáng vô minh, một niềm vui huyền diệu làm cho Hàn rung động đến phút cuối. Hàn viết: "Vườn thơ tôi rộng rinh không bờ bến. Càng đi xa càng ớn lạnh".

Nói chuyện với Phan Cự Ðệ về sự biên soạn tác phẩm "Văn học VN thế kỷ XX"

Mon, 01 Apr 2002 00:00:00 +0200

Những công trình nghiên cứu văn học sử hoặc những sự lựa chọn các tác giả để đưa vào những tuyển tập, trong một giai đoạn văn học nào đó của một quốc gia luôn luôn gặp những khó khăn và đôi khi kết quả chỉ là tương đối. Sự khó khăn này càng gia tăng trong điều kiện của một nước như Việt Nam mà trong suốt thế kỷ qua đã chịu đựng hai yếu tố khắc nghiệt: Chiến tranh và chia cắt đất nước. Trong hai mươi năm, hai miền có hai chế độ chính trị khác nhau. Hơn một phần tư thế kỷ đã trôi qua từ ngày đất nước thống nhất. Sự nhận định lại toàn thể nền văn học Việt Nam, một việc làm cần thiết, trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI.

Không gian liên mạng Lê Bá Ðảng

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Mỗi khi có dịp trình bày quan niệm nghệ thuật của mình, họa sĩ Lê Bá Ðảng thường nhấn mạnh ba điểm sau đây:

Nghệ thuật của một dân tộc chỉ có thể tồn tại được nếu nó bám rễ vào đời sống và mang cá tính độc đáo của dân tộc ấy;

Lê Bá Ðảng đưa ra một phong cách tạo hình mới thoát khỏi truyền thống hội họa điêu khắc Tây phương, ông muốn trình bày một nghệ thuật tạo hình, không tượng, không tranh, dựa trên những nguyên liệu vật chất hoặc hư không do chính người nghệ sĩ tạo ra;

Nghệ thuật không chỉ dành riêng cho một số ngườì may mắn có khả năng mua tranh, mua tượng, hoặc chỉ nằm khô trong viện bảo tàng, mà phải hòa hợp với thiên nhiên, đi vào đời sống, để tất cả mọi người dù ở tầng lớp nào, cũng có thể thưởng ngoạn.

Như để thực hiện quan điểm bình dân hóa và phổ biến hóa nghệ thuật, Lê Bá Ðảng luôn luôn tìm cách bội phân những tác phẩm của mình thành nhiều phiên bản, giá bán rẻ đi, nhiều người có thể mua được, nhưng chất sắc và giá trị vẫn là nguyên bản. Những năm 70, để sáng tạo Lebadangraphy, ông đã tìm chất giấy riêng in tranh, từ những bản khắc trên đá, khiến cho tranh in của ông không còn là một sản phẩm phiên bản (reproduction) tầm thường mà nó giữ trọn vẹn những chiều sâu, những nét gồ, nét trũng của bức tranh thật.

Nhất Linh (1906-1963)

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Tìm hiểu Nhất Linh dưới góc cạnh phê bình hiện đại là điều tất yếu. Việc in lại các tác phẩm của Tự Lực Văn Ðoàn, ở ngoài nước, từ trước đến nay chưa bao giờ ngừng, nhưng đối với trong nước bây giờ trở thành một phong trào: Nhất Linh, Khái Hưng và Tự Lực Văn Ðoàn đã được đánh giá lại. Có những tuyển tập Khái Hưng, Nhất Linh, thu thập những bài viết của nhiều tác giả khác nhau, trong Nam, ngoài Bắc, trước và sau 75, tựu trung hầu như tất cả đều đồng ý công nhận giá trị của Nhất Linh-Khái Hưng và Tự Lực Văn Ðoàn trong công việc cải tạo xã hội, giải phóng phụ nữ, đặt móng cho một nền văn học quốc ngữ mà trước và sau họ chưa có một văn đàn nào đạt được ảnh hưởng sâu xa trong văn học và xã hội như vậy.

Tiểu sử Nhất Linh

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Nhất Linh, tên thật là Nguyễn Tường Tam(1), sinh ngày 25 tháng 7 năm 1906, tại huyện Cẩm Giàng tỉnh Hải Dương, trong một gia đình sáu trai, một gái. Trừ người anh cả Nguyễn Tường Thụy, là công chức không dính líu đến văn nghệ và chính trị, từ người anh thứ hai Nguyễn Tường Cẩm, mất tích ở gần Hà Nội, đến Nhất Linh - Nguyễn Tường Tam, Tứ Ly Hoàng Ðạo - Nguyễn Tường Long, Nguyễn Thị Thế, Thạch Lam - Nguyễn Tường Lân và bác sĩ Nguyễn Tường Bách, đều là những người tham dự vào văn chương. Nguyễn Thị Thế và Nguyễn Tường Bách viết hồi ký về gia đình Nguyễn Tường; và năm anh em Nhất Linh có những đóng góp tích cực trong việc quản trị các cơ sở báo chí và nhà in của Tự Lực Văn Ðoàn.

Trần Thị Ngh., Lạc Ðạn và mười truyện ngắn

Fri, 01 Feb 2002 00:00:00 +0100

Nơi Trần Thị Ngh. vận tốc làm cho người đọc giật mình: "Mặt mụ ta thấy ghét thật. Da căng bóng, hai con mắt nhỏ, tóc chải xước ra sau túm lại thành cái búi củ hành chừa cái trán trống trên đó một mụt ruồi bằng đầu đũa đậu lửng lơ giữa đôi chân mày đã bị cạo trọc lóc để thay vào hai đường xăm vụng về. Ðầu đít một mét tư, mụ ngồi thun lại còn có mấy tấc sau lưng ông xe ba bánh, hai tay bấu hai bên yên. Tưởng tượng từ đàng xa lao xe 100 phân khối tới mục tiêu, tôi có thể cày nát mụ không kịp ngáp. Chắc chắn lúc đó mụ đang nhìn kẻ sát nhân trong cự li gần."

Phạm Hải Anh, Huyết Ðằng

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Trong những tác giả trẻ trội lên vài năm gần đây tại hải ngoại, Phạm Hải Anh là một trường hợp đáng chú ý: khuôn mặt văn học tuy có vẻ như chưa thật sự định hình, nhưng đã có vài nét chấm phá rất rõ: Phạm Hải Anh có thể xoay từ thực tại này sang thực tại khác, từ nhân vật này sang nhân vật khác, khá dễ dàng. Tức là Hải Anh có khả năng đóng nhiều vai "tuồng" khác nhau, nếu như chị là diễn viên. Và đó là tính chất hiếm hoi trong văn học cũng như trong kịch nghệ.

Phòng triển lãm mùa đông của Thơ Thơ

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Phòng triển lãm mùa đông gồm mười bốn truyện ngắn, thì ít nhất có đến tám truyện đặc sắc, trường hợp đặc biệt đối với một tác phẩm đầu tay. Những nét đặc sắc này toát ra ở không khí khác thường của tác phẩm, như trong các truyện Vườn lan, Mùa hè ... từng đoạn ngắn, Phòng triển lãm mùa đông, Lời chia tay cuối, Một nơi để viết. Hoặc đến từ môi trường bình thường, gần như tầm thường của cuộc sống hàng ngày, mà tác giả đã vắt ra được những cái bất thường, như trong các truyện Sơn, Nhà trẻ, Ðộ đau của máy, v.v...

Vấn đề đoạn tuyệt với quá khứ để lên đường

Tue, 01 Jan 2002 00:00:00 +0100

Trong bài viết Trang Tôn Kinh Huyền Hoặc Hậu Hiện Ðại trên Hợp Lưu số 67, Trần Vũ đã kể lại hành trình của Hợp Lưu trong mười hai năm qua, một tổng kết phản ảnh rất rõ tinh thần và tình cảm của những người cầm bút xung quanh Khánh Trường, người sáng lập và điều hành tờ báo trong suốt 12 năm. Có thể nói là Khánh Trường đã quy tụ được "nhóm Hợp Lưu" trên diễn đàn văn học này, theo một chiều hướng mới: Tự do và hòa giải. "Nhóm" quy tụ phần lớn những người viết trẻ (có trung niên và già, nhưng không nhiều), từ những tờ báo khác đến hợp lưu, và cũng từ Hợp Lưu, rẽ ra những nhánh khác như Trăm Con, tạp chí Thơ, tạp chí Việt ... Ngày nay, Trăm Con và tạp chí Việt đã ngưng hoạt động, chỉ còn Hợp Lưu và tạp chí Thơ. Tạp chí Thơ tồn tại với ý chí của Khế Iêm, Hợp Lưu tiếp tục với những ngọn đuốc tiếp nối Khánh Trường: Ðặng Hiền và Phùng Nguyễn. Bài viết này muốn tìm hiểu nguyên do nào đã dẫn đến tinh thần "chặt đứt" với quá khứ trong sáng tác, 12 năm qua, trên Hợp Lưu nói riêng và sáng tác hải ngoại, nói chung, và đặt câu hỏi: Những trào lưu, chủ nghĩa, hiện nay đang được đề cao, có thật sự đem lại nguồn sinh lực mới cho người sáng tác hay không?

Nói chuyện với dịch giả Trần Thiện Ðạo

Sun, 01 Apr 2001 00:00:00 +0200

Tạp chí Văn là một bán nguyệt san văn học, phát hành tại Sàigòn từ năm 1964 đến năm 1975. Trong hơn mười năm trời, Văn đã giữ một địa vị khá quan trọng trong sinh hoạt văn học miền Nam, cạnh các tạp chí khác như Bách Khoa, Nghệ Thuật, Hành Trình, Ðất Nước v.v...

Bên cạnh bán nguyệt san Văn còn có nguyệt san Văn và nguyệt san Tân Văn, cả hai chuyên về nghiên cứu và phê bình với những cây bút thường xuyên cộng tác như: Tám Ích, Trương Văn Chình, Nguyễn Văn Xuân, Bình Nguyên Lộc, Lê Huy Oanh, Nguyễn Mạnh Côn, Trần Thái Ðỉnh, Kim Ðịnh, Nguyễn Minh Hoàng, Huỳnh Phan Anh, Châu Hải Kỳ, v.v...

Alain Robbe Grillet hay sự trắc nghiệm con người trong thế giới đồ vật và sự vật

Mon, 01 Jan 2001 00:00:00 +0100

Ở tuổi 80, Alain Robbe Grillet, người chủ trương phong trào Tiểu Thuyết Mới tại Pháp những năm 50-60, trong tháng 10 năm 2001 vừa cho xuất bản La Reprise (Quay Lại), cuốn tiểu thuyết mới nhất của ông. La Reprise đánh dấu sự trở lại sau 20 năm hầu như không có tác phẩm thật sự tiểu thuyết, kể từ cuốn Djinn, ra đời năm 1981 và cũng để nhìn lại quá khứ văn học của tác giả với mục đích cách tân Tiểu Thuyết Mới, ra đời cách đây đã nửa thế kỷ.

Cụ Lê Văn Lâu trả lời câu hỏi: Ai tài trợ cho Pháp trong chiến tranh Đông Dương?

Mon, 01 Jan 2001 00:00:00 +0100

Chứng nhân lịch sử

Chiến tranh Đông Dương có thể coi như đã khởi nguồn từ ngày 24/3/1945, ngày mà tướng de Gaulle tuyên bố: Đông Dương sẽ là một khối các quốc gia liên kết (Etats associés) gồm Miên, Lào và Việt Nam với Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ, được coi như "năm nước" có quy chế tự trị, đặt dưới quyền một viên Cao Ủy Toàn Quyền, đại diện cho nước Pháp.

Hồ Dzếnh, vườn Thanh và nỗi sầu vạn cổ

Fri, 01 Dec 2000 00:00:00 +0100

Ðất Thanh Hóa, vườn Thanh, quê ngoại Hồ Dzếnh, cũng là quê hương mối tình thứ nhất với người yêu Hồng Phúc, biệt hiệu "người em gái", người mà Hồ Dzếnh đã phác họa bằng những nét:

Em ăn em nói em cười,
Kiếp này không có hai người như em

người mà Hồ Dzếnh nhắn nhủ:

Ðừng mong ước cả Thiên Ðường
Hãy xin lấy một tấc vườn vắng hoa.

Hành trình thế kỷ:

Wed, 01 Mar 2000 00:00:00 +0100

1945-1975, giai đoạn sâu xé và phức tạp nhất của lịch sử Việt Nam trong thế kỷ XX được đánh dấu bằng hai thời điểm quan trọng:

1954: Chia đôi đất nước
1975: Thống nhất đất nước

Cả hai biến cố đều chuyên chở những thương tích sâu nặng trong thể xác và tâm hồn người Việt.

Biến cố 54 được ghi dấu bằng chiến thắng Điện Biên Phủ và hiệp định Genève, kết thúc chiến tranh chống Pháp do Việt Minh lãnh đạo và khởi đầu việc chia đôi đất nước, dẫn đến một cuộc chiến kéo dài thêm 20 năm.

Nói chuyện với nhà văn Nhật Tuấn về tình hình văn học tại Việt Nam trong năm năm qua

Sat, 01 Jan 2000 00:00:00 +0100

Nhân dịp Đại Hội Nhà Văn kỳ 6, họp tại Hà Nội trung tuần tháng 4 vừa qua, chúng tôi có dịp trò truyện với nhà văn Nhật Tuấn về tình hình văn học trong nước và vai trò của Hội Nhà Văn, nhiệm kỳ 5, trong năm năm vừa qua. Theo nhà văn Nhật Tuấn cho biết thì Đại hội 6 có 403 đại biểu được bầu từ 8 đại hội cơ sở và 20 đại biểu đương nhiên (được vào, khỏi bầu) tức là các lãnh đạo hội, bí thư Đảng, Đoàn, Hội... Có 60 nhà văn nữ trong số các đại biểu.

Hai mươi nhăm năm văn học Việt Nam hải ngoại 1975-2000

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Thử tìm một lối tiếp cận văn sử học về

Hai mươi nhăm năm. Một phần tư thế kỷ. Khi nhìn lại chặng đường vừa qua của văn học Việt Nam, người ta nhận thấy do một tình cờ, một định mệnh hay một thần giao cách cảm nào đó, dòng văn học của người Việt sống ở nước ngoài có những lưu lượng ghềnh thác, chung nhịp với dòng văn học đổi mới ở trong nước.

Nói chuyện với nhà thơ Cung Trầm Tưởng

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Bù em góp núi chung đồi,
thiêu nương đốt lá cũng rồi hoang sơ
...

Thơ Cung Trầm Tưởng. Phạm Duy phổ nhạc. Thái Thanh diễn tả mà xưa tiếng gọi nghe dường thiên thu. Câu thơ dội lên như một gắn bó cổ âm với hiện tại, như một biệt sắc Cung Trầm Tưởng. Đó là Cung Trầm Tưởng những năm 55-60.

Cung Trầm Tưởng còn đúc kết niềm đau lưu vãng của người tù cải tạo. Tình yêu, hiện sinh, tù ngục trở thành những thực tại trong thơ Cung Trầm Tưởng và nhà thơ, trong dịp ghé Paris đã dành cho thính giả RFI hai buổi nói chuyện về hành trình thơ và đời của ông.

Tinh thần viết lại lịch sử trong Đối Thoại Sử Học

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Từ khi cuốn Chinh Phụ Ngâm Bị Khảo của Hoàng Xuân Hãn ra đời năm 1953 đến nay đã gần nửa thế kỷ, trong đó Hoàng Xuân Hãn chứng minh một cách khoa học về văn bản cũng như về lịch sử văn bản rằng bản dịch Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn mà chúng ta vẫn dùng là bản dịch của Phan Huy Ích chứ không phải của Đoàn Thị Điểm.

Từ lãng mạn đến siêu thực

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Trường phái siêu thực và chủ thuyết hiện sinh là hai huynh hướng tư tưởng đã ảnh hưởng sâu xa đến toàn bộ sáng tác văn học nghệ thuật Pháp trong thế kỷ này.

Xuất phát từ hai triết điểm khác nhau: Siêu thực đi từ triết học phân tâm của Freud, coi vô thức như chủ thể của sáng tạo. Siêu thực là hiện thân của mộng, đề cao vai trò của mộng. Hiện sinh, trong quan điểm của Sartre, bác bỏ ý niệm vô thức của Freud, coi ý thức mới là chủ thể của sáng tạo. Hiện sinh là hiện thân của ý thức, của thực.

Vấn đề "Đối thoại sử học"

Fri, 01 Jan 1999 00:00:00 +0100

Đầu năm 2000, nhà xuất bản Thanh Niên tại Hà Nội phát hành cuốn Đối Thoại Sử Học. Đối Thoại Sử Học cùng với Chuyện Kể Năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn và tiểu thuyết Hai Nhà của Lê Lựu là ba tác phẩm đã gây khó khăn cho nhà Thanh Niên. Qua liên lạc điện thoại với giới phê bình trong nước, chúng tôi được biết cuốn sách này đã làm xôn xao dư luận nghiên cứu. Nhận thấy tầm quan trọng của cuộc đối thoại sử học này, cho nên mặc dù chưa có cuốn sách đó trong tay, và mặc dù gặp sự từ chối phát biểu của những nhà sử học trong nước, chúng tôi đã nhờ nhà phê bình Lại Nguyên Ân giới thiệu Đối Thoại Sử Học và sử gia Bùi Thiết, tác giả chính Đối Thoại Sử Học, trình bày chủ đích và nội dung tác phẩm trên đài phát thanh RFI (Pháp) những ngày 26/2 và 4/3/2000. Ngay sau khi chương trình đầu được phát ra, một thính giả ở Paris đem đến cho chúng tôi mượn Đối Thoại Sử Học, do đó mà có chương trình thứ ba, giới thiệu Đối Thoại Sử Học trên RFI ngày 11/3/2000.

Nhân cuộc tranh luận về thơ con cóc Góp ý về một số vấn đề trong phê bình văn học

Wed, 01 Oct 1997 00:00:00 +0200

Những bài tranh luận về thơ con cóc trên báo Văn Học giữa Đỗ Minh Tuấn và Nguyễn Hưng Quốc cho thấy hiện nay đang manh nha khuynh hướng đối thoại giữa người viết trong và ngoài nước. Chưa bàn đến nội dung các cuộc trao đổi, chúng ta cũng thấy là vấn đề đối thoại văn học nên tiếp tục mở rộng.

Trong tinh thần ấy, tôi có bài góp ý này về một số vấn đề liên quan đến khế ước văn hóa (chữ của Đỗ Minh Tuấn), giao lưu văn hóa, phê bình văn học, quan điểm cũ, mới, với mục đích giúp độc giả thấy rõ hơn bản chất của công việc phê bình và những đóng góp của nó trong đời sống văn học.

nói chuyện với Hoàng Phủ Ngọc Tường về biến cố Mậu Thân ở Huế

Tue, 01 Jul 1997 00:00:00 +0200

Thụy Khuê: Thưa anh Hoàng Phủ Ngọc Tường, đây là lần đầu tiên anh đến Pháp? Lý do gì đã khiến anh được đi? Xin anh cho biết cảm tưởng của anh.

Hoàng Phủ Ngọc Tường: Đúng là lần đầu tiên tôi tới Pháp. Tôi sang Pháp qua cửa ngõ của nước Đức, ở đấy tôi đã nhận được sự bảo trợ của hiệp hội Schmitz Stiftung để đi dự tuần Việt Nam của tổ chức "Chung Một Thế Giới" ở thành phố Freiberg. Tiếp theo tôi đi dự hội thảo Euro-Việt III tại Amsterdam. Và sau đó tôi sang Pháp chơi. Ấn tượng mạnh nhất của tôi sau gần một tháng lãng du bên Tây là như thế này: Trước mắt tôi là một cuốn sách mà tưởng chừng như tôi đã biết hết mọi cái ở trong đó, nhưng chính lúc này tôi lại đang giở ra những trang đầu. Cuốn sách đó tên gọi là Châu Âu.

Trần Dần,

Sat, 01 Feb 1997 00:00:00 +0100

Trần Dần mất ngày 17 tháng giêng năm 1997. Trong 40 năm, sau Nhân Văn, Trần Dần đã chỉ thấy những hòm bản thảo của mình: 2/3 bị tiêu tán, mục nát, 1/3 bị kết án chung thân trong trạng thái nằm. Vậy mà vẫn viết. Viết đều. Bởi ông cho rằng viết hay ghi là phương pháp duy nhất nói chuyện với mình khi không thể nói được với ai. Từ 1958, "ghi trở nên một hình phạt", người thanh niên 32 tuổi ấy đã bị "đòn ngấm quá cuống tim rồi".

Trần Ngọc Tuấn hỏi chuyện nhà phê bình văn học Thụy Khuê

Thu, 01 Aug 1996 00:00:00 +0200

Trần Ngọc Tuấn: Chào chị Thụy Khuê! Phỏng vấn là "nghiệp" của chị, cũng như phê bình là "nghề", nên hôm nay chị bị ... quả báo. Xin được bắt đầu từ một câu ... soi mói. Chị bắt đầu viết phê bình văn học từ lúc nào? Động cơ gì thúc đẩy chị lao vào cái địa hạt mà ngay cả các đấng mày râu, chữ nghĩa đầy mình cũng "rất ngán"?

Trả lời Dương Thu Hương

Sun, 01 Mar 1992 00:00:00 +0100

Ngày 22.4.1991 ba ngày sau khi Dương Thu Hương bị bắt được các hãng thông tấn loan đi, tôi được một anh bạn, anh X, cũng là bạn của Dương Thu Hương, trao cho tập bản thảo "Tiểu Thuyết Vô Đề", nhờ tôi viết tựa và tìm cách xuất bản với lời yêu cầu: trong bất cứ hoàn cảnh nào, xin chị đừng tiết lộ vì đâu và vì ai mà chị có tập bản thảo này (trong hoàn cảnh lúc đó, tôi chấp nhận điều kiện này)

Thân gửi các anh chị trong nhóm Talawas,

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Paris ngày 2 tháng 12 năm 2001

Ðược chị Phạm Thị Hoài giới thiệu và anh Lê Trọng Phương gửi cho hai số Talawas, tôi rất cảm ơn các anh chị. Sau khi đọc xong, tôi có mấy ý kiến sau đây:

1. Về việc lựa chọn văn bản để dịch và giới thiệu với người đọc Việt Nam

Bản văn mà các bạn đề cập đến trong vấn đề Phương Ðông - Phương Tây, theo thiển ý của tôi, không biết có thật sự đem lại cho người đọc Việt Nam một suy nghĩ mới về tình hình văn hóa và chính trị của Việt Nam hiện nay hay không (nếu đó là chủ đích của sự lựa chọn này). Bởi vì qua nội dung văn bản, tôi có cảm tưởng rằng chính những nhà văn Trung Hoa, trong cuộc thảo luận, cũng đã có những cái nhìn rất phiến diện về xã hội Trung Hoa khi họ cho rằng: ở Trung Quốc hiện nay, triết học Trung Quốc là một ngành khoa học tuyệt chủng. Và Trung Quốc ngày nay đang Tây phương hóa một cách triệt để, hơn cả Nhật Bản và Triều Tiên. Cái nhìn này tôi thường thấy ở những người Pháp, nhất là giới báo chí Pháp, chỉ nhìn Trung Quốc như một nước "chậm tiến", chưa "dân chủ" như họ, điều mà khi đi thăm Trung Quốc dù chỉ trong một tháng, tôi đã thấy là sự thực không hẳn như vậy. Dường như các diễn giả ở đây mới chỉ nhìn "bề ngoài" của Trung Quốc mà chưa ai thực sự tìm đến bề trong của Trung Quốc, khám phá "nội lực" của Trung Quốc qua nếp sống, cách ăn ở của những người bình thường như người quét lá bên đường, người bán dạo, người vét rong trong hồ... đến một phong cách Trung Quốc khác xa với thái độ phi dân chủ của các người cầm quyền, hay bộ mặt hiện đại của các nhà cao tầng, xa lộ, siêu thị... Và ngay cả ở những cao tầng, xa lộ, siêu thị đó cũng có cái phần hồn và phần xác Trung Quốc khác hẳn với thế giới Tây phương và không có gì chứng tỏ là dở hơn, mà có lẽ chưa ai khám phá hết. Tôi có ý muốn nói là: chính người Trung Quốc (những nhà văn Trung Quốc) có thể cũng chưa biết rõ các vấn đề của Trung Quốc, nói chi đến một nhà văn, nhà triết ở Âu châu như ông Habermas, mới đặt chân đến Trung Quốc lần đầu. Ấy là không kể Trung Quốc là một thực thể khác xa Việt Nam và vấn đề Việt Nam lại là vấn đề khác hẳn (tuy cùng trong khối Cộng sản). Bởi vậy, tôi rất ngại khi đọc những bài viết của những người không chuyên môn, bàn về một vấn đề quá to lớn, quá trọng đại và không thuộc về khả năng chuyên môn của họ. Tôi nghĩ, nếu có một điều giống nhau giữa các nước thuộc khối Cộng sản cũ, đó là trong gần suốt thế kỷ XX, họ đã đóng cửa, không tiếp nhận các trào lưu tư tưởng bên ngoài, chủ yếu là tư tưởng Tây phương. Và ngày nay, nếu cần lấp chỗ trống mênh mông đó, thì không có cách gì khác hơn là phải đọc lại, tìm lại những tiến trình tư tưởng đó.

Thư gửi các bạn Talawas

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Thư gửi các bạn Talawas

Paris ngày 16 tháng 12 năm 2001

Thân gửi các bạn,

Lá thư này có chủ đích bổ xung một vài vấn đề tôi đã nêu ra trong lời góp ý với Talawas lần trước, về việc lựa chọn văn bản để dịch và giới thiệu với người đọc Việt Nam.

Trước tiên, về việc chọn văn bản dịch, theo tôi nên chọn một văn bản gốc tức là văn bản do chính tác giả viết ra. Nếu ai đã bắt tay vào việc dịch, biết cái khổ cực của việc dịch thì sẽ thông cảm với ý kiến của tôi. Bởi vì những cuộc phỏng vấn, hay đối thoại, thường được một người khác ghi lại, không phải là bản gốc.

Kinh nghiệm cụ thể cho biết: Khi tôi phỏng vấn học giả Hoàng Xuân Hãn và muốn ghi lại trung thành từng chữ buổi nói chuyện đó sau khi ông qua đời, là một việc không phải dễ. Mặc dầu tôi đã làm việc chung với học giả Tạ Trọng Hiệp, học trò của Hoàng Xuân Hãn, mà vẫn còn sai và có những chữ vẫn không đoán hết được.

Về những lời tuyên bố của Nguyễn Huy Thiệp tại Paris

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Những lời tuyên bố của Nguyễn Huy Thiệp tại Paris đã được trích lại và phổ biến, thoát hẳn bối cảnh của câu chuyện, tạo sự hiểu lầm cho những ai không dự buổi nói chuyện này.

Là bạn của Nguyễn Huy Thiệp và cũng là người có mặt trong các buổi Nguyễn Huy Thiệp tiếp xúc với nhà báo tại Paris, tôi có bổn phận phải lên tiếng để nói rõ thêm về sự kiện này.

Y Dịch, một đời cất giấu hồn thơ

Wed, 01 Jun 1988 00:00:00 +0200

Mỗi người thân văn nghệ của tôi ra đi một cách khác nhau. Họ cũng không chết một cách "thông thường" như những người khác. Với những người khác, dường như một lần đi là vĩnh viễn. Người văn nghệ chết đi nhưng còn một cái gì đó -ngoài thể xác vừa tạ từ- ở lại. Và chúng tôi vẫn tiếp tục câu chuyện đang nói với nhau, với chỗ "ở lại" đó như thể người đi, kẻ ở chưa hề đoạn trở dương âm.

Cô Tôi

Tue, 01 Jan 1985 00:00:00 +0100

Năm xa Hà Nội tôi mới lên mười.Hình ảnh Hà Nội còn lưu lại trong tôi những ngày xa xưa ấy là hôm mưa dầm gió bấc, gia đình chuẩn bị di cư. Mẹ tôi không mang theo được những bình cổ, mâm đồng, câu đối ... rút cuộc đem bán chợ trời. Tràng kỷ, sập gụ, tủ kinh, chưa chi đã có người quen đánh tiếng khuân ngay. Căn nhà sau Chợ Hôm, cũng có người đặt giá rồi. Cha mẹ tôi mừng rỡ lắm, vì ngay lúc ấy nhà cửa khắp mọi nơi bán tống bán tháo mà chẳng có người mua.

Anh đi,

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Nghe tin anh mất tôi không buồn mà thấy yên tâm, yên tâm anh đã tìm thấy khung trời của mình. Anh từ tốn bước vào như thể mọi chuyện đã định sẵn từ lâu. Anh kiên tâm thương lượng với bệnh tật như anh đã bao lần thương lượng với những vấn đề gay go nhất trong cuộc đời di tản để tổ chức nên cơ sở báo chí lớn nhất hải ngoại cho bao nhiêu người có chỗ làm việc và phát triển được khả năng của mình. Anh đã cung cấp cho một cộng đồng bơ vơ, chưa có tiếng nói đích thực một cơ quan ngôn luận đứng đắn, đáng tin cậy. Những việc ấy, anh đã làm, anh đã thương lượng thành công, và lần này anh cũng đã làm, anh cũng đã từ tốn thương lượng với bệnh tật. Anh và nó cũng đã nhường nhịn nhau nhiều lắm và sau cùng anh nhượng bộ. Anh quyết định "làm việc này" như anh tổ chức một bữa tiệc tẩy trần tiễn bạn đi xa. Anh đã thu xếp xong tất cả mọi việc. Anh dặn trước mọi người đừng buồn. Tôi nghe tiếng anh nhỏ nhẹ sắp đặt nghi lễ đón đưa, anh dặn ai sẽ nói gì, làm gì, như những lần trước anh đã chu đáo làm cho Lê Đình Điểu, cho Mai Thảo, cho những người bạn đi trước anh...

Anh Yến

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Côte d'Azur không có mùa, quanh năm nắng, nhưng trời và biển họp nhau thành vạn mùa. Lê Đạt có hai câu thơ làm năm 97:

Maxi váy chân trời thu đứng sóng

Biển đưa tầu đong biếc mắt âu xanh.

Hình như ai xuống "đấy" cũng thấy biển, tầu, hải âu, mắt biếc... đong đưa, chân trời chùng xuống, chạm sóng trong một chuyển động thoát y, hoan lạc. Côte d'Azur đầu tháng ba, sau Tết, là mùa mimosa, vẫn thơ Lê Đạt:

Nhất Linh (1906-1963)

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Tiểu sử

Nhất Linh, tên thật là Nguyễn Tường Tam¹ sinh ngày 25/7/1906, tại huyện Cẩm Giàng tỉnh Hải Dương, trong một gia đình sáu trai, một gái. Trừ người anh cả Nguyễn Tường Thụy, là công chức không dính líu đến văn nghệ và chính trị, từ người anh thứ hai Nguyễn Tường Cẩm, mất tích ở gần Hà Nội, đến Nhất Linh - Nguyễn Tường Tam, Tứ Ly Hoàng Ðạo - Nguyễn Tường Long, Nguyễn Thị Thế, Thạch Lam - Nguyễn Tường Lân và bác sĩ Nguyễn Tường Bách, đều là những người tham dự vào văn chương. Nguyễn Thị Thế và Nguyễn Tường Bách viết hồi ký về gia đình Nguyễn Tường; và năm anh em Nhất Linh có những đóng góp tích cực trong việc quản trị các cơ sở báo chí và nhà in của Tự Lực Văn Ðoàn.

Thụy Khuê trả lời phỏng vấn của Đặng Thơ Thơ

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

1- Đặng Thơ Thơ: Trước khi đi vào phỏng vấn, xin được hỏi cô một câu ngoài lề: trong bốn thập niên tham gia vào thế giới viết lách, cô đã để lại một «tài sản» văn học nghệ thuật và lịch sử phong phú, đa dạng: biên khảo văn học, phê bình văn chương, bàn luận cũng như phỏng vấn về âm nhạc, hội họa... và biên khảo sử học. Nếu cần một danh xưng để chỉ cây bút Thụy Khuê thì danh xưng nào là thích hợp nhất?

Thụy Khuê trả lời phỏng vấn của Tru Sa

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Thụy Khuê sinh năm 1944, quê gốc Hải Hậu, Nam Định, năm 1954 bà theo gia đình vào Nam rồi du học Pháp rồi ở lại, năm 40 tuổi, nhận thấy trong nước không thiếu nhà văn có tài, nhưng ngành phê bình còn rất hạn chế, nên bà dấn thân vào hành trình viết phê bình, biên khảo, vừa viết vừa học hỏi, làm việc không ngừng, cho đến giờ bà vẫn miệt mài với công trình về Lịch sử truyền giáo và chữ Quốc ngữ. Chủ đề viết của Thụy Khuê đa dạng nhiều thể loại, từ phê bình văn học (Sóng Từ Trường, Phê bình văn học thế kỷ XX), biên khảo lịch sử (Vua Gia Long và người Pháp), cho đến phỏng vấn, chân dung, phim điện ảnh (Trần Anh Hùng), nhạc (Phạm Duy, Cung Tiến), hội họa (Lê Thị Lựu, ấn tượng hoàng hôn, Lê Bá Đảng, cuộc đời và tác phẩm), lối viết của bà mạnh, bạo, đa góc nhìn, lại dùng ngôn ngữ sáng tác cho phê bình nên luôn tạo được sự mới mẻ về cách dụng chữ, mỗi bài viết của bà một đề tài nghệ thuật. Viết về tác phẩm là để nhìn thấy thế giới tâm hồn tác giả, qua đó mới hiểu vấn đề của con người trong thời cuộc, có thể nói, tác phẩm là bằng chứng thép cho sự hiện hữu của mỗi cá nhân và người viết phê bình có trách nhiệm khơi lại, giải mã những trầm tích nằm bụi, có như vậy người đọc mới biết, ai đã biết thì biết thêm, hiểu thêm giá trị của dân mình, đấy là cách làm việc của Thụy Khuê.